ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਤਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਭਗਵਾਨ੍ ਮਹਾਕਾਰੁਣਿਕੋ ਹਰਿਃ । ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸ ਲੋਕਂ ਸ੍ਵਂ ਗੋਪਾਨਾਂ ਤਮਸਃ ਪਰਮ੍

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਮਹਾਂ ਦਿਆਲੂ ਹਰੀ ਨੇ ਗੋਪਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਲੋਕ ਦਿਖਾਇਆ, ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।

ਸਤ੍ਯਂ ਜ੍ਞਾਨਮਨਨ੍ਤਂ ਯਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਸਨਾਤਨਮ੍ । ਯਦ੍ਧਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਮੁਨਯੋ ਗੁਣਾਪਾਯੇ ਸਮਾਹਿਤਾਃ

ਜੋ ਸੱਚ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਹੈ—ਬ੍ਰਹਮ, ਸਦੀਵੀ ਜੋਤ—ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਮਿਟ ਜਾਣ ਤੇ, ਮਨ ਲਗਾ ਕੇ, ਵੇਖਦੇ ਹਨ।

ਤੇ ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹ੍ਰਦਂ ਨੀਤਾ ਮਗ੍ਨਾਃ ਕृष੍ਣੇਨ ਚੋਦ੍‌ਧृਤਾਃ । ਦਦृਸ਼ੁਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਲੋਕਂ ਯਤ੍ਰਾਕ੍ਰੂਰੋऽਧ੍ਯਗਾਤ੍ ਪੁਰਾ

ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾਏ ਗਏ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡੁਬੋ ਕੇ ਫਿਰ ਕੱਢਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਲੋਕ ਵੇਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਅਕਰੂਰ ਪਹਿਲਾਂ ਗਿਆ ਸੀ।

ਨਨ੍ਦਾਦਯਸ੍ਤੁ ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਰਮਾਨਨ੍ਦਨਿਵृਤਾਃ । ਕृष੍ਣਂ ਚ ਤਤ੍ਰਚ੍ਛਨ੍ਦੋਭਿਃ ਸ੍ਤੂਯਮਾਨਂ ਸੁਵਿਸ੍ਮਿਤਾਃ

ਨੰਦ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਉਹ ਥਾਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਛੰਦਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਵੇਖਿਆ।

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍‍ਭਾਗਵਤੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਪਾਰਮਹਂਸ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਦਸ਼ਮਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਪੂਰ੍ਵਾਰ੍ਧੇ ਅष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਂਪੁਰਾਣ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦਾ ਅਠਾਈਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

ਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਵੇਕੋ ਨਿਗਮਸ੍ਤਪਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮੈਤਿਹ੍ਯਮਥਾਨੁਮਾਨਮ੍ । ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਯੋਰਸ੍ਯ ਯਦੇਵ ਕੇਵਲਂ ਕਾਲਸ਼੍ਚ ਹੇਤੁਸ਼੍ਚ ਤਦੇਵ ਮਧ੍ਯੇ

ਗਿਆਨ, ਵਿਵੇਕ, ਸ਼ਾਸਤਰ, ਤਪ, ਅੱਖੀ ਦੇਖਿਆ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਮਾਨ—ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਤੇ ਕਾਰਨ ਵੀ, ਉਹੀ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਹੈ।

ਯਥਾ ਹਿਰਣ੍ਯਂ ਸ੍ਵਕृਤਂ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ ਪਸ਼੍ਚਾਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਹਿਰਣ੍ਮਯਸ੍ਯ । ਤਦੇਵ ਮਧ੍ਯੇ ਵ੍ਯਵਹਾਰ੍ਯਮਾਣਂ ਨਾਨਾਪਦੇਸ਼ੈਰਹਮਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਤ੍

ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ, ਆਪਣੇ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਬਾਅਦ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਵਿਚ ਹਰ ਥਾਂ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਮੈਂ ਉਹੀ ਹਾਂ।

ਵਿਜ੍ਞਾਨਮੇਤਤ੍ ਤ੍ਰਿਯਵਸ੍ਥਮਙ੍ਗ ਗੁਣਤ੍ਰਯਂ ਕਾਰਣਕਾਰ੍ਯਕਰ੍ਤृ । ਸਮਨ੍ਵਯੇਨ ਵ੍ਯਤਿਰੇਕਤਸ਼੍ਚ ਯੇਨੈਵ ਤੁਰ੍ਯੇਣ ਤਦੇਵ ਸਤ੍ਯਮ੍

ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਗਿਆਨ ਤਿੰਨ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ, ਕਾਰਨ, ਫਲ ਅਤੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਜੋ ਚੌਥੀ ਹਾਲਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚ ਹੈ।

ਨ ਯਤ੍ਪੁਰਸ੍ਤਾਦ੍ ਉਤ ਯਨ੍ਨ ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ ਮਧ੍ਯੇ ਚ ਤਨ੍ਨ ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਮਾਤ੍ਰਮ੍ । ਭੂਤਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ ਚ ਪਰੇਣ ਯਦ੍ ਯਤ੍ ਤਦੇਵ ਤਤ੍ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਮੇ ਮਨੀषਾ

ਜੋ ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੈ, ਨਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਂ ਹੀ ਹੈ। ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਸੋਚ ਹੈ।

ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨੋऽਪ੍ਯਵਭਾਸਤੇ ਯੋ ਵੈਕਾਰਿਕੋ ਰਾਜਸਸਰ੍ਗ ਏषਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ੍ਵਯਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰਤੋ ਵਿਭਾਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਾਤ੍ਮਵਿਕਾਰਚਿਤ੍ਰਮ੍

ਜੋ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਰਾਜਸ ਗੁਣ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਬਦਲਾਅ ਹੈ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪ ਹੀ ਚਾਨਣ ਹੈ, ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ, ਮਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

ਏਵਂ ਸ੍ਫੁਟਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਵੇਕਹੇਤੁਭਿਃ । ਪਰਾਪਵਾਦੇਨ ਵਿਸ਼ਾਰਦੇਨ । ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾऽऽਤ੍ਮਸਨ੍ਦੇਹਮੁਪਾਰਮੇਤ । ਸ੍ਵਾਨਨ੍ਦਤੁष੍ਟੋऽਖਿਲਕਾਮੁਕੇਭ੍ਯਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਾਲੀ ਸਪਸ਼ਟ ਸੋਚ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਕ ਨਾਲ ਹਟਾ ਕੇ, ਮਨ ਦੇ ਸੰਦੇਹ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੋ ਜਾਓ।

ਨਾਤ੍ਮਾ ਵਪੁਃ ਪਾਰ੍ਥਿਵਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਦੇਵਾ ਹ੍ਯਸੁਰ੍ਵਾਯੁਰ੍ਜਲਮ੍ ਹੁਤਾਸ਼ਃ । ਮਨੋऽਨ੍ਨਮਾਤ੍ਰਂ ਧਿषਣਾ ਚ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਹਙ੍ਕृਤਿਃ ਖਂ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਰਰ੍ਥਸਾਮ੍ਯਮ੍

ਆਤਮਾ ਨਾ ਧਰਤੀ ਦੇ ਬਣੇ ਸਰੀਰ, ਨਾ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਨਾ ਦੇਵਤੇ, ਨਾ ਅਸੁਰ, ਨਾ ਹਵਾ, ਨਾ ਪਾਣੀ, ਨਾ ਅੱਗ ਹੈ। ਮਨ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਣਾ ਹੈ, ਬੁੱਧੀ ਸਤਵ ਹੈ, ਅਹੰਕਾਰ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਹੈ।

ਸਮਾਹਿਤੈਃ ਕਃ ਕਰਣੈਰ੍ਗੁਣਾਤ੍ਮਭਿ ਰ੍ਗੁਣੋ ਭਵੇਨ੍ਮਤ੍ਸੁਵਿਵਿਕ੍ਤਧਾਮ੍ਨਃ । ਵਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯਮਾਣੈਰੁਤ ਕਿਂ ਨੁ ਦੂषਣਂ । ਘਨੈਰੁਪੇਤੈਰ੍ਵਿਗਤੈ ਰਵੇਃ ਕਿਮ੍

ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਦੀ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ? ਜੇ ਉਹ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਆਉਣ, ਤਾਂ ਵੀ ਕੀ ਨੁਕਸ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਆਉਣ ਜਾਂ ਜਾਣ, ਪਰ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

ਯਥਾ ਨਭੋ ਵਾਯ੍ਵਨਲਾਮ੍ਬੁਭੂਗੁਣੈ ਰ੍ਗਤਾਗਤੈਰ੍ਵਰ੍ਤੁਗੁਣੈਰ੍ਨ ਸਜ੍ਜਤੇ । ਤਥਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਰਜਸ੍ਤਮੋਮਲੈ ਰਹਂਮਤੇਃ ਸਂਸृਤਿਹੇਤੁਭਿਃ ਪਰਮ੍

ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਆਉਣ ਜਾਂ ਜਾਣ ਤੇ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਅਟੱਲ ਆਤਮਾ ਸਤਵ, ਰਜਸ, ਤਮਸ — ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ — ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ।

ਤਥਾਪਿ ਸਙ੍ਗਃ ਪਰਿਵਰ੍ਜਨੀਯੋ ਗੁਣੇषੁ ਮਾਯਾਰਚਿਤੇषੁ ਤਾਵਤ੍ । ਮਦ੍‍ਭਕ੍ਤਿਯੋਗੇਨ ਦृਢੇਨ ਯਾਵਦ੍ ਰਜੋ ਨਿਰਸ੍ਯੇਤ ਮਨਃਕषਾਯਃ

ਫਿਰ ਵੀ, ਮਾਇਆ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈਆਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਘਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਮੇਰੀ ਪੱਕੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮਨ ਦੀ ਰਜਸ ਗੁਣ ਦੀ ਮਲਿਨਤਾ ਦੂਰ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।

ਕੁਯੋਗਿਨੋ ਯੇ ਵਿਹਿਤਾਨ੍ਤਰਾਯੈ ਰ੍ਮਨੁष੍ਯਭੂਤੈਸ੍ਤ੍ਰਿਦਸ਼ੋਪਸृष੍ਟੈਃ । ਤੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਾਭ੍ਯਾਸਬਲੇਨ ਭੂਯੋ ਯੁਞ੍ਜਨ੍ਤਿ ਯੋਗਂ ਨ ਤੁ ਕਰ੍ਮਤਨ੍ਤ੍ਰਮ੍

ਝੂਠੇ ਯੋਗੀ, ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਰੋਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਿਛਲੇ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮੁੜ ਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਰਮ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।

ਕਰੋਤਿ ਕਰ੍ਮ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਚ ਜਨ੍ਤੁਃ ਕੇਨਾਪ੍ਯਸੌ ਚੋਦਿਤ ਆਨਿਪਤਾਤ੍ । ਨ ਤਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਪ੍ਰਕृਤੌ ਸ੍ਥਿਤੋऽਪਿ ਨਿਵृਤ੍ਤਤृष੍ਣਃ ਸ੍ਵਸੁਖਾਨੁਭੂਤ੍ਯਾ

ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੀਵ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਜਾਂ ਕਿਸਮਤ ਦੇ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਗਿਆਨੀ, ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸੁਖ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਤਿष੍ਠਨ੍ਤਮਾਸੀਨਮੁਤ ਵ੍ਰਜਨ੍ਤਂ ਸ਼ਯਾਨਮੁਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤਮਦਨ੍ਤਮਨ੍ਨਮ੍ । ਸ੍ਵਭਾਵਮਨ੍ਯਤ੍ ਕਿਮਪੀਹਮਾਨਂ ਆਤ੍ਮਾਨਮਾਤ੍ਮਸ੍ਥਮਤਿਰ੍ਨ ਵੇਦ

ਚਾਹੇ ਖੜਾ ਹੋਵੇ, ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ, ਤੁਰਦਾ ਹੋਵੇ, ਲੇਟਾ ਹੋਵੇ, ਛੱਡਦਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦਾ ਹੋਵੇ — ਆਤਮਾ ਜਿਸ ਵੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਆਤਮ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਮਨ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।

ਯਦਿ ਸ੍ਮ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯਸਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਂ ਨਾਨਾਨੁਮਾਨੇਨ ਵਿਰੁਦ੍ਧਮਨ੍ਯਤ੍ । ਨ ਮਨ੍ਯਤੇ ਵਸ੍ਤੁਤਯਾ ਮਨੀषੀ ਸ੍ਵਾਪ੍ਨਂ ਯਥੋਤ੍ਥਾਯ ਤਿਰੋਦਧਾਨਮ੍

ਜੇ ਕੋਈ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਝੂਠੇ ਵਿਸ਼ੇ ਨੂੰ ਵੇਖੇ, ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰਕ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧੀ ਚੀਜ਼ ਵੇਖੇ, ਗਿਆਨੀ ਉਸ ਨੂੰ ਅਸਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ — ਜਿਵੇਂ ਜਾਗਣ ਤੇ ਸੁਪਨਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਪੂਰ੍ਵਂ ਗृਹੀਤਂ ਗੁਣਕਰ੍ਮਚਿਤ੍ਰਮ੍ ਅਜ੍ਞਾਨਮਾਤ੍ਮਨ੍ਯਵਿਵਿਕ੍ਤਮਙ੍ਗ । ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ਤਤ੍ਪੁਨਰੀਕ੍ਸ਼ਯੈਵ ਨ ਗृਹ੍ਯਤੇ ਨਾਪਿ ਵਿਸृਜ੍ਯ ਆਤ੍ਮਾ

ਗੁਣਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਪੁਰਾਣੀ ਲਕੀਰ, ਜੋ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਕਾਰਨ ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਸਿਰਫ਼ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਨਾ ਫੜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨਾ ਛੱਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਯਥਾ ਹਿ ਭਾਨੋਰੁਦਯੋ ਨृਚਕ੍ਸ਼ੁषਾਂ ਤਮੋ ਨਿਹਨ੍ਯਾਨ੍ਨ ਤੁ ਸਦ੍ ਵਿਧਤ੍ਤੇ । ਏਵਂ ਸਮੀਕ੍ਸ਼ਾ ਨਿਪੁਣਾ ਸਤੀ ਮੇ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ਤਮਿਸ੍ਰਂ ਪੁਰੁषਸ੍ਯ ਬੁਦ੍ਧੇਃ

ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਉਗਣ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਹਨੇਰਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਹਨੇਰਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਮੇਰੀ ਤੇਜ਼ ਪਛਾਣ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

ਏष ਸ੍ਵਯਂਜ੍ਯੋਤਿਰਜੋऽਪ੍ਰਮੇਯੋ ਮਹਾਨੁਭੂਤਿਃ ਸਕਲਾਨੁਭੂਤਿਃ । ਏਕੋऽਦ੍ਵਿਤੀਯੋ ਵਚਸਾਂ ਵਿਰਾਮੇ ਯੇਨੇषਿਤਾ ਵਾਗਸਵਸ਼੍ਚਰਨ੍ਤਿ

ਇਹ ਆਪ ਚਾਨਣ, ਅਜਨਮਾ, ਅਣਮਾਪਿਆ, ਵੱਡਾ ਅਨੁਭਵ, ਸਭ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਹੈ। ਇੱਕ, ਦੂਜਾ ਨਹੀਂ, ਜਦ ਬੋਲ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਆਦੇਸ਼ ਤੇ ਬੋਲ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਚਲਦੇ ਹਨ।

( ਅਨੁष੍ਟੁਪ੍ ) ਏਤਾਵਾਨ੍ ਆਤ੍ਮਸਮ੍ਮੋਹੋ ਯਦ੍ ਵਿਕਲ੍ਪਸ੍ਤੁ ਕੇਵਲੇ । ਆਤ੍ਮਨ੍ਨृਤੇ ਸ੍ਵਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਅਵਲਮ੍ਬੋ ਨ ਯਸ੍ਯ ਹਿ

ਸਾਫ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖਤਾ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਭਰਮ ਹੈ। ਆਤਮਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਆਪਣੇ ਆਤਮ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਆਸਰਾ ਨਹੀਂ।

ਯਨ੍ਨਾਮਾਕृਤਿਭਿਰ੍ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਂ ਪਞ੍ਚਵਰ੍ਣਮਬਾਧਿਤਮ੍ । ਵ੍ਯਰ੍ਥੇਨਾਪ੍ਯਰ੍ਥਵਾਦੋऽਯਂ ਦ੍ਵਯਂ ਪਣ੍ਡਿਤਮਾਨਿਨਾਮ੍

ਜੋ ਨਾਂ ਅਤੇ ਰੂਪ ਨਾਲ, ਪੰਜ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਅਟੱਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ, ਭਾਵੇਂ ਅਰਥ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਸਿਰਫ਼ ਵਡਿਆਈ ਹੈ; ਇਹ ਦਵੈਤਤਾ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਮੰਨਦੇ ਹਨ।

ਯੋਗਿਨੋऽਪਕ੍ਵਯੋਗਸ੍ਯ ਯੁਞ੍ਜਤਃ ਕਾਯ ਉਤ੍ਥਿਤੈਃ । ਉਪਸਰ੍ਗੈਰ੍ਵਿਹਨ੍ਯੇਤ ਤਤ੍ਰਾਯਂ ਵਿਹਿਤੋ ਵਿਧਿਃ

ਜਿਸ ਯੋਗੀ ਦਾ ਯੋਗ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਉਠੀਆਂ ਉਲਝਣਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਨਿਯਮ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਯੋਗਧਾਰਣਯਾ ਕਾਂਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਆਸਨੈਰ੍ਧਾਰਣਾਨ੍ਵਿਤੈਃ । ਤਪੋਮਨ੍ਤ੍ਰੌषਧੈਃ ਕਾਂਸ਼੍ਚਿਦ੍ ਉਪਸਰ੍ਗਾਨ੍ ਵਿਨਿਰ੍ਦਹੇਤ੍

ਕੁਝ ਲੋਕ ਯੋਗ ਦੀ ਧਿਆਨ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਆਸਨ ਤੇ ਧਾਰਣ ਨਾਲ, ਦੁਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਕੁਝ ਤਪ, ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨਾਲ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਕਾਂਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਮਮਾਨੁਧ੍ਯਾਨੇਨ ਨਾਮਸਙ੍ਕੀਰ੍ਤਨਾਦਿਭਿਃ । ਯੋਗੇਸ਼੍ਵਰਾਨੁਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਵਾ ਹਨ੍ਯਾਦ੍ ਅਸ਼ੁਭਦਾਨ੍ਛਨੈਃ

ਕੁਝ ਲੋਕ ਮੇਰੀ ਉੱਤੇ ਧਿਆਨ, ਮੇਰਾ ਨਾਮ ਜਪਣ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਾਅ ਨਾਲ ਅਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਾਂ ਯੋਗ ਦੇ ਮਹਾਨਾਂ ਦੀ ਰਾਹ ਫੋਲਦੇ ਹਨ।

ਕੇਚਿਦ੍ ਦੇਹਮਿਮਂ ਧੀਰਾਃ ਸੁਕਲ੍ਪਂ ਵਯਸਿ ਸ੍ਥਿਰਮ੍ । ਵਿਧਾਯ ਵਿਵਿਧੋਪਾਯੈਃ ਅਥ ਯੁਞ੍ਜਨ੍ਤਿ ਸਿਦ੍ਧਯੇ

ਕੁਝ ਬੁਧੀਮਾਨ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਜਵਾਨੀ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਸਿਧੀ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਨ ਹਿ ਤਤ੍ ਕੁਸ਼ਲਾਦृਤ੍ਯਂ ਤਦਾਯਾਸੋ ਹ੍ਯਪਾਰ੍ਥਕਃ । ਅਨ੍ਤਵਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਫਲਸ੍ਯੇਵ ਵਨਸ੍ਪਤੇਃ

ਪਰ ਇਹ ਕੌਸ਼ਲ ਵਧੀਆ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਮਿਹਨਤ ਵਿਅਰਥ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਸਰੀਰ ਨਾਸਵੰਤ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਖ ਦਾ ਫਲ ਮੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।