ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਵਿਕਾਲੇऽਵਗਾਹਨਾਦ੍ ਵਰੁਣਦੂਤੇਨ ਵਰੁਣਾਲਯਂ ਨੀਤਸ੍ਯ ਨਂਦਸ੍ਯ ਭਗਵਤਾ ਪੁਨਰਨਯਨਮ੍ - ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕ ਉਵਾਚ - ( ਅਨੁष੍ਟੁਪ੍ ) ਏਕਾਦਸ਼੍ਯਾਂ ਨਿਰਾਹਾਰਃ ਸਮਭ੍ਯਰ੍ਚ੍ਯ ਜਨਾਰ੍ਦਨਮ੍ । ਸ੍ਨਾਤੁਂ ਨਨ੍ਦਸ੍ਤੁ ਕਾਲਿਨ੍ਦ੍ਯਾਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼੍ਯਾਂ ਜਲਮਾਵਿਸ਼ਤ੍

ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗਿਆਰਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਨੰਦ ਜੀ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਜਨਾਰਦਨ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ; ਬਾਰਵੀਂ ਨੂੰ ਉਹ ਕਾਲਿੰਦੀ ਨਦੀ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਗਏ।

ਤਂ ਗृਹੀਤ੍ਵਾਨਯਦ੍ ਭृਤ੍ਯੋ ਵਰੁਣਸ੍ਯਾਸੁਰੋऽਨ੍ਤਿਕਮ੍ । ਅਵਜ੍ਞਾਯਾਸੁਰੀਂ ਵੇਲਾਂ ਪ੍ਰਵਿष੍ਟਮੁਦਕਂ ਨਿਸ਼ਿ

ਵਰੁਣ ਦੇ ਇਕ ਨੌਕਰ, ਜੋ ਅਸੁਰ ਸੀ, ਨੇ ਨੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ ਲੈ ਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਅਸੁਰਾਂ ਦੀ ਹੱਦ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ ਸਨ।

ਚੁਕ੍ਰੁਸ਼ੁਸ੍ਤਮਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਃ ਕृष੍ਣ ਰਾਮੇਤਿ ਗੋਪਕਾਃ । ਭਗਵਾਂਸ੍ਤਦੁਪਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯ ਪਿਤਰਂ ਵਰੁਣਾਹृਤਮ੍ । ਤਦਨ੍ਤਿਕਂ ਗਤੋ ਰਾਜਨ੍ ਸ੍ਵਾਨਾਮਭਯਦੋ ਵਿਭੁਃ

ਗੋਪਾਂ ਨੇ, ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਰੋ ਕੇ ਆਵਾਜ਼ ਮਾਰੀ, 'ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ! ਰਾਮਾ!'। ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਸੁਣ ਕੇ ਸਮਝ ਲਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵਰੁਣ ਲੈ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਾ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਡਰਤਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ ਗਿਆ।

ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਹृषੀਕੇਸ਼ਂ ਲੋਕਪਾਲਃ ਸਪਰ੍ਯਯਾ । ਮਹਤ੍ਯਾ ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾऽऽਹ ਤਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਹੋਤ੍ਸਵਃ

ਹਰਸ਼ੀਕੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਖੇ ਨੇ ਵੱਡੀ ਇਜ਼ਤ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ, ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ।

ਸ਼੍ਰੀਵਰੁਣ ਉਵਾਚ - ਅਦ੍ਯ ਮੇ ਨਿਭृਤੋ ਦੇਹੋ ਅਦ੍ਯੈਵਾਰ੍ਥੋऽਧਿਗਤਃ ਪ੍ਰਭੋ । ਤ੍ਵਤ੍ਪਾਦਭਾਜੋ ਭਗਵਨ੍ ਅਵਾਪੁਃ ਪਾਰਮਧ੍ਵਨਃ

ਸ਼੍ਰੀ ਵਰੁਣ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਅੱਜ ਹੀ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਮੇਰਾ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਜੋ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਰਾਹ ਦਾ ਅੰਤ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।'

ਨਮਸ੍ਤੁਭ੍ਯਂ ਭਗਵਤੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ ਪਰਮਾਤ੍ਮਨੇ । ਨ ਯਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਮਾਯਾ ਲੋਕਸृष੍ਟਿਵਿਕਲ੍ਪਨਾ

ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਹੇ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ, ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਥਾਂ ਮਾਇਆ ਜਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਣਾਵਟ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ।

ਅਜਾਨਤਾ ਮਾਮਕੇਨ ਮੂਢੇਨਾਕਾਰ੍ਯਵੇਦਿਨਾ । ਆਨੀਤੋऽਯਂ ਤਵ ਪਿਤਾ ਤਦ੍ ਭਵਾਨ੍ ਕ੍ਸ਼ਨ੍ਤੁਮਰ੍ਹਤਿ

ਮੇਰੀ ਅਣਜਾਣਤਾ, ਮੂਰਖਤਾ ਅਤੇ ਅਜਾਣ ਕਰਤੂਤ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲਿਆਇਆ ਗਿਆ; ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰ।

ਮਮਾਪ੍ਯਨੁਗ੍ਰਹਂ ਕृष੍ਣ ਕਰ੍ਤੁਂ ਅਰ੍ਹਸ੍ਯਸ਼ੇषਦृਕ੍ । ਗੋਵਿਨ੍ਦ ਨੀਯਤਾਮੇष ਪਿਤਾ ਤੇ ਪਿਤृਵਤ੍ਸਲ

ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੀ ਦਇਆ ਦਿਖਾਉਣ ਜੋਗਾ ਹੈ। ਹੇ ਗੋਵਿੰਦਾ, ਪਿਤਾ-ਪਿਆਰੇ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਜਾ।

ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕ ਉਵਾਚ - ਏਵਂ ਪ੍ਰਸਾਦਿਤਃ ਕृष੍ਣੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਈਸ਼੍ਵਰੇਸ਼੍ਵਰਃ । ਆਦਾਯਾਗਾਤ੍ ਸ੍ਵਪਿਤਰਂ ਬਨ੍ਧੂਨਾਂ ਚਾਵਹਨ੍ ਮੁਦਮ੍

ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਸਭ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੱਤੀ।

ਨਨ੍ਦਸ੍ਤ੍ਵਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਲੋਕਪਾਲਮਹੋਦਯਮ੍ । ਕृष੍ਣੇ ਚ ਸਨ੍ਨਤਿਂ ਤੇषਾਂ ਜ੍ਞਾਤਿਭ੍ਯੋ ਵਿਸ੍ਮਿਤੋऽਬ੍ਰਵੀਤ੍

ਨੰਦ ਨੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਖੇ ਦੀ ਅਜੋਕੇ ਮਹਿਮਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਲਈ ਨਮਰਤਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਕਿਹਾ।

ਤੇ ਚੌਤ੍ਸੁਕ੍ਯਧਿਯੋ ਰਾਜਨ੍ ਮਤ੍ਵਾ ਗੋਪਾਸ੍ਤਮੀਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਅਪਿ ਨਃ ਸ੍ਵਗਤਿਂ ਸੂਕ੍ਸ਼੍ਮਾਂ ਉਪਾਧਾਸ੍ਯਦਧੀਸ਼੍ਵਰਃ

ਹੇ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਗੋਪਾਂ, ਉਤਸੁਕ ਮਨ ਨਾਲ, ਸੋਚਦੇ ਸਨ, 'ਕੀ ਇਹ ਸੁਆਮੀ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਰਾਹ ਦਿਖਾਏਗਾ?'

ਇਤਿ ਸ੍ਵਾਨਾਂ ਸ ਭਗਵਾਨ੍ ਵਿਜ੍ਞਾਯਾਖਿਲਦृਕ੍ ਸ੍ਵਯਮ੍ । ਸਙ੍‌ਕਲ੍ਪਸਿਦ੍ਧਯੇ ਤੇषਾਂ ਕृਪਯੈਤਦਚਿਨ੍ਤਯਤ੍

ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੋਚਿਆ।

ਜਨੋ ਵੈ ਲੋਕ ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਾਕਾਮਕਰ੍ਮਭਿਃ । ਉਚ੍ਚਾਵਚਾਸੁ ਗਤਿषੁ ਨ ਵੇਦ ਸ੍ਵਾਂ ਗਤਿਂ ਭ੍ਰਮਨ੍

ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਲੋਕ, ਅਗਿਆਨ, ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਕਰਮ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ, ਉੱਚ-ਨੀਵਾਂ ਰਾਹ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਰਾਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।

ਇਤਿ ਸਞ੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯ ਭਗਵਾਨ੍ ਮਹਾਕਾਰੁਣਿਕੋ ਹਰਿਃ । ਦਰ੍ਸ਼ਯਾਮਾਸ ਲੋਕਂ ਸ੍ਵਂ ਗੋਪਾਨਾਂ ਤਮਸਃ ਪਰਮ੍

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਕੇ, ਮਹਾਂ ਦਿਆਲੂ ਹਰੀ ਨੇ ਗੋਪਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਲੋਕ ਦਿਖਾਇਆ, ਜੋ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ।

ਸਤ੍ਯਂ ਜ੍ਞਾਨਮਨਨ੍ਤਂ ਯਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਸਨਾਤਨਮ੍ । ਯਦ੍ਧਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਮੁਨਯੋ ਗੁਣਾਪਾਯੇ ਸਮਾਹਿਤਾਃ

ਜੋ ਸੱਚ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਹੈ—ਬ੍ਰਹਮ, ਸਦੀਵੀ ਜੋਤ—ਜੋ ਰਿਸ਼ੀ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਮਿਟ ਜਾਣ ਤੇ, ਮਨ ਲਗਾ ਕੇ, ਵੇਖਦੇ ਹਨ।

ਤੇ ਤੁ ਬ੍ਰਹ੍ਮਹ੍ਰਦਂ ਨੀਤਾ ਮਗ੍ਨਾਃ ਕृष੍ਣੇਨ ਚੋਦ੍‌ਧृਤਾਃ । ਦਦृਸ਼ੁਰ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੋ ਲੋਕਂ ਯਤ੍ਰਾਕ੍ਰੂਰੋऽਧ੍ਯਗਾਤ੍ ਪੁਰਾ

ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾਏ ਗਏ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਡੁਬੋ ਕੇ ਫਿਰ ਕੱਢਿਆ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਲੋਕ ਵੇਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਅਕਰੂਰ ਪਹਿਲਾਂ ਗਿਆ ਸੀ।

ਨਨ੍ਦਾਦਯਸ੍ਤੁ ਤਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾ ਪਰਮਾਨਨ੍ਦਨਿਵृਤਾਃ । ਕृष੍ਣਂ ਚ ਤਤ੍ਰਚ੍ਛਨ੍ਦੋਭਿਃ ਸ੍ਤੂਯਮਾਨਂ ਸੁਵਿਸ੍ਮਿਤਾਃ

ਨੰਦ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਉਹ ਥਾਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ, ਉਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਛੰਦਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਵੇਖਿਆ।

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍‍ਭਾਗਵਤੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਪਾਰਮਹਂਸ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਦਸ਼ਮਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਪੂਰ੍ਵਾਰ੍ਧੇ ਅष੍ਟਾਵਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਂਪੁਰਾਣ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦਾ ਅਠਾਈਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

ਜ੍ਞਾਨਂ ਵਿਵੇਕੋ ਨਿਗਮਸ੍ਤਪਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼ਮੈਤਿਹ੍ਯਮਥਾਨੁਮਾਨਮ੍ । ਆਦ੍ਯਨ੍ਤਯੋਰਸ੍ਯ ਯਦੇਵ ਕੇਵਲਂ ਕਾਲਸ਼੍ਚ ਹੇਤੁਸ਼੍ਚ ਤਦੇਵ ਮਧ੍ਯੇ

ਗਿਆਨ, ਵਿਵੇਕ, ਸ਼ਾਸਤਰ, ਤਪ, ਅੱਖੀ ਦੇਖਿਆ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਨੁਮਾਨ—ਜੋ ਸ਼ੁਰੂ ਤੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਮਾਂ ਤੇ ਕਾਰਨ ਵੀ, ਉਹੀ ਵਿਚਕਾਰ ਵੀ ਹੈ।

ਯਥਾ ਹਿਰਣ੍ਯਂ ਸ੍ਵਕृਤਂ ਪੁਰਸ੍ਤਾਤ੍ ਪਸ਼੍ਚਾਚ੍ਚ ਸਰ੍ਵਸ੍ਯ ਹਿਰਣ੍ਮਯਸ੍ਯ । ਤਦੇਵ ਮਧ੍ਯੇ ਵ੍ਯਵਹਾਰ੍ਯਮਾਣਂ ਨਾਨਾਪਦੇਸ਼ੈਰਹਮਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਤ੍

ਜਿਵੇਂ ਸੋਨਾ, ਆਪਣੇ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ, ਪਹਿਲਾਂ ਤੇ ਬਾਅਦ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਵਿਚ ਹਰ ਥਾਂ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਂ ਵਿਚਕਾਰ, ਮੈਂ ਉਹੀ ਹਾਂ।

ਵਿਜ੍ਞਾਨਮੇਤਤ੍ ਤ੍ਰਿਯਵਸ੍ਥਮਙ੍ਗ ਗੁਣਤ੍ਰਯਂ ਕਾਰਣਕਾਰ੍ਯਕਰ੍ਤृ । ਸਮਨ੍ਵਯੇਨ ਵ੍ਯਤਿਰੇਕਤਸ਼੍ਚ ਯੇਨੈਵ ਤੁਰ੍ਯੇਣ ਤਦੇਵ ਸਤ੍ਯਮ੍

ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਗਿਆਨ ਤਿੰਨ ਹਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ, ਕਾਰਨ, ਫਲ ਅਤੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਜਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ ਨਾਲ, ਜੋ ਚੌਥੀ ਹਾਲਤ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੱਚ ਹੈ।

ਨ ਯਤ੍ਪੁਰਸ੍ਤਾਦ੍ ਉਤ ਯਨ੍ਨ ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ ਮਧ੍ਯੇ ਚ ਤਨ੍ਨ ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਮਾਤ੍ਰਮ੍ । ਭੂਤਂ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ ਚ ਪਰੇਣ ਯਦ੍ ਯਤ੍ ਤਦੇਵ ਤਤ੍ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਮੇ ਮਨੀषਾ

ਜੋ ਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੈ, ਨਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ, ਨਾ ਵਿਚਕਾਰ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਂ ਹੀ ਹੈ। ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਸਥਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰੀ ਸੋਚ ਹੈ।

ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨੋऽਪ੍ਯਵਭਾਸਤੇ ਯੋ ਵੈਕਾਰਿਕੋ ਰਾਜਸਸਰ੍ਗ ਏषਃ । ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸ੍ਵਯਂ ਜ੍ਯੋਤਿਰਤੋ ਵਿਭਾਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਾਤ੍ਮਵਿਕਾਰਚਿਤ੍ਰਮ੍

ਜੋ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਰਾਜਸ ਗੁਣ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈ ਬਦਲਾਅ ਹੈ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪ ਹੀ ਚਾਨਣ ਹੈ, ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਵਿਸ਼ਿਆਂ, ਮਨ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬਦਲਾਅ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦਾ ਹੈ।

ਏਵਂ ਸ੍ਫੁਟਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਵੇਕਹੇਤੁਭਿਃ । ਪਰਾਪਵਾਦੇਨ ਵਿਸ਼ਾਰਦੇਨ । ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾऽऽਤ੍ਮਸਨ੍ਦੇਹਮੁਪਾਰਮੇਤ । ਸ੍ਵਾਨਨ੍ਦਤੁष੍ਟੋऽਖਿਲਕਾਮੁਕੇਭ੍ਯਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਪਛਾਣ ਵਾਲੀ ਸਪਸ਼ਟ ਸੋਚ ਅਤੇ ਵਿਰੋਧੀ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਕ ਨਾਲ ਹਟਾ ਕੇ, ਮਨ ਦੇ ਸੰਦੇਹ ਨੂੰ ਕੱਟ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਰੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਬੇਪਰਵਾਹ ਹੋ ਜਾਓ।

ਨਾਤ੍ਮਾ ਵਪੁਃ ਪਾਰ੍ਥਿਵਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਦੇਵਾ ਹ੍ਯਸੁਰ੍ਵਾਯੁਰ੍ਜਲਮ੍ ਹੁਤਾਸ਼ਃ । ਮਨੋऽਨ੍ਨਮਾਤ੍ਰਂ ਧਿषਣਾ ਚ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮ੍ ਅਹਙ੍ਕृਤਿਃ ਖਂ ਕ੍ਸ਼ਿਤਿਰਰ੍ਥਸਾਮ੍ਯਮ੍

ਆਤਮਾ ਨਾ ਧਰਤੀ ਦੇ ਬਣੇ ਸਰੀਰ, ਨਾ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਨਾ ਦੇਵਤੇ, ਨਾ ਅਸੁਰ, ਨਾ ਹਵਾ, ਨਾ ਪਾਣੀ, ਨਾ ਅੱਗ ਹੈ। ਮਨ ਸਿਰਫ਼ ਖਾਣਾ ਹੈ, ਬੁੱਧੀ ਸਤਵ ਹੈ, ਅਹੰਕਾਰ ਆਕਾਸ਼ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਹੈ।

ਸਮਾਹਿਤੈਃ ਕਃ ਕਰਣੈਰ੍ਗੁਣਾਤ੍ਮਭਿ ਰ੍ਗੁਣੋ ਭਵੇਨ੍ਮਤ੍ਸੁਵਿਵਿਕ੍ਤਧਾਮ੍ਨਃ । ਵਿਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਯਮਾਣੈਰੁਤ ਕਿਂ ਨੁ ਦੂषਣਂ । ਘਨੈਰੁਪੇਤੈਰ੍ਵਿਗਤੈ ਰਵੇਃ ਕਿਮ੍

ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਦੀ ਵਾਸਤਵਿਕਤਾ ਸਪਸ਼ਟ ਹੈ? ਜੇ ਉਹ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਆਉਣ, ਤਾਂ ਵੀ ਕੀ ਨੁਕਸ ਹੈ? ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਆਉਣ ਜਾਂ ਜਾਣ, ਪਰ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

ਯਥਾ ਨਭੋ ਵਾਯ੍ਵਨਲਾਮ੍ਬੁਭੂਗੁਣੈ ਰ੍ਗਤਾਗਤੈਰ੍ਵਰ੍ਤੁਗੁਣੈਰ੍ਨ ਸਜ੍ਜਤੇ । ਤਥਾਕ੍ਸ਼ਰਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਰਜਸ੍ਤਮੋਮਲੈ ਰਹਂਮਤੇਃ ਸਂਸृਤਿਹੇਤੁਭਿਃ ਪਰਮ੍

ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਆਉਣ ਜਾਂ ਜਾਣ ਤੇ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਅਟੱਲ ਆਤਮਾ ਸਤਵ, ਰਜਸ, ਤਮਸ — ਜੋ ਮਨ ਦੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹਨ — ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦਾ।

ਤਥਾਪਿ ਸਙ੍ਗਃ ਪਰਿਵਰ੍ਜਨੀਯੋ ਗੁਣੇषੁ ਮਾਯਾਰਚਿਤੇषੁ ਤਾਵਤ੍ । ਮਦ੍‍ਭਕ੍ਤਿਯੋਗੇਨ ਦृਢੇਨ ਯਾਵਦ੍ ਰਜੋ ਨਿਰਸ੍ਯੇਤ ਮਨਃਕषਾਯਃ

ਫਿਰ ਵੀ, ਮਾਇਆ ਦੀ ਬਣੀ ਹੋਈਆਂ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਘਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ, ਜਦ ਤੱਕ ਮੇਰੀ ਪੱਕੀ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮਨ ਦੀ ਰਜਸ ਗੁਣ ਦੀ ਮਲਿਨਤਾ ਦੂਰ ਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।

ਕੁਯੋਗਿਨੋ ਯੇ ਵਿਹਿਤਾਨ੍ਤਰਾਯੈ ਰ੍ਮਨੁष੍ਯਭੂਤੈਸ੍ਤ੍ਰਿਦਸ਼ੋਪਸृष੍ਟੈਃ । ਤੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਾਭ੍ਯਾਸਬਲੇਨ ਭੂਯੋ ਯੁਞ੍ਜਨ੍ਤਿ ਯੋਗਂ ਨ ਤੁ ਕਰ੍ਮਤਨ੍ਤ੍ਰਮ੍

ਝੂਠੇ ਯੋਗੀ, ਜੋ ਦੇਵਤੇ ਜਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨਾਲ ਰੋਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਿਛਲੇ ਅਭਿਆਸ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਮੁੜ ਯੋਗ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਰਮ ਦੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।