ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਦ੍ਯੋਤਨਂ ਪਚਨਂ ਪਾਨਂ ਅਦਨਂ ਹਿਮਮਰ੍ਦਨਮ੍ । ਤੇਜਸੋ ਵृਤ੍ਤਯਸ੍ਤ੍ਵੇਤਾਃ ਸ਼ੋषਣਂ ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਤृਡੇਵ ਚ

ਚਮਕਣਾ, ਪਕਾਉਣਾ, ਤਪਾਉਣਾ, ਸਾੜਨਾ, ਠੰਢ ਹਟਾਉਣਾ — ਇਹ ਤੇਜ (ਅੱਗ) ਦੀਆਂ ਕਰਤੀਆਂ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਕਾਉਣਾ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਵੀ।

ਰੂਪਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ ਵਿਕੁਰ੍ਵਾਣਾਤ੍ ਤੇਜਸੋ ਦੈਵਚੋਦਿਤਾਤ੍ । ਰਸਮਾਤ੍ਰਂ ਅਭੂਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਅਮ੍ਭੋ ਜਿਹ੍ਵਾ ਰਸਗ੍ਰਹਃ

ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ ਤੋਂ, ਜੋ ਤੇਜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਦਿਵਿਆ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਬਦਲਿਆ, ਸ਼ੁੱਧ ਰਸ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਜੀਭ ਰਸ ਚੱਖਣ ਵਾਲਾ ਅੰਗ ਬਣਿਆ।

ਕषਾਯੋ ਮਧੁਰਸ੍ਤਿਕ੍ਤਃ ਕਟ੍ਵਮ੍ਲ ਇਤਿ ਨੈਕਧਾ । ਭੌਤਿਕਾਨਾਂ ਵਿਕਾਰੇਣ ਰਸ ਏਕੋ ਵਿਭਿਦ੍ਯਤੇ

ਕਸੇਲਾ, ਮਿੱਠਾ, ਕੜਵਾ, ਤਿੱਖਾ, ਖੱਟਾ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੌਤਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀਆਂ ਬਦਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੀ ਰਸ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕ੍ਲੇਦਨਂ ਪਿਣ੍ਡਨਂ ਤृਪ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਾਣਨਾਪ੍ਯਾਯਨੋਨ੍ਦਨਮ੍ । ਤਾਪਾਪਨੋਦੋ ਭੂਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਅਮ੍ਭਸੋ ਵृਤ੍ਤਯਸ੍ਤ੍ਵਿਮਾਃ

ਭਿੱਜਾਉਣਾ, ਗਠਿਆਉਣਾ, ਤ੍ਰਿਪਤੀ, ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਮਭਾਲਣਾ, ਪਾਲਣਾ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣਾ, ਤਪ ਹਟਾਉਣਾ, ਤੇ ਵਾਧਾ — ਇਹ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਕਰਤੀਆਂ ਹਨ।

ਰਸਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ ਵਿਕੁਰ੍ਵਾਣਾਤ੍ ਅਮ੍ਭਸੋ ਦੈਵਚੋਦਿਤਾਤ੍ । ਗਨ੍ਧਮਾਤ੍ਰਂ ਅਭੂਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪृਥ੍ਵੀ ਘ੍ਰਾਣਸ੍ਤੁ ਗਨ੍ਧਗਃ

ਸ਼ੁੱਧ ਰਸ ਤੋਂ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਦਿਵਿਆ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਬਦਲ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਗੰਧ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਉਸ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਬਣੀ, ਅਤੇ ਨੱਕ ਗੰਧ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਾ ਅੰਗ ਬਣਿਆ।

ਕਰਮ੍ਭਪੂਤਿਸੌਰਭ੍ਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤੋਗ੍ਰਾਮ੍ਲਾਦਿਭਿਃ ਪृਥਕ੍ । ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਵਯਵਵੈषਮ੍ਯਾਦ੍ ਗਨ੍ਧ ਏਕੋ ਵਿਭਿਦ੍ਯਤੇ

ਭੌਤਿਕ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੀ ਗੰਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਮਿੱਟੀ ਵਾਲੀ, ਸੜਨ ਵਾਲੀ, ਸੁਗੰਧੀ, ਹੌਲੀ, ਤੇਜ਼, ਖੱਟੀ ਆਦਿ।

ਭਾਵਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸ੍ਥਾਨਂ ਧਾਰਣਂ ਸਦ੍ਵਿਸ਼ੇषਣਮ੍ । ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਤ੍ਵਗੁਣੋਦ੍‍ਭੇਦਃ ਪृਥਿਵੀਵृਤ੍ਤਿਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍

ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਆਧਾਰ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਨਿਵਾਸ, ਸਮਭਾਲਣ ਵਾਲੀ, ਸੱਚੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਉਤਪੱਨ ਹੋਣਾ — ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ।

ਨਭੋਗੁਣਵਿਸ਼ੇषੋऽਰ੍ਥੋ ਯਸ੍ਯ ਤਚ੍ਛ੍ਰੋਤ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਵਾਯੋਰ੍ਗੁਣਵਿਸ਼ੇषੋऽਰ੍ਥੋ ਯਸ੍ਯ ਤਤ੍ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਂ ਵਿਦੁਃ

ਜਿਸ ਲਈ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਸਤੂ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਲਈ ਹਵਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਸਤੂ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤੇਜੋਗੁਣਵਿਸ਼ੇषੋऽਰ੍ਥੋ ਯਸ੍ਯ ਤਚ੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਰੁਚ੍ਯਤੇ । ਅਮ੍ਭੋਗੁਣਵਿਸ਼ੇषੋऽਰ੍ਥੋ ਯਸ੍ਯ ਤਦ੍ਰਸਨਂ ਵਿਦੁਃ । ਭੂਮੇਰ੍ਗੁਣਵਿਸ਼ੇषੋऽਰ੍ਥੋ ਯਸ੍ਯ ਸ ਘ੍ਰਾਣ ਉਚ੍ਯਤੇ

ਜਿਸ ਲਈ ਅੱਗ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਸਤੂ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਸਤੂ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੱਖਣਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਸਤੂ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੁੰਘਣਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਪਰਸ੍ਯ ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਧਰ੍ਮੋ ਹਿ, ਅਪਰਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਮਨ੍ਵਯਾਤ੍ । ਅਤੋ ਵਿਸ਼ੇषੋ ਭਾਵਾਨਾਂ ਭੂਮਾਵੇਵੋਪਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ

ਇੱਕ ਚੀਜ਼ ਵਿੱਚ ਗੁਣ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਕਰਕੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਸਿਰਫ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਛਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਏਤਾਨ੍ਯਸਂਹਤ੍ਯ ਯਦਾ ਮਹਦਾਦੀਨਿ ਸਪ੍ਤ ਵੈ । ਕਾਲਕਰ੍ਮਗੁਣੋਪੇਤੋ ਜਗਦਾਦਿਰੁਪਾਵਿਸ਼ਤ੍

ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੱਤ — ਮਹਤ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ — ਸਮੇਂ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਮੂਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ।

ਤਤਸ੍ਤੇਨਾਨੁਵਿਦ੍ਧੇਭ੍ਯੋ ਯੁਕ੍ਤੇਭ੍ਯੋऽਣ੍ਡਂ ਅਚੇਤਨਮ੍ । ਉਤ੍ਥਿਤਂ ਪੁਰੁषੋ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਉਦਤਿष੍ਠਦਸੌ ਵਿਰਾਟ੍

ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ, ਜਦ ਉਹ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਮਿਲ ਕੇ, ਜੜ ਅੰਡ (ਕੋਸਮਿਕ ਅੰਡਾ) ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਜਿਸ ਤੋਂ ਪੁਰੁਸ਼ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਰਾਟ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਭਰਿਆ।

ਏਤਦਣ੍ਡਂ ਵਿਸ਼ੇषਾਖ੍ਯਂ ਕ੍ਰਮਵृਦ੍ਧੈਰ੍ਦਸ਼ੋਤ੍ਤਰੈਃ । ਤੋਯਾਦਿਭਿਃ ਪਰਿਵृਤਂ ਪ੍ਰਧਾਨੇਨਾਵृਤੈਰ੍ਬਹਿਃ । ਯਤ੍ਰ ਲੋਕਵਿਤਾਨੋऽਯਂ ਰੂਪਂ ਭਗਵਤੋ ਹਰੇਃ

ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅੰਡਾ, ਪਾਣੀ ਆਦਿ ਦਸ ਕਵਚਾਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਬਾਹਰੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਤੱਤ ਨਾਲ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਇਹ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਹਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ।

ਹਿਰਣ੍ਮਯਾਦ੍ ਅਣ੍ਡਕੋਸ਼ਾਦ੍ ਉਤ੍ਥਾਯ ਸਲਿਲੇਸ਼ਯਾਤ੍ । ਤਮਾਵਿਸ਼੍ਯ ਮਹਾਦੇਵੋ ਬਹੁਧਾ ਨਿਰ੍ਬਿਭੇਦ ਖਮ੍

ਸੋਨੇ ਦੇ ਅੰਡਾ-ਕੋਸ਼ ਤੋਂ ਉਭਰ ਕੇ, ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਵਿਛਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਹਾਦੇਵ ਨੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਕਈ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਫਾੜ ਦਿੱਤਾ।

ਨਿਰਭਿਦ੍ਯਤਾਸ੍ਯ ਪ੍ਰਥਮਂ ਮੁਖਂ ਵਾਣੀ ਤਤੋऽਭਵਤ੍ । ਵਾਣ੍ਯਾ ਵਹ੍ਨਿਰਥੋ ਨਾਸੇ ਪ੍ਰਾਣੋऽਤੋ ਘ੍ਰਾਣ ਏਤਯੋਃ

ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਖੁਲਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬੋਲੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਬੋਲੀ ਤੋਂ ਅੱਗ, ਫਿਰ ਨੱਕ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਣ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਸੁੰਘਣ ਦੀ ਇੰਦ੍ਰੀ।

ਘ੍ਰਾਣਾਤ੍ ਵਾਯੁਰਭਿਦ੍ਯੇਤਾਂ ਅਕ੍ਸ਼ਿਣੀ ਚਕ੍ਸ਼ੁਰੇਤਯੋਃ । ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸੂਰ੍ਯੋ ਨ੍ਯਭਿਦ੍ਯੇਤਾਂ ਕਰ੍ਣੌ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਤਤੋ ਦਿਸ਼ਃ

ਸੁੰਘਣ ਦੀ ਇੰਦ੍ਰੀ ਤੋਂ ਹਵਾ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਫਿਰ ਅੱਖਾਂ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੰਦ੍ਰੀ; ਉਸ ਤੋਂ ਸੂਰਜ; ਫਿਰ ਕੰਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੁਣਨ ਦੀ ਇੰਦ੍ਰੀ; ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਦਿਸਾਵਾਂ।

ਨਿਰ੍ਬਿਭੇਦ ਵਿਰਾਜਸ੍ਤ੍ਵਗ੍ ਰੋਮਸ਼੍ਮਸ਼੍ਰ੍ਵਾਦਯਸ੍ਤਤਃ । ਤਤ ਓषਧਯਸ਼੍ਚਾਸਨ੍ ਸ਼ਿਸ਼੍ਨਂ ਨਿਰ੍ਬਿਭਿਦੇ ਤਤਃ

ਵਿਰਾਟ ਨੇ ਚਮੜੀ ਨੂੰ ਫਾੜਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਵਾਲ, ਰੋਮ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ; ਫਿਰ ਪੌਦੇ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਜਨਨ ਅੰਗ ਬਣਿਆ।

ਰੇਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦਾਪ ਆਸਨ੍ ਨਿਰਭਿਦ੍ਯਤ ਵੈ ਗੁਦਮ੍ । ਗੁਦਾਦਪਾਨੋऽਪਾਨਾਚ੍ਚ ਮृਤ੍ਯੁਰ੍ਲੋਕਭਯਙ੍ਕਰਃ

ਬੀਜ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਬਣਿਆ। ਫਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਮਲਦਵਾਰ ਬਣਿਆ ਤੇ ਖੁਲਿਆ। ਮਲਦਵਾਰ ਤੋਂ ਨਿਕਾਸੀ ਹਵਾ ਬਣੀ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਮੌਤ ਉਪਜੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਡਰਾਉਣੀ ਹੈ।

ਹਸ੍ਤੌ ਚ ਨਿਰਭਿਦ੍ਯੇਤਾਂ ਬਲਂ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਤਤਃ ਸ੍ਵਰਾਟ੍ । ਪਾਦੌ ਚ ਨਿਰਭਿਦ੍ਯੇਤਾਂ ਗਤਿਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਤਤੋ ਹਰਿਃ

ਫਿਰ ਹੱਥ ਬਣੇ ਤੇ ਖੁਲ ਗਏ। ਹੱਥਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤਾਕਤ ਆਈ, ਤੇ ਉਸ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਇੰਦਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਫਿਰ ਪੈਰ ਬਣੇ ਤੇ ਖੁਲ ਗਏ। ਪੈਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚਲਣ ਦੀ ਤਾਕਤ ਆਈ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਹਰਿ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।

ਨਾਡ੍ਯੋऽਸ੍ਯ ਨਿਰਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤ ਤਾਭ੍ਯੋ ਲੋਹਿਤਮਾਭृਤਮ੍ । ਨਦ੍ਯਸ੍ਤਤਃ ਸਮਭਵਨ੍ ਉਦਰਂ ਨਿਰਭਿਦ੍ਯਤ

ਉਸ ਦੀਆਂ ਨਸਾਂ ਬਣੀਆਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਹੂ ਭਰਿਆ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਦਰਿਆ ਬਣੇ, ਤੇ ਪੇਟ ਖੁਲਿਆ।

ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਪਿਪਾਸੇ ਤਤਃ ਸ੍ਯਾਤਾਂ ਸਮੁਦ੍ਰਸ੍ਤ੍ਵੇਤਯੋਰਭੂਤ੍ । ਅਥਾਸ੍ਯ ਹृਦਯਂ ਭਿਨ੍ਨਂ ਹृਦਯਾਨ੍ਮਨ ਉਤ੍ਥਿਤਮ੍

ਫਿਰ ਭੁੱਖ ਤੇ ਤਿਸ਼ਨ ਉਪਜੀਆਂ; ਸਮੁੰਦਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਬਣਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਖੁਲਿਆ, ਤੇ ਦਿਲ ਤੋਂ ਮਨ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।

ਮਨਸਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾ ਜਾਤੋ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਬੁਦ੍ਧੇਰ੍ਗਿਰਾਂ ਪਤਿਃ । ਅਹਙ੍ਕਾਰਸ੍ਤਤੋ ਰੁਦ੍ਰਃ ਚਿਤ੍ਤਂ ਚੈਤ੍ਯਸ੍ਤਤੋऽਭਵਤ੍

ਮਨ ਤੋਂ ਚੰਨ ਬਣਿਆ; ਬੁੱਧੀ ਤੋਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰੁਦਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ; ਚਿੱਤ ਤੋਂ ਅੰਦਰਲਾ ਸਾਕਸ਼ੀ ਉਪਜਿਆ।

ਏਤੇ ਹਿ ਅਭ੍ਯੁਤ੍ਥਿਤਾ ਦੇਵਾ ਨੈਵਾਸ੍ਯੋਤ੍ਥਾਪਨੇऽਸ਼ਕਨ੍ । ਪੁਨਰਾਵਿਵਿਸ਼ੁਃ ਖਾਨਿ ਤਮੁਤ੍ਥਾਪਯਿਤੁਂ ਕ੍ਰਮਾਤ੍

ਇਹ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਉਪਜੇ, ਪਰ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਾ ਨਾ ਸਕੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਾ ਸਕਣ।

ਵਹ੍ਨਿਰ੍ਵਾਚਾ ਮੁਖਂ ਭੇਜੇ ਨੋਦਤਿष੍ਠਤ੍ ਤਦਾ ਵਿਰਾਟ੍ । ਘ੍ਰਾਣੇਨ ਨਾਸਿਕੇ ਵਾਯੁਃ ਨੋਦਤਿष੍ਠਤ੍ ਤਦਾ ਵਿਰਾਟ੍

ਅੱਗ ਨੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਬੋਲੀ ਵਜੋਂ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਵਡਾ ਪੁਰਖ ਨਹੀਂ ਉੱਠਿਆ। ਹਵਾ ਨੇ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਸੁੰਘਣ ਵਜੋਂ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਵਡਾ ਪੁਰਖ ਨਹੀਂ ਉੱਠਿਆ।

ਅਕ੍ਸ਼ਿਣੀ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾਦਿਤ੍ਯੋ ਨੋਦਤਿष੍ਠਤ੍ ਤਦਾ ਵਿਰਾਟ੍ । ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰੇਣ ਕਰ੍ਣੌ ਚ ਦਿਸ਼ੋ ਨੋਦਤਿष੍ਠਤ੍ ਤਦਾ ਵਿਰਾਟ੍

ਸੂਰਜ ਨੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖਣ ਵਜੋਂ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਵਡਾ ਪੁਰਖ ਨਹੀਂ ਉੱਠਿਆ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਨੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨ ਵਜੋਂ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਵਡਾ ਪੁਰਖ ਨਹੀਂ ਉੱਠਿਆ।

ਤ੍ਵਚਂ ਰੋਮਭਿਰੋषਧ੍ਯੋ ਨੋਦਤਿष੍ਠਤ੍ ਤਦਾ ਵਿਰਾਟ੍ । ਰੇਤਸਾ ਸ਼ਿਸ਼੍ਨਮਾਪਸ੍ਤੁ ਨੋਦਤਿष੍ਠਤ੍ ਤਦਾ ਵਿਰਾਟ੍

ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਨੇ ਚਮੜੀ ਤੇ ਵਾਲਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਵਡਾ ਪੁਰਖ ਨਹੀਂ ਉੱਠਿਆ। ਪਾਣੀਆਂ ਨੇ ਲਿੰਗ ਤੇ ਬੀਜ ਰਾਹੀਂ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਵਡਾ ਪੁਰਖ ਨਹੀਂ ਉੱਠਿਆ।

ਗੁਦਂ ਮृਤ੍ਯੁਰਪਾਨੇਨ ਨੋਦਤਿष੍ਠਤ੍ ਤਦਾ ਵਿਰਾਟ੍ । ਹਸ੍ਤਾਵਿਨ੍ਦ੍ਰੋ ਬਲੇਨੈਵ ਨੋਦਤਿष੍ਠਤ੍ ਤਦਾ ਵਿਰਾਟ੍

ਮੌਤ ਨੇ ਮਲਦਵਾਰ ਵਿੱਚ ਨਿਕਾਸੀ ਹਵਾ ਰਾਹੀਂ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਵਡਾ ਪੁਰਖ ਨਹੀਂ ਉੱਠਿਆ। ਇੰਦਰ ਨੇ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਰਾਹੀਂ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਵਡਾ ਪੁਰਖ ਨਹੀਂ ਉੱਠਿਆ।

ਵਿष੍ਣੁਰ੍ਗਤ੍ਯੈਵ ਚਰਣੌ ਨੋਦਤਿष੍ਠਤ੍ ਤਦਾ ਵਿਰਾਟ੍ । ਨਾਡੀਰ੍ਨਦ੍ਯੋ ਲੋਹਿਤੇਨ ਨੋਦਤਿष੍ਠਤ੍ ਤਦਾ ਵਿਰਾਟ੍

ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚਲਣ ਰਾਹੀਂ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਵਡਾ ਪੁਰਖ ਨਹੀਂ ਉੱਠਿਆ। ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੇ ਨਸਾਂ ਵਿੱਚ ਲਹੂ ਰਾਹੀਂ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਵਡਾ ਪੁਰਖ ਨਹੀਂ ਉੱਠਿਆ।

ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਤृਡ੍ਭ੍ਯਾਂ ਉਦਰਂ ਸਿਨ੍ਧੁਃ ਨੋਦਤਿष੍ਠਤ੍ ਤਦਾ ਵਿਰਾਟ੍ । ਹृਦਯਂ ਮਨਸਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰੋ ਨੋਦਤਿष੍ਠਤ੍ ਤਦਾ ਵਿਰਾਟ੍

ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖ ਤੇ ਤਿਸ਼ਨ ਰਾਹੀਂ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਵਡਾ ਪੁਰਖ ਨਹੀਂ ਉੱਠਿਆ। ਚੰਨ ਨੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਪਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਵਡਾ ਪੁਰਖ ਨਹੀਂ ਉੱਠਿਆ।