ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਪੁਰਾਨੇਨ ਵ੍ਰਜਪਤੇ ਸਾਧਵੋ ਦਸ੍ਯੁਪੀਡਿਤਾਃ । ਅਰਾਜਕੇ ਰਕ੍ਸ਼੍ਯਮਾਣਾ ਜਿਗ੍ਯੁਰ੍ਦਸ੍ਯੂਨ੍ਸਮੇਧਿਤਾਃ

ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ, ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਮੁਖੀ, ਜਦੋਂ ਨੇਕ ਲੋਕ ਡਾਕੂਆਂ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਵਿਚ ਸੀ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਨੇ ਬਚਾਇਆ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਡਾਕੂਆਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ।

ਯ ਏਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਹਾਭਾਗਾਃ ਪ੍ਰੀਤਿਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਮਾਨਵਾਃ । ਨਾਰਯੋऽਭਿਭਵਨ੍ਤ੍ਯੇਤਾਨ੍ ਵਿष੍ਣੁਪਕ੍ਸ਼ਾਨਿਵਾਸੁਰਾਃ

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਇਸ ਲਈ ਪਿਆਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਜਕੜ ਸਕਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਦੈਤ ਨਹੀਂ ਵਿਆਪ ਸਕਦੇ।

ਤਸ੍ਮਾਨ੍ ਨਨ੍ਦ ਕੁਮਾਰੋऽਯਂ ਨਾਰਾਯਣਸਮੋ ਗੁਣੈਃ । ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਕੀਰ੍ਤ੍ਯਾਨੁਭਾਵੇਨ ਤਤ੍ਕਰ੍ਮਸੁ ਨ ਵਿਸ੍ਮਯਃ

ਇਸ ਲਈ ਨੰਦ ਦਾ ਪੁੱਤਰ ਗੁਣਾਂ, ਧਨ-ਦੌਲਤ, ਇਜ਼ਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਿਚ ਨਾਰਾਇਣ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ; ਇਸ ਦੀਆਂ ਕਰਤੀਆਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਹੈਰਾਨੀ ਨਹੀਂ।

ਇਤ੍ਯਦ੍ਧਾ ਮਾਂ ਸਮਾਦਿਸ਼੍ਯ ਗਰ੍ਗੇ ਚ ਸ੍ਵਗृਹਂ ਗਤੇ । ਮਨ੍ਯੇ ਨਾਰਾਯਣਸ੍ਯਾਂਸ਼ਂ ਕृष੍ਣਂ ਅਕ੍ਲਿष੍ਟਕਾਰਿਣਮ੍

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੈਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਆਖ ਕੇ ਗਰਗ ਆਪਣੇ ਘਰ ਚਲੇ ਗਏ, ਮੈਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਤੇ ਬਿਨਾ ਥਕਾਵਟ ਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਮੰਨਦਾ ਹਾਂ।

ਇਤਿ ਨਨ੍ਦਵਚਃ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਗਰ੍ਗਗੀਤਂ ਵ੍ਰਜੌਕਸਃ । ਦृष੍ਟਸ਼੍ਰੁਤਾਨੁਭਾਵਾਸ੍ਤੇ ਕृष੍ਣਸ੍ਯਾਮਿਤਤੇਜਸਃ । ਮੁਦਿਤਾ ਨਨ੍ਦਮਾਨਰ੍ਚੁਃ ਕृष੍ਣਂ ਚ ਗਤਵਿਸ੍ਮਯਾਃ

ਨੰਦ ਦੀ ਗੱਲ ਅਤੇ ਗਰਗ ਦੀ ਵाणी ਸੁਣ ਕੇ, ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਚਮਕ ਦੇਖੀ ਤੇ ਸੁਣੀ, ਉਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਨੰਦ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਏ।

( ਸ਼ਾਰ੍ਦੂਲਵਿਕ੍ਰੀਡਿਤ ) ਦੇਵੇ ਵਰ੍षਤਿ ਯਜ੍ਞਵਿਪ੍ਲਵਰੁषਾ ਵਜ੍ਰਾਸ੍ਮਵਰ੍षਾਨਿਲੈਃ । ਸੀਦਤ੍ਪਾਲਪਸ਼ੁਸ੍ਤ੍ਰਿ ਆਤ੍ਮਸ਼ਰਣਂ ਦृष੍ਟ੍ਵਾਨੁਕਮ੍ਪ੍ਯੁਤ੍ਸ੍ਮਯਨ੍ । ਉਤ੍ਪਾਟ੍ਯੈਕਕਰੇਣ ਸ਼ੈਲਮਬਲੋ ਲੀਲੋਚ੍ਛਿਲੀਨ੍ਧ੍ਰਂ ਯਥਾ । ਬਿਭ੍ਰਦ੍ ਗੋष੍ਠਮਪਾਨ੍ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਮਦਭਿਤ੍ ਪ੍ਰੀਯਾਨ੍ਨ ਇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਗਵਾਮ੍

ਜਦੋਂ ਇੰਦਰ ਨੇ ਯਜਨ ਦੇ ਵਿਘਨ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਮੀਂਹ, ਓਲੇ ਅਤੇ ਹਵਾ ਪਾਈ, ਤੇ ਗੋਆਲੇ ਤੇ ਪਸ਼ੂ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੋ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਸਰਾ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਦਇਆ ਨਾਲ ਹੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਇਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪਹਾੜ ਉਖਾੜ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਚਾ ਖਿਡੌਣਾ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਗੋਆਲਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਇੰਦਰ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ 'ਤੇ ਮਾਣ ਕਰਦਾ, ਗਾਵਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ।

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍‍ਭਾਗਵਤੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਪਾਰਮਹਂਸ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਦਸ਼ਮਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਪੂਰ੍ਵਾਰ੍ਧੇ षਡ੍‌ਵਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦਾ ਛਬੀਸਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।

ਸਨ੍ਤੋऽਨਪੇਕ੍ਸ਼ਾ ਮਚ੍ਚਿਤ੍ਤਾਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਾਃ ਸਮਦਰ੍ਸ਼ਿਨਃ । ਨਿਰ੍ਮਮਾ ਨਿਰਹਙ੍ਕਾਰਾ ਨਿਰ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਾ ਨਿष੍ਪਰਿਗ੍ਰਹਾਃ

ਸੰਤ ਬਿਨਾ ਲੋਭ ਦੇ, ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਲੀਨ, ਸ਼ਾਂਤ, ਸਭ ਨੂੰ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਦੇਖਣ ਵਾਲੇ, ਮਮਤਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਦੁਲਤੀਆਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੇ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਤੇषੁ ਨਿਤ੍ਯਂ ਮਹਾਭਾਗ ਮਹਾਭਾਗੇषੁ ਮਤ੍ਕਥਾਃ । ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿਤਾ ਨृਣਾਂ ਜੁषਤਾਂ ਪ੍ਰਪੁਨਨ੍ਤ੍ਯਘਮ੍

ਉਹਨਾਂ ਵਿਚ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸਦਾ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਸੁਣਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਤਾ ਯੇ ਸ਼੍ਰृਣ੍ਵਨ੍ਤਿ ਗਾਯਨ੍ਤਿ ਹ੍ਯਨੁਮੋਦਨ੍ਤਿ ਚਾਦृਤਾਃ । ਮਤ੍ਪਰਾਃ ਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਨਾਸ਼੍ਚ ਭਕ੍ਤਿਂ ਵਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਤੇ ਮਯਿ

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸੁਣਦੇ, ਗਾਂਦੇ ਜਾਂ ਮਨ ਵਿਚ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਭਗਤੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਭਕ੍ਤਿਂ ਲਬ੍ਧਵਤਃ ਸਾਧੋਃ ਕਿਮਨ੍ਯਦ੍ ਅਵਸ਼ਿष੍ਯਤੇ । ਮਯ੍ਯਨਨ੍ਤਗੁਣੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣ੍ਯਾਨਨ੍ਦਾਨੁਭਵਾਤ੍ਮਨਿ

ਜਿਸ ਸੰਤ ਨੇ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ, ਉਸ ਲਈ ਹੋਰ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦਾ, ਜਦ ਉਹ ਅਨੰਤ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਬ੍ਰਹਮ ਤੇ ਆਨੰਦ ਦੇ ਸਰੂਪ ਮੇਰੇ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਯਥੋਪਸ਼੍ਰਯਮਾਣਸ੍ਯ ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਵਿਭਾਵਸੁਮ੍ । ਸ਼ੀਤਂ ਭਯਂ ਤਮੋऽਪ੍ਯੇਤਿ ਸਾਧੂਨ੍ ਸਂਸੇਵਤਸ੍ਤਥਾ

ਜਿਵੇਂ ਜੋ ਅੱਗ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਠੰਡ, ਡਰ ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਜੋ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਦੁਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਨਿਮਜ੍ਜ੍ਯੋਨ੍ਮਜ੍ਜਤਾਂ ਘੋਰੇ ਭਵਾਬ੍ਧੌ ਪਰਮਾਯਨਮ੍ । ਸਨ੍ਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾ ਨੌਰ੍ਦृਢੇਵਾਪ੍ਸੁ ਮਜ੍ਜਤਾਮ੍

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਨ ਦੇ ਡਰਾਉਣੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਡੁੱਬਦੇ ਤੇ ਉਭਰਦੇ ਹਨ, ਸੰਤ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਪੱਕੀ ਨੌਕਾ ਵਾਂਗ ਹਨ।

ਅਨ੍ਨਂ ਹਿ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਪ੍ਰਾਣ ਆਰ੍ਤਾਨਾਂ ਸ਼ਰਣਂ ਤ੍ਵਹਮ੍ । ਧਰ੍ਮੋ ਵਿਤ੍ਤਂ ਨृਣਾਂ ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਸਨ੍ਤੋऽਰ੍ਵਾਗ੍ ਬਿਭ੍ਯਤੋऽਰਣਮ੍

ਅੰਨ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦ ਹੈ; ਮੈਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨਾਂ ਲਈ ਆਸਰਾ ਹਾਂ; ਧਰਮ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧਨ ਹੈ; ਸੰਤ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿਚ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਲਈ ਓਟ ਹਨ।

ਸਨ੍ਤੋ ਦਿਸ਼ਨ੍ਤਿ ਚਕ੍ਸ਼ੂਂषਿ ਬਹਿਰਰ੍ਕਃ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਃ । ਦੇਵਤਾ ਬਾਨ੍ਧਵਾਃ ਸਨ੍ਤਃ ਸਨ੍ਤ ਆਤ੍ਮਾਹਮੇਵ ਚ

ਸੰਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਹਰ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ; ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ, ਸੰਤ ਅਤੇ ਮੈਂ ਆਪ—all ਸੰਤ ਹਨ।

ਵੈਤਸੇਨਸ੍ਤਤੋऽਪ੍ਯੇਵਮ੍ ਉਰ੍ਵਸ਼੍ਯਾ ਲੋਕਨਿਸ੍ਪृਹਃ । ਮੁਕ੍ਤਸਙ੍ਗੋ ਮਹੀਮੇਤਮ੍ ਆਤ੍ਮਾਰਾਮਸ਼੍ਚਚਾਰ ਹ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੈਤਸੇਨ, ਉਰਵਸ਼ੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸੰਸਾਰਿਕ ਲਗਾਵ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਲੈਂਦਾ ਹੋਇਆ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਰਿਹਾ।

ਮृਦੁਤ੍ਵਂ ਕਠਿਨਤ੍ਵਂ ਚ ਸ਼ੈਤ੍ਯਮੁष੍ਣਤ੍ਵਮੇਵ ਚ । ਏਤਤ੍ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਤ੍ਵਂ ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਨਭਸ੍ਵਤਃ

ਨਰਮ ਤੇ ਸਖਤ, ਠੰਡਾ ਤੇ ਗਰਮ—ਇਹ ਸਪਰਸ਼ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਤਾਂ ਹਨ, ਜੋ ਹਵਾ ਦੇ ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤ ਤੋਂ ਆਈਆਂ ਹਨ।

ਚਾਲਨਂ ਵ੍ਯੂਹਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ ਨੇਤृਤ੍ਵਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਯੋਃ । ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਆਤ੍ਮਤ੍ਵਂ ਵਾਯੋਃ ਕਰ੍ਮਾਭਿਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍

ਚਲਣ, ਇਕੱਠਾ ਹੋਣਾ, ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਵਸਤੂਆਂ ਤੇ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਅਗਵਾਈ, ਤੇ ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਸਰੂਪਤਾ—ਇਹ ਹਵਾ ਦੇ ਕਰਮ ਹਨ।

ਵਾਯੋਸ਼੍ਚ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ ਰੂਪਂ ਦੈਵੇਰਿਤਾਦਭੂਤ੍ । ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਂ ਤਤਸ੍ਤੇਜਃ ਚਕ੍ਸ਼ੂ ਰੂਪੋਪਲਮ੍ਭਨਮ੍

ਹਵਾ ਦੇ ਸੁਖਸ਼ਮ ਤੱਤ ਸਪਰਸ਼ ਤੋਂ, ਤੇ ਦਿਵਿਆ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਰੂਪ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਫਿਰ ਤੇਜ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼) ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਅੱਖ ਰੂਪ ਦੇਖਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਬਣੀ।

ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਕृਤਿਤ੍ਵਂ ਗੁਣਤਾ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਸਂਸ੍ਥਾਤ੍ਵਮੇਵ ਚ । ਤੇਜਸ੍ਤ੍ਵਂ ਤੇਜਸਃ ਸਾਧ੍ਵਿ ਰੂਪਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਵृਤ੍ਤਯਃ

ਪਦਾਰਥ ਹੋਣ ਦੀ ਹਾਲਤ, ਗੁਣ ਹੋਣ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ, ਅਤੇ ਵਖਰੇ ਜੀਵ ਹੋਣ ਦੀ ਸਥਿਤੀ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ ਦੀਆਂ ਕਰਤੀਆਂ ਹਨ, ਤੇਜ (ਅੱਗ) ਲਈ, ਹੇ ਸਤਵਿਕ।

ਦ੍ਯੋਤਨਂ ਪਚਨਂ ਪਾਨਂ ਅਦਨਂ ਹਿਮਮਰ੍ਦਨਮ੍ । ਤੇਜਸੋ ਵृਤ੍ਤਯਸ੍ਤ੍ਵੇਤਾਃ ਸ਼ੋषਣਂ ਕ੍ਸ਼ੁਤ੍ਤृਡੇਵ ਚ

ਚਮਕਣਾ, ਪਕਾਉਣਾ, ਤਪਾਉਣਾ, ਸਾੜਨਾ, ਠੰਢ ਹਟਾਉਣਾ — ਇਹ ਤੇਜ (ਅੱਗ) ਦੀਆਂ ਕਰਤੀਆਂ ਹਨ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਕਾਉਣਾ, ਭੁੱਖ ਤੇ ਪਿਆਸ ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ ਵੀ।

ਰੂਪਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ ਵਿਕੁਰ੍ਵਾਣਾਤ੍ ਤੇਜਸੋ ਦੈਵਚੋਦਿਤਾਤ੍ । ਰਸਮਾਤ੍ਰਂ ਅਭੂਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਅਮ੍ਭੋ ਜਿਹ੍ਵਾ ਰਸਗ੍ਰਹਃ

ਸ਼ੁੱਧ ਰੂਪ ਤੋਂ, ਜੋ ਤੇਜ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਦਿਵਿਆ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਬਦਲਿਆ, ਸ਼ੁੱਧ ਰਸ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ; ਉਸ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਬਣਿਆ, ਅਤੇ ਜੀਭ ਰਸ ਚੱਖਣ ਵਾਲਾ ਅੰਗ ਬਣਿਆ।

ਕषਾਯੋ ਮਧੁਰਸ੍ਤਿਕ੍ਤਃ ਕਟ੍ਵਮ੍ਲ ਇਤਿ ਨੈਕਧਾ । ਭੌਤਿਕਾਨਾਂ ਵਿਕਾਰੇਣ ਰਸ ਏਕੋ ਵਿਭਿਦ੍ਯਤੇ

ਕਸੇਲਾ, ਮਿੱਠਾ, ਕੜਵਾ, ਤਿੱਖਾ, ਖੱਟਾ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੌਤਿਕ ਤੱਤਾਂ ਦੀਆਂ ਬਦਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੀ ਰਸ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕ੍ਲੇਦਨਂ ਪਿਣ੍ਡਨਂ ਤृਪ੍ਤਿਃ ਪ੍ਰਾਣਨਾਪ੍ਯਾਯਨੋਨ੍ਦਨਮ੍ । ਤਾਪਾਪਨੋਦੋ ਭੂਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਅਮ੍ਭਸੋ ਵृਤ੍ਤਯਸ੍ਤ੍ਵਿਮਾਃ

ਭਿੱਜਾਉਣਾ, ਗਠਿਆਉਣਾ, ਤ੍ਰਿਪਤੀ, ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਮਭਾਲਣਾ, ਪਾਲਣਾ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣਾ, ਤਪ ਹਟਾਉਣਾ, ਤੇ ਵਾਧਾ — ਇਹ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਕਰਤੀਆਂ ਹਨ।

ਰਸਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ ਵਿਕੁਰ੍ਵਾਣਾਤ੍ ਅਮ੍ਭਸੋ ਦੈਵਚੋਦਿਤਾਤ੍ । ਗਨ੍ਧਮਾਤ੍ਰਂ ਅਭੂਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪृਥ੍ਵੀ ਘ੍ਰਾਣਸ੍ਤੁ ਗਨ੍ਧਗਃ

ਸ਼ੁੱਧ ਰਸ ਤੋਂ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਦਿਵਿਆ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਬਦਲ ਕੇ, ਸ਼ੁੱਧ ਗੰਧ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ; ਉਸ ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਬਣੀ, ਅਤੇ ਨੱਕ ਗੰਧ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲਾ ਅੰਗ ਬਣਿਆ।

ਕਰਮ੍ਭਪੂਤਿਸੌਰਭ੍ਯ ਸ਼ਾਨ੍ਤੋਗ੍ਰਾਮ੍ਲਾਦਿਭਿਃ ਪृਥਕ੍ । ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਵਯਵਵੈषਮ੍ਯਾਦ੍ ਗਨ੍ਧ ਏਕੋ ਵਿਭਿਦ੍ਯਤੇ

ਭੌਤਿਕ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮਿਲਾਪ ਨਾਲ ਇੱਕ ਹੀ ਗੰਧ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਮਿੱਟੀ ਵਾਲੀ, ਸੜਨ ਵਾਲੀ, ਸੁਗੰਧੀ, ਹੌਲੀ, ਤੇਜ਼, ਖੱਟੀ ਆਦਿ।

ਭਾਵਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਃ ਸ੍ਥਾਨਂ ਧਾਰਣਂ ਸਦ੍ਵਿਸ਼ੇषਣਮ੍ । ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਤ੍ਵਗੁਣੋਦ੍‍ਭੇਦਃ ਪृਥਿਵੀਵृਤ੍ਤਿਲਕ੍ਸ਼ਣਮ੍

ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਲਈ ਆਧਾਰ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਨਿਵਾਸ, ਸਮਭਾਲਣ ਵਾਲੀ, ਸੱਚੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ, ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਉਤਪੱਨ ਹੋਣਾ — ਇਹ ਧਰਤੀ ਦੀਆਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਹਨ।

ਨਭੋਗੁਣਵਿਸ਼ੇषੋऽਰ੍ਥੋ ਯਸ੍ਯ ਤਚ੍ਛ੍ਰੋਤ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ । ਵਾਯੋਰ੍ਗੁਣਵਿਸ਼ੇषੋऽਰ੍ਥੋ ਯਸ੍ਯ ਤਤ੍ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਂ ਵਿਦੁਃ

ਜਿਸ ਲਈ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਸਤੂ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣਨਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਲਈ ਹਵਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਸਤੂ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹਣਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤੇਜੋਗੁਣਵਿਸ਼ੇषੋऽਰ੍ਥੋ ਯਸ੍ਯ ਤਚ੍ਚਕ੍ਸ਼ੁਰੁਚ੍ਯਤੇ । ਅਮ੍ਭੋਗੁਣਵਿਸ਼ੇषੋऽਰ੍ਥੋ ਯਸ੍ਯ ਤਦ੍ਰਸਨਂ ਵਿਦੁਃ । ਭੂਮੇਰ੍ਗੁਣਵਿਸ਼ੇषੋऽਰ੍ਥੋ ਯਸ੍ਯ ਸ ਘ੍ਰਾਣ ਉਚ੍ਯਤੇ

ਜਿਸ ਲਈ ਅੱਗ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਸਤੂ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਸਤੂ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੱਖਣਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਜਿਸ ਲਈ ਧਰਤੀ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਵਸਤੂ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਸੁੰਘਣਾ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।