ਕੁਰ੍ਵਾਣਾ ਯਤ੍ਰ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਭਗਵਚ੍ਛਿਕ੍ਸ਼ਯਾਸਕृਤ੍ । ਗृਣਨ੍ਤਿ ਗੁਣਨਾਮਾਨਿ ਕृष੍ਣਸ੍ਯਾਨੁਸ੍ਮਰਨ੍ਤਿ ਚ
Where one performs actions at the instruction of the Lord, prompted by divine teaching, they praise the Lord's qualities and recall Krishna.
ਨਮੋ ਭਗਵਤੇ ਤੁਭ੍ਯਂ ਵਾਸੁਦੇਵਾਯ ਧੀਮਹਿ । ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮ੍ਨਾਯਾਨਿਰੁਦ੍ਧਾਯ ਨਮਃ ਸਙ੍ਕਰ੍षਣਾਯ ਚ
Salutations to you, O Lord Vāsudeva, we meditate on you; salutations to Pradyumna and to Aniruddha, and to Saṅkarṣaṇa as well.
ਇਤਿ ਮੂਰ੍ਤ੍ਯਭਿਧਾਨੇਨ ਮਂਤ੍ਰਮੂਰ੍ਤਿਮਮੂਰ੍ਤਿਕਮ੍ । ਯਜਤੇ ਯਜ੍ਞਪੁਰੁषਂ ਸ ਸਮ੍ਯਗ੍ ਦਰ੍ਸ਼ਨਃ ਪੁਮਾਨ੍
Thus, by naming the forms and by designating mantra in form and formless, one worships the sacrifice-person; truly that man attains right vision.
ਇਮਂ ਸ੍ਵਨਿਗਮਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਅਵੇਤ੍ਯ ਮਦਨੁष੍ਠਿਤਮ੍ । ਅਦਾਨ੍ਮੇ ਜ੍ਞਾਨਮੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯਂ ਸ੍ਵਸ੍ਮਿਨ੍ ਭਾਵਂ ਚ ਕੇਸ਼ਵਃ
Having gained this intimate recitation, O Brahman, performed by me as an act, Keshava bestowed upon me the knowledge of lordliness and the inner state within himself.
(ਇਂਦ੍ਰਵਂਸ਼ਾ) ਤ੍ਵਮਪ੍ਯਦਭ੍ਰਸ਼੍ਰੁਤ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਂ ਵਿਭੋਃ ਸਮਾਪ੍ਯਤੇ ਯੇਨ ਵਿਦਾਂ ਬੁਭੁਤ੍ਸਿਤਮ੍ । ਪ੍ਰਾਖ੍ਯਾਹਿ ਦੁਃਖੈਰ੍ਮੁਹੁਰਰ੍ਦਿਤਾਤ੍ਮਨਾਂ ਸਂਕ੍ਲੇਸ਼ਨਿਰ੍ਵਾਣਮੁਸ਼ਨ੍ਤਿ ਨਾਨ੍ਯਥਾ
You too, heir of Indra's line, hear again this famed and oft‑told teaching of the Lord: those who are repeatedly overwhelmed by misery and who wail with sorrow—only through the destruction of suffering do they find liberation, not otherwise.
ਸੂਤ ਉਵਾਚ । (ਅਨੁष੍ਟੁਪ੍) ਏਵਂ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਭਗਵਾਨ੍ ਦੇਵਰ੍षੇਰ੍ਜਨ੍ਮ ਕਰ੍ਮ ਚ । ਭੂਯਃ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਵ੍ਯਾਸਃ ਸਤ੍ਯਵਤੀਸੁਤਃ
Sūta said: Thus having heard from the Lord and the seer the accounts of birth and deeds, Vyāsa, the son of Satyavatī, again asked that foremost of gods many questions.
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ । ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਭਿਰ੍ਵਿਪ੍ਰਵਸਿਤੇ ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਦੇष੍ਟृਭਿਸ੍ਤਵ । ਵਰ੍ਤਮਾਨੋ ਵਯਸ੍ਯਾਦ੍ਯੇ ਤਤਃ ਕਿਮਕਰੋਦ੍ਭਵਾਨ੍
Vyāsa said: O brahmanas who beg, O knowers and wishers, presently you have come of age—what then did the lord of beings do?
ਸ੍ਵਾਯਂਭੁਵ ਕਯਾ ਵृਤ੍ਤ੍ਯਾ ਵਰ੍ਤਿਤਂ ਤੇ ਪਰਂ ਵਯਃ । ਕਥਂ ਚੇਦਮੁਦਸ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ੀਃ ਕਾਲੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਕਲੇਵਰਮ੍
By what nature did the Self‑born one conduct himself in those days? How, when time reached the body, did the eye from which one is released act?
ਪ੍ਰਾਕ੍ਕਲ੍ਪਵਿषਯਾਮੇਤਾਂ ਸ੍ਮृਤਿਂ ਤੇ ਸੁਰਸਤ੍ਤਮ । ਨ ਹ੍ਯੇष ਵ੍ਯਵਧਾਤ੍ਕਾਲ ਏष ਸਰ੍ਵਨਿਰਾਕृਤਿਃ
Before the world-cycle subject matter recollect that, O best of gods: indeed this is not fixed by time—this is the universal dissolution.
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ । ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਭਿਰ੍ਵਿਪ੍ਰਵਸਿਤੇ ਵਿਜ੍ਞਾਨਾਦੇष੍ਟृਭਿਰ੍ਮਮ । ਵਰ੍ਤਮਾਨੋ ਵਯਸ੍ਯਾਦ੍ਯੇ ਤਤ ਏਤਦਕਾਰषਮ੍
Nārada said: O beggars and brahmanas, arisen from knowledge and from desire, when you have reached old age, that was my question.
ਏਕਾਤ੍ਮਜਾ ਮੇ ਜਨਨੀ ਯੋषਿਨ੍ਮੂਢਾ ਚ ਕਿਙ੍ਕਰੀ । ਮਯ੍ਯਾਤ੍ਮਜੇऽਨਨ੍ਯਗਤੌ ਚਕ੍ਰੇ ਸ੍ਨੇਹਾਨੁਬਂਧਨਮ੍
My mother, born of one self, a woman and yet bewildered, acted as a servant; because she focused exclusively on my person, a bond of affection was formed.
ਸਾਸ੍ਵਤਂਤ੍ਰਾ ਨ ਕਲ੍ਪਾਸੀਦ੍ ਯੋਗਕ੍ਸ਼ੇਮਂ ਮਮੇਚ੍ਛਤੀ । ਈਸ਼ਸ੍ਯ ਹਿ ਵਸ਼ੇ ਲੋਕੋ ਯੋषਾ ਦਾਰੁਮਯੀ ਯਥਾ
She would not remain forever free, desiring my welfare; for the world lies under the Lord’s sway, just as a woman is subject to a man.
ਅਹਂ ਚ ਤਦ੍ਬ੍ਰਹ੍ਮਕੁਲੇ ਊषਿਵਾਂਸ੍ਤਦਪੇਕ੍ਸ਼ਯਾ । ਦਿਗ੍ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਵ੍ਯੁਤ੍ਪਨ੍ਨੋ ਬਾਲਕਃ ਪਞ੍ਚਹਾਯਨਃ
I, born into that brahmin household and lacking other desires, appeared as a child, shaped by direction, region and time, the fifth in line.
ਏਕਦਾ ਨਿਰ੍ਗਤਾਂ ਗੇਹਾਦ੍ ਦੁਹਨ੍ਤੀਂ ਨਿਸ਼ਿ ਗਾਂ ਪਥਿ । ਸਰ੍ਪੋऽਦਸ਼ਤ੍ਪਦਾ ਸ੍ਪृष੍ਟਃ ਕृਪਣਾਂ ਕਾਲਚੋਦਿਤਃ
Once, leaving the house at night along a cow-track to milk the cows, I was touched by a snake with ten steps and, driven by fear, became miserly.
ਤਦਾ ਤਦਹਮੀਸ਼ਸ੍ਯ ਭਕ੍ਤਾਨਾਂ ਸ਼ਮਭੀਪ੍ਸਤਃ । ਅਨੁਗ੍ਰਹਂ ਮਨ੍ਯਮਾਨਃ ਪ੍ਰਾਤਿष੍ਠਂ ਦਿਸ਼ਮੁਤ੍ਤਰਾਮ੍
Then, hoping to pacify the devotees of that lord, I thought myself graced and took my stand toward the northern direction at dawn.
ਸ੍ਫੀਤਾਞ੍ਜਨਪਦਾਂਸ੍ਤਤ੍ਰ ਪੁਰਗ੍ਰਾਮਵ੍ਰਜਾਕਰਾਨ੍ । ਖੇਟਖਰ੍ਵਟਵਾਟੀਸ਼੍ਚ ਵਨਾਨ੍ਯੁਪਵਨਾਨਿ ਚ
There I saw wide-open sanctified places, villages and cow-encircling paths, threshing floors and peasant cottages, and groves and gardens.
ਚਿਤ੍ਰਧਾਤੁਵਿਚਿਤ੍ਰਾਦ੍ਰੀਨ੍ ਇਭਭਗ੍ਨਭੁਜਦ੍ਰੁਮਾਨ੍ । ਜਲਾਸ਼ਯਾਨ੍ ਸ਼ਿਵਜਲਾਨ੍ ਨਲਿਨੀਃ ਸੁਰਸੇਵਿਤਾਃ
Hills of diverse minerals and variety, trees with broken arms, water-bodies with auspicious waters, lotus-pools tended by reeds and aromatic plants.
ਚਿਤ੍ਰਸ੍ਵਨੈਃ ਪਤ੍ਰਰਥੈਃ ਵਿਭ੍ਰਮਦ੍ ਭ੍ਰਮਰਸ਼੍ਰਿਯਃ । ਨਲਵੇਣੁਸ਼ਰਸ੍ਤਮ੍ਬ ਕੁਸ਼ਕੀਚਕਗਹ੍ਵਰਮ੍
Leaves like colourful chariots and roving bees in abundance, the sound of a flute and stalks, huts of grass, blades of kusa grass and caverns.
ਏਕ ਏਵਾਤਿਯਾਤੋऽਹਂ ਅਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼ਂ ਵਿਪਿਨਂ ਮਹਤ੍ । ਘੋਰਂ ਪ੍ਰਤਿਭਯਾਕਾਰਂ ਵ੍ਯਾਲੋਲੂਕਸ਼ਿਵਾਜਿਰਮ੍
I alone advanced into that vast forest, seeing a dreadful sight that inspired horror: serpents, frogs, and other fearful creatures.
ਪਰਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਤ੍ਮਾਹਂ ਤृਟ੍ਪਰੀਤੋ ਬੁਭੁਕ੍ਸ਼ਿਤਃ । ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਪੀਤ੍ਵਾ ਹ੍ਰਦੇ ਨਦ੍ਯਾ ਉਪਸ੍ਪृष੍ਟੋ ਗਤਸ਼੍ਰਮਃ
Exhausted in body and senses, hungry and deprived, I bathed and drank in the lake and river; weariness touched me as I went on.
ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਰ੍ਮਨੁਜੇऽਰਣ੍ਯੇ ਪਿਪ੍ਪਲੋਪਸ੍ਥ ਆਸ਼੍ਰਿਤਃ । ਆਤ੍ਮਨਾਤ੍ਮਾਨਮਾਤ੍ਮਸ੍ਥਂ ਯਥਾਸ਼੍ਰੁਤਮਚਿਨ੍ਤਯਮ੍
In that wild place, sheltered under a pipal tree, I contemplated self and Self within the self exactly as I had heard.
ਧ੍ਯਾਯਤਸ਼੍ਚਰਣਾਂਭੋਜਂ ਭਾਵਨਿਰ੍ਜਿਤਚੇਤਸਾ । ਔਤ੍ਕਣ੍ਠ੍ਯਾਸ਼੍ਰੁਕਲਾਕ੍ਸ਼ਸ੍ਯ ਹृਦ੍ਯਾਸੀਨ੍ਮੇ ਸ਼ਨੈਰ੍ਹਰਿਃ
Fixing my gaze on the master of my feet and lips, with a mind victorious over emotion, tears welling from my eyes, slowly may Hari dwell in my heart.
ਪ੍ਰੇਮਾਤਿਭਰਨਿਰ੍ਭਿਨ੍ਨ ਪੁਲਕਾਙ੍ਗੋऽਤਿਨਿਰ੍ਵृਤਃ । ਆਨਂਦਸਂਪ੍ਲਵੇ ਲੀਨੋ ਨਾਪਸ਼੍ਯਮੁਭਯਂ ਮੁਨੇ
Overwhelmed by love, my limbs trembled and collapsed; immersed in a flood of bliss, O sage, I could not perceive any danger.
ਰੂਪਂ ਭਗਵਤੋ ਯਤ੍ਤਨ੍ ਮਨਃਕਾਨ੍ਤਂ ਸ਼ੁਚਾਪਹਮ੍ । ਅਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਸਹਸੋਤ੍ਤਸ੍ਥੇ ਵੈਕ੍ਲਵ੍ਯਾਦ੍ ਦੁਰ੍ਮਨਾ ਇਵ
When I suddenly beheld that auspicious, pure‑removing form of the Lord, my heart sank as if seized by faintness and despair.
ਦਿਦृਕ੍ਸ਼ੁਸ੍ਤਦਹਂ ਭੂਯਃ ਪ੍ਰਣਿਧਾਯ ਮਨੋ ਹृਦਿ । ਵੀਕ੍ਸ਼ਮਾਣੋऽਪਿ ਨਾਪਸ਼੍ਯਂ ਅਵਿਤृਪ੍ਤ ਇਵਾਤੁਰਃ
Again and again I wished to see it, fixing my heart and mind upon it; though I strove to look, I could not — like one insatiably sick.
ਏਵਂ ਯਤਨ੍ਤਂ ਵਿਜਨੇ ਮਾਮਾਹਾਗੋਚਰੋ ਗਿਰਾਮ੍ । ਗਂਭੀਰਸ਼੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਣਯਾ ਵਾਚਾ ਸ਼ੁਚਃ ਪ੍ਰਸ਼ਮਯਨ੍ਨਿਵ
Thus striving, I spoke words beyond hearing: with deep, soft speech as if pacifying the pure‑hearted I uttered it aloud.
ਹਨ੍ਤਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਜਨ੍ਮਨਿ ਭਵਾਨ੍ ਮਾ ਮਾਂ ਦ੍ਰष੍ਟੁਮਿਹਾਰ੍ਹਤਿ । ਅਵਿਪਕ੍ਵਕषਾਯਾਣਾਂ ਦੁਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ੋऽਹਂ ਕੁਯੋਗਿਨਾਮ੍
Alas, in this birth you are not fit to behold me; among those of immature temperament I am hard to see, O ascetic.
ਸਕृਦ੍ ਯਦ੍ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਂ ਰੂਪਂ ਏਤਤ੍ਕਾਮਾਯ ਤੇऽਨਘ । ਮਤ੍ਕਾਮਃ ਸ਼ਨਕੈਃ ਸਾਧੁ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਮੁਞ੍ਚਤਿ ਹृਚ੍ਛਯਾਨ੍
Once the form was shown for your sake, faultless one; gradually, as you rightly long for it, the desire for me frees all attachments in the heart.
ਸਤ੍ਸੇਵਯਾऽਦੀਰ੍ਘਯਾ ਤੇ ਜਾਤਾ ਮਯਿ ਦृਢਾ ਮਤਿਃ । ਹਿਤ੍ਵਾਵਦ੍ਯਮਿਮਂ ਲੋਕਂ ਗਨ੍ਤਾ ਮਜ੍ਜਨਤਾਮਸਿ
By long, faithful service your mind toward me has become firm; having abandoned the impermanent world, go — you are sinking into darkness.
ਮਤਿਰ੍ਮਯਿ ਨਿਬਦ੍ਧੇਯਂ ਨ ਵਿਪਦ੍ਯੇਤ ਕਰ੍ਹਿਚਿਤ੍ । ਪ੍ਰਜਾਸਰ੍ਗਨਿਰੋਧੇऽਪਿ ਸ੍ਮृਤਿਸ਼੍ਚ ਮਦਨੁਗ੍ਰਹਾਤ੍
Bind your mind to me so it never falls into peril; even to prevent the creation of beings, remember me by my grace.