ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਤਿ ਸ੍ਵਾਘਮਨੁਸ੍ਮृਤ੍ਯ ਕृष੍ਣੇ ਤੇ ਕृਤਹੇਲਨਾਃ । ਦਿਦृਕ੍ਸ਼ਵੋऽਪ੍ਯਚ੍ਯੁਤਯੋਃ ਕਂਸਾਦ੍‍ਭੀਤਾ ਨ ਚਾਚਲਨ੍

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੀ ਭੁੱਲ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਅਚਲ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਅਚੁਤ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਚਾਹ ਰੱਖਦੇ ਰਹੇ, ਭਾਵੇਂ ਕੰਸ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਸੀ।

ਗ੍ਰਹਾ ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਸੁਖਦੁਃਖਯੋਸ਼੍ਚੇਤ੍ਕਿਮਾਤ੍ਮਨੋऽਜਸ੍ਯ ਜਨਸ੍ਯ ਤੇ ਵੈ। ਗ੍ਰਹੈਰ੍ਗ੍ਰਹਸ੍ਯੈਵ ਵਦਨ੍ਤਿ ਪੀਡਾਂ ਕ੍ਰੁਧ੍ਯੇਤ ਕਸ੍ਮੈ ਪੁਰੁषਸ੍ਤਤੋऽਨ੍ਯਃ

ਜੇ ਤਾਰੇ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹਨ, ਤਾਂ ਜਨਮ-ਮਰਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਕੀ ਲੈਣਾ? ਗਿਆਨਵਾਨ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤਾਰੇ ਸਿਰਫ ਹੋਰ ਤਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਕਿਉਂ ਕਰੀਏ?

ਕਰ੍ਮਾਸ੍ਤੁ ਹੇਤੁਃ ਸੁਖਦੁਃਖਯੋਸ਼੍ਚੇਤ੍ਕਿਮਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤਦ੍ਧਿ ਜਡਾਜਡਤ੍ਵੇ। ਦੇਹਸ੍ਤ੍ਵਚਿਤ੍ਪੁਰੁषੋऽਯਂ ਸੁਪਰ੍ਣਃ ਕ੍ਰੁਧ੍ਯੇਤ ਕਸ੍ਮੈ ਨ ਹਿ ਕਰ੍ਮ ਮੂਲਮ੍

ਜੇ ਕਰਮ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਕੀ ਲੈਣਾ? ਕਰਮ ਤਾਂ ਜੜ ਤੇ ਚੇਤਨ ਲਈ ਹੈ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਤਾਂ ਚਮੜੀ ਹੈ, ਪਰ ਮਨੁੱਖ ਚੇਤਨ ਪੰਛੀ ਹੈ; ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕਿਉਂ ਕਰੀਏ? ਕਰਮ ਹੀ ਮੂਲ ਨਹੀਂ।

ਕਾਲਸ੍ਤੁ ਹੇਤੁਃ ਸੁਖਦੁਃਖਯੋਸ਼੍ਚੇਤ੍ਕਿਮਾਤ੍ਮਨਸ੍ਤਤ੍ਰ ਤਦਾਤ੍ਮਕੋऽਸੌ। ਨਾਗ੍ਨੇਰ੍ਹਿ ਤਾਪੋ ਨ ਹਿਮਸ੍ਯ ਤਤ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਰੁਧ੍ਯੇਤ ਕਸ੍ਮੈ ਨ ਪਰਸ੍ਯ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਮ੍

ਜੇ ਸਮਾਂ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਇਸ ਨਾਲ ਕੀ ਲੈਣਾ? ਸਮਾਂ ਤਾਂ ਆਤਮਾ ਵਰਗਾ ਹੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਦੀ ਗਰਮੀ ਜਾਂ ਹਿਮ ਦੀ ਠੰਡ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਨਹੀਂ, ਤਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਉੱਤੇ ਗੁੱਸਾ ਕਿਉਂ ਕਰੀਏ? ਦਵੰਦ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦਾ ਨਹੀਂ।

ਨ ਕੇਨਚਿਤ੍ਕ੍ਵਾਪਿ ਕਥਞ੍ਚਨਾਸ੍ਯ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੋਪਰਾਗਃ ਪਰਤਃ ਪਰਸ੍ਯ। ਯਥਾਹਮਃ ਸਂਸृਤਿਰੂਪਿਣਃ ਸ੍ਯਾਦੇਵਂ ਪ੍ਰਬੁਦ੍ਧੋ ਨ ਬਿਭੇਤਿ ਭੂਤੈਃ

ਕਦੇ ਵੀ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਆਤਮਾ ਲਈ ਦਵੰਦ ਨਹੀਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਮੈਂ ਹਾਂ, ਤਿਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਚੱਕਰ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਗਰੂਕ ਮਨੁੱਖ ਭੂਤਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦਾ ਨਹੀਂ।

ਏਤਾਂ ਸ ਆਸ੍ਥਾਯ ਪਰਾਤ੍ਮਨਿष੍ਠਾਮਧ੍ਯਾਸਿਤਾਂ ਪੂਰ੍ਵਤਮੈਰ੍ਮਹਰ੍षਿਭਿਃ। ਅਹਂ ਤਰਿष੍ਯਾਮਿ ਦੁਰਨ੍ਤਪਾਰਂ ਤਮੋ ਮੁਕੁਨ੍ਦਾਙ੍ਘ੍ਰਿਨਿषੇਵਯੈਵ

ਇਸ ਉੱਚੀ ਆਤਮਾ ਦੀ ਭਕਤੀ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਅਮਲ ਕੀਤੀ, ਨੂੰ ਅਪਣਾ ਕੇ, ਮੈਂ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਬੇਅੰਤ ਤੇ ਪਾਰ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ।

ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ। ਨਿਰ੍ਵਿਦ੍ਯ ਨष੍ਟਦ੍ਰਵਿਣੇ ਗਤਕ੍ਲਮਃ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜ੍ਯ ਗਾਂ ਪਰ੍ਯਟਮਾਨ ਇਤ੍ਥਮ੍। ਨਿਰਾਕृਤੋऽਸਦ੍ਭਿਰਪਿ ਸ੍ਵਧਰ੍ਮਾਦਕਮ੍ਪਿਤੋऽਮੂਂ ਮੁਨਿਰਾਹ ਗਾਥਾਮ੍

ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ فرمایا: ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਦੌਲਤ ਖਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਥਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ, ਤੇ ਸੰਨਿਆਸੀ ਹੋ ਕੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਠੁਕਰਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਧਰਮ 'ਤੇ ਅਟੱਲ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਿਸ਼ੀ ਇਹ ਗਾਥਾ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ।

ਸੁਖਦੁਃਖਪ੍ਰਦੋ ਨਾਨ੍ਯਃ ਪੁਰੁषਸ੍ਯਾਤ੍ਮਵਿਭ੍ਰਮਃ। ਮਿਤ੍ਰੋਦਾਸੀਨਰਿਪਵਃ ਸਂਸਾਰਸ੍ਤਮਸਃ ਕृਤਃ

ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਹੀਂ, ਸਿਰਫ ਆਤਮਾ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਮਿੱਤਰ, ਉਦਾਸੀਨ, ਤੇ ਵੈਰੀ—all ਸੰਸਾਰਕ ਅਗਿਆਨ ਦੇ ਹੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੇ ਹਨ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਤਾਤ ਨਿਗृਹਾਣ ਮਨੋ ਧਿਯਾ। ਮਯ੍ਯਾਵੇਸ਼ਿਤਯਾ ਯੁਕ੍ਤ ਏਤਾਵਾਨ੍ਯੋਗਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ

ਇਸ ਲਈ, ਪਿਆਰੇ, ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਆਤਮਾ ਨਾਲ, ਮਨ ਨੂੰ ਬੁੱਧੀ ਰਾਹੀਂ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਕਾਬੂ ਕਰ; ਇਹੀ ਯੋਗ ਦਾ ਸਾਰ ਹੈ।

ਯ ਏਤਾਂ ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਣਾ ਗੀਤਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨਿष੍ਠਾਂ ਸਮਾਹਿਤਃ। ਧਾਰਯਞ੍ਛ੍ਰਾਵਯਞ੍ਛृਣ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੈਰ੍ਨੈਵਾਭਿਭੂਯਤੇ

ਜੋ ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਇਸ ਭਿਖਖੂ ਵੱਲੋਂ ਗਾਈ ਹੋਈ, ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਟਿਕੀ ਹੋਈ ਇਸ ਭजन ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ, ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਜੀਵਨ ਦੇ ਦੁਖ-ਸੁਖ ਦੇ ਜੋੜਿਆਂ ਤੋਂ ਕਦੇ ਹਾਰਦਾ ਨਹੀਂ।

ਇਂਦ੍ਰਮਖਭਙ੍ਗ - ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕ ਉਵਾਚ - ( ਅਨੁष੍ਟੁਪ੍ ) ਭਗਵਾਨਪਿ ਤਤ੍ਰੈਵ ਬਲਦੇਵੇਨ ਸਂਯੁਤਃ । ਅਪਸ਼੍ਯਤ੍ ਨਿਵਸਨ੍ ਗੋਪਾਨ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰਯਾਗਕृਤੋਦ੍ਯਮਾਨ੍

ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਭਗਵਾਨ, ਬਲਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਉਥੇ ਹੀ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਗੋਪ ਲੋਕ ਇੰਦਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਲਈ ਤਿਆਰੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।

ਤਦਭਿਜ੍ਞੋऽਪਿ ਭਗਵਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਾ ਸਰ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਨਃ । ਪ੍ਰਸ਼੍ਰਯਾਵਨਤੋऽਪृਚ੍ਛਤ੍ ਵृਦ੍ਧਾਨ੍ ਨਨ੍ਦਪੁਰੋਗਮਾਨ੍

ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਸਭ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨੰਦਾ ਜੀ ਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡਿਆਂ ਕੋਲ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ।

ਕਥ੍ਯਤਾਂ ਮੇ ਪਿਤਃ ਕੋऽਯਂ ਸਮ੍ਭ੍ਰਮੋ ਵ ਉਪਾਗਤਃ । ਕਿਂ ਫਲਂ ਕਸ੍ਯ ਚੋਦ੍ਦੇਸ਼ਃ ਕੇਨ ਵਾ ਸਾਧ੍ਯਤੇ ਮਖਃ

ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਹਲਚਲ ਹੋਈ ਹੈ? ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਕੀ ਹੈ, ਕਿਸ ਲਈ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਯਜਨ ਕੌਣ ਕਰਦਾ ਹੈ?

ਏਤਦ੍‍ਬ੍ਰੂਹਿ ਮਹਾਨ੍ ਕਾਮੋ ਮਹ੍ਯਂ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂषਵੇ ਪਿਤਃ । ਨ ਹਿ ਗੋਪ੍ਯਂ ਹਿ ਸਾਧੂਨਾਂ ਕृਤ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾਮਿਹ

ਪਿਤਾ ਜੀ, ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਹੈ; ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ, ਮੈਂ ਸੁਣਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹਾਂ। ਸਚਮੁਚ, ਜੋ ਭਲੇ ਲੋਕ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਤਬਾਂ ਨੂੰ ਲੁਕਾਉਂਦੇ ਨਹੀਂ।

ਅਸ੍ਤ੍ਯਸ੍ਵ-ਪਰਦृष੍ਟੀਨਾਂ ਅਮਿਤ੍ਰੋਦਾਸ੍ਤਵਿਦ੍ਵਿषਾਮ੍ । ਉਦਾਸੀਨੋऽਰਿਵਦ੍ ਵਰ੍ਜ੍ਯ ਆਤ੍ਮਵਤ੍ ਸੁਹृਦੁਚ੍ਯਤੇ

ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਤੇ ਨਿਰਪੱਖ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਇਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਦੋਸਤ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਸਮਝਦਾ ਹੈ।

ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਚ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਜਨੋऽਯਮਨੁਤਿष੍ਠਤਿ । ਵਿਦੁषਃ ਕਰ੍ਮਸਿਦ੍ਧਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਥਾ ਨਾਵਿਦੁषੋ ਭਵੇਤ੍

ਲੋਕ ਜਾਣ ਕੇ ਜਾਂ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਗਿਆਨੀ ਲਈ ਕੰਮ ਸਫਲਤਾ ਲਿਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਗਿਆਨੀ ਲਈ ਨਹੀਂ।

ਤਤ੍ਰ ਤਾਵਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਾਯੋਗੋ ਭਵਤਾਂ ਕਿਂ ਵਿਚਾਰਿਤਃ । ਅਥ ਵਾ ਲੌਕਿਕਸ੍ਤਨ੍ਮੇ ਪृਚ੍ਛਤਃ ਸਾਧੁ ਭਣ੍ਯਤਾਮ੍

ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਰਸਮ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਇਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਕੀ ਹੈ? ਜਾਂ ਇਹ ਸਿਰਫ ਰਵਾਇਤੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਪੁੱਛ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸੋ।

ਸ਼੍ਰੀਨਨ੍ਦ ਉਵਾਚ - ਪਰ੍ਜਨ੍ਯੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਇਨ੍ਦ੍ਰੋ ਮੇਘਾਸ੍ਤਸ੍ਯਾਤ੍ਮਮੂਰ੍ਤਯਃ । ਤੇऽਭਿਵਰ੍षਨ੍ਤਿ ਭੂਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰੀਣਨਂ ਜੀਵਨਂ ਪਯਃ

ਨੰਦਾ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇੰਦਰ ਮੀਂਹ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ; ਬੱਦਲ ਉਸ ਦੀ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ। ਉਹ ਪਾਣੀ ਵਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਜੀਵਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।

ਤਂ ਤਾਤ ਵਯਮਨ੍ਯੇ ਚ ਵਾਰ੍ਮੁਚਾਂ ਪਤਿਮੀਸ਼੍ਵਰਮ੍ । ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਸ੍ਤਦ੍ ਰੇਤਸਾ ਸਿਦ੍ਧੈਃ ਯਜਨ੍ਤੇ ਕ੍ਰਤੁਭਿਰ੍ਨਰਾਃ

ਪੁੱਤਰ, ਅਸੀਂ ਤੇ ਹੋਰ ਲੋਕ, ਮੀਂਹ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਇੰਦਰ ਨੂੰ, ਸਮੱਗਰੀ ਤੇ ਘੀ ਨਾਲ ਬਣੇ ਯਜਨ ਰਾਹੀਂ ਪੂਜਦੇ ਹਾਂ।

ਤਚ੍ਛੇषੇਣੋਪਜੀਵਨ੍ਤਿ ਤ੍ਰਿਵਰ੍ਗਫਲਹੇਤਵੇ । ਪੁਂਸਾਂ ਪੁਰੁषਕਾਰਾਣਾਂ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਃ ਫਲਭਾਵਨਃ

ਉਸ ਯਜਨ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਨਾਲ ਲੋਕ ਤਿੰਨ ਲਕੜੀਆਂ ਵਾਲੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਖਾਤਰ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ; ਮਨੁੱਖੀ ਮਿਹਨਤ ਦਾ ਫਲ ਇੰਦਰ ਮੀਂਹ ਦੇਣ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।

ਯ ਏਨਂ ਵਿਸृਜੇਤ੍ ਧਰ੍ਮਂ ਪਰਮ੍ਪਰ੍ਯਾਗਤਂ ਨਰਃ । ਕਾਮਾਲ੍ਲੋਭਾਤ੍ ਭਯਾਦ੍ ਦ੍ਵੇषਾਤ੍ ਸ ਵੈ ਨਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸ਼ੋਭਨਮ੍

ਜੋ ਮਨੁੱਖ, ਇੱਛਾ, ਲੋਭ, ਡਰ ਜਾਂ ਵੈਰ ਕਰਕੇ ਪੁਰਖਾਂ ਤੋਂ ਆਇਆ ਧਰਮ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਚੰਗੀ ਕਿਸਮਤ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।

ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕ ਉਵਾਚ - ਵਚੋ ਨਿਸ਼ਮ੍ਯ ਨਨ੍ਦਸ੍ਯ ਤਥਾਨ੍ਯੇषਾਂ ਵ੍ਰਜੌਕਸਾਮ੍ । ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਯ ਮਨ੍ਯੁਂ ਜਨਯਨ੍ ਪਿਤਰਂ ਪ੍ਰਾਹ ਕੇਸ਼ਵਃ

ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਨੰਦਾ ਤੇ ਹੋਰ ਵ੍ਰਜ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਕੇਸ਼ਵ ਨੇ ਇੰਦਰ ਵੱਲ ਗੁੱਸਾ ਜਗਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ।

ਸ਼੍ਰੀਭਗਵਾਨੁਵਾਚ - ਕਰ੍ਮਣਾ ਜਾਯਤੇ ਜਨ੍ਤੁਃ ਕਰ੍ਮਣੈਵ ਵਿਲੀਯਤੇ । ਸੁਖਂ ਦੁਃਖਂ ਭਯਂ ਕ੍ਸ਼ੇਮਂ ਕਰ੍ਮਣੈਵਾਭਿਪਦ੍ਯਤੇ

ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੀਵ ਕਰਮ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸੁਖ, ਦੁਖ, ਡਰ ਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਭ ਕਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ।

ਅਸ੍ਤਿ ਚੇਦੀਸ਼੍ਵਰਃ ਕਸ਼੍ਚਿਤ੍ ਫਲਰੂਪ੍ਯਨ੍ਯਕਰ੍ਮਣਾਮ੍ । ਕਰ੍ਤਾਰਂ ਭਜਤੇ ਸੋऽਪਿ ਨ ਹ੍ਯਕਰ੍ਤੁਃ ਪ੍ਰਭੁਰ੍ਹਿ ਸਃ

ਜੇ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਕਰਤਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ; ਜੋ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀ ਕੋਈ ਹਕਮ ਨਹੀਂ।

ਕਿਮਿਨ੍ਦ੍ਰੇਣੇਹ ਭੂਤਾਨਾਂ ਸ੍ਵਸ੍ਵਕਰ੍ਮਾਨੁਵਰ੍ਤਿਨਾਮ੍ । ਅਨੀਸ਼ੇਨਾਨ੍ਯਥਾ ਕਰ੍ਤੁਂ ਸ੍ਵਭਾਵਵਿਹਿਤਂ ਨृਣਾਮ੍

ਜੋ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇੰਦਰ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ? ਉਹ ਮਨੁੱਖੀ ਸੁਭਾਵ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਬਦਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ।

ਸ੍ਵਭਾਵਤਨ੍ਤ੍ਰੋ ਹਿ ਜਨਃ ਸ੍ਵਭਾਵਮਨੁਵਰ੍ਤਤੇ । ਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਥਮਿਦਂ ਸਰ੍ਵਂ ਸਦੇਵਾਸੁਰਮਾਨੁषਮ੍

ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੁਭਾਵ ਉੱਤੇ ਹੀ ਨਿਰਭਰ ਹਨ; ਇਹ ਸਾਰਾ — ਦੇਵ, ਅਸੁਰ ਤੇ ਮਨੁੱਖ — ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਦੇਹਾਨੁਚ੍ਚਾਵਚਾਞ੍ਜਨ੍ਤੁਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯੋਤ੍ ਸृਜਤਿ ਕਰ੍ਮਣਾ । ਸ਼ਤ੍ਰੁਰ੍ਮਿਤ੍ਰਮੁਦਾਸੀਨਃ ਕਰ੍ਮੈਵ ਗੁਰੁਰੀਸ਼੍ਵਰਃ

ਜੀਵ, ਉੱਚਾ ਜਾਂ ਨੀਚਾ ਸਰੀਰ ਪਾ ਕੇ, ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਤੇ ਛੱਡਦਾ ਹੈ; ਮਿੱਤਰ, ਦੁਸ਼ਮਣ ਜਾਂ ਨਿਰਪੱਖ — ਕਰਮ ਹੀ ਅਸਲ ਅਧਿਆਪਕ ਤੇ ਰਾਜਾ ਹੈ।

ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਂਪੂਜਯੇਤ੍ਕਰ੍ਮ ਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਥਃ ਸ੍ਵਕਰ੍ਮਕृਤ੍ । ਅਨ੍ਜਸਾ ਯੇਨ ਵਰ੍ਤੇਤ ਤਦੇਵਾਸ੍ਯ ਹਿ ਦੈਵਤਮ੍

ਇਸ ਲਈ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਫ਼ਿਤਰਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਕਰਦਿਆਂ, ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਪੂਜਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਕੰਮ ਨਾਲ ਉਹ ਸਿੱਧਾ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਸਦਾ ਅਸਲੀ ਦੇਵਤਾ ਹੈ।

ਆਜੀਵ੍ਯੈਕਤਰਂ ਭਾਵਂ ਯਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯਮੁਪਜੀਵਤਿ । ਨ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਵਿਨ੍ਦਤੇ ਕ੍ਸ਼ੇਮਂ ਜਾਰਾਨ੍ਨਾਰ੍ਯਸਤੀ ਯਥਾ

ਜਿਸ ਕੋਲ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਦੂਜੇ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਰਾਹ ਤੋਂ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਇਕ ਨਾਪਾਕ ਔਰਤ ਨੂੰ ਪਰਾਏ ਮਰਦ ਤੋਂ ਸੁਖ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।