ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਹਨ੍ਤਾਯਮਦ੍ਰਿਰਬਲਾ ਹਰਿਦਾਸਵਰ੍ਯੋ ਯਦ੍ ਰਾਮਕृष੍ਣਚਰਣਸ੍ਪਰਸ਼ਪ੍ਰਮੋਦਃ । ਮਾਨਂ ਤਨੋਤਿ ਸਹਗੋਗਣਯੋਸ੍ਤਯੋਰ੍ਯਤ੍ ਪਾਨੀਯਸੂਯਵਸ ਕਨ੍ਦਰਕਨ੍ਦਮੂਲੈਃ

ਵੇਖੋ, ਇਹ ਪਹਾੜ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਹਰਿ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਹੈ। ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਛੋਹ ਲੈ ਕੇ ਇਹ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗਾਈਆਂ, ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਆਪਣੇ ਝਰਨਿਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ, ਨਰਮ ਘਾਹ ਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।

ਗਾ ਗੋਪਕੈਰਨੁਵਨਂ ਨਯਤੋਰੁਦਾਰ ਵੇਣੁਸ੍ਵਨੈਃ ਕਲਪਦੈਸ੍ਤਨੁਭृਤ੍ਸੁ ਸਖ੍ਯਃ । ਅਸ੍ਪਨ੍ਦਨਂ ਗਤਿਮਤਾਂ ਪੁਲਕਸ੍ਤਰੁਣਾਂ ਨਿਰ੍ਯੋਗਪਾਸ਼ਕृਤ ਲਕ੍ਸ਼ਣਯੋਰ੍ਵਿਚਿਤ੍ਰਮ੍

ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਗਾਈਆਂ ਨੂੰ ਗੋਪਾਂ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲਾਂ ਵਿਚ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਾਂਸਲੀ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਧੁਨ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਹਿਲਦੇ-ਚਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਥਿਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਖ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਵੀ ਹੈਰਾਨੀ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

( ਅਨੁष੍ਟੁਪ੍ ) ਏਵਂਵਿਧਾ ਭਗਵਤੋ ਯਾ ਵृਨ੍ਦਾਵਨਚਾਰਿਣਃ । ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤ੍ਯੋ ਮਿਥੋ ਗੋਪ੍ਯਃ ਕ੍ਰੀਡਾਸ੍ਤਨ੍ਮਯਤਾਂ ਯਯੁਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਗੋਪੀਆਂ ਆਪਸ ਵਿਚ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਵਿਚ ਘੁੰਮਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਬਿਆਨ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਖੇਡ ਵਿਚ ਹੀ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।

ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍‍ਭਾਗਵਤੇ ਮਹਾਪੁਰਾਣੇ ਪਾਰਮਹਂਸ੍ਯਾਂ ਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਦਸ਼ਮਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਪੂਰ੍ਵਾਰ੍ਧੇ ਏਕਵਿਂਸ਼ੋऽਧ੍ਯਾਯਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾ ਪੁਰਾਣ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਸਕੰਧ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਭਾਗ ਦਾ ਇਕੀਵਾਂ ਅਧਿਆਇ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋਇਆ।

ਵਿषਯਾਭਿਨਿਵੇਸ਼ੇਨ ਨਾਤ੍ਮਾਨਂ ਵੇਦ ਨਾਪਰਮ੍। ਵृਕ੍ਸ਼ ਜੀਵਿਕਯਾ ਜੀਵਨ੍ਵ੍ਯਰ੍ਥਂ ਭਸ੍ਤ੍ਰੇਵ ਯਃ ਸ਼੍ਵਸਨ੍

ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਫਸਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਨਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ। ਉਹ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਸਿਰਫ਼ ਸਾਹ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਅਰਥ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਫਲਸ਼੍ਰੁਤਿਰਿਯਂ ਨॄਣਾਂ ਨ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਰੋਚਨਂ ਪਰਮ੍। ਸ਼੍ਰੇਯੋਵਿਵਕ੍ਸ਼ਯਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਯਥਾ ਭੈषਜ੍ਯਰੋਚਨਮ੍

ਇਹ ਫਲ ਦੀ ਗੱਲ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਦਵਾਈ ਚੰਗੀ ਲੱਗਣ ਲਈ ਮਿੱਠੀ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਉਤ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯੈਵ ਹਿ ਕਾਮੇषੁ ਪ੍ਰਾਣੇषੁ ਸ੍ਵਜਨੇषੁ ਚ। ਆਸਕ੍ਤਮਨਸੋ ਮਰ੍ਤ੍ਯਾ ਆਤ੍ਮਨੋऽਨਰ੍ਥਹੇਤੁषੁ

ਜਨਮ ਤੋਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ, ਜਾਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਹੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਉਸ ਦੀ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ।

ਨ ਤਾਨਵਿਦੁषਃ ਸ੍ਵਾਰ੍ਥਂ ਭ੍ਰਾਮ੍ਯਤੋ ਵृਜਿਨਾਧ੍ਵਨਿ। ਕਥਂ ਯੁਞ੍ਜ੍ਯਾਤ੍ਪੁਨਸ੍ਤੇषੁ ਤਾਂਸ੍ਤਮੋ ਵਿਸ਼ਤੋ ਬੁਧਃ

ਜੋ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਭਲੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਭਟਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਗਿਆਨਵਾਨ ਮਨੁੱਖ ਕਦੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਉਸੇ ਹਨੇਰੇ ਵਾਲੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਨਹੀਂ ਲਾਉਂਦਾ।

ਏਵਂ ਵ੍ਯਵਸਿਤਂ ਕੇਚਿਦਵਿਜ੍ਞਾਯ ਕੁਬੁਦ੍ਧਯਃ। ਫਲਸ਼੍ਰੁਤਿਂ ਕੁਸੁਮਿਤਾਂ ਨ ਵੇਦਜ੍ਞਾ ਵਦਨ੍ਤਿ ਹਿ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕੁਝ ਲੋਕ ਸਮਝ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਭਟਕੇ ਮਨ ਵਾਲੇ, ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਸੁੰਦਰ ਲਗਣ ਵਾਲੀਆਂ ਫਲ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਆਖਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਵੇਦ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

ਕਾਮਿਨਃ ਕृਪਣਾ ਲੁਬ੍ਧਾਃ ਪੁष੍ਪੇषੁ ਫਲਬੁਦ੍ਧਯਃ। ਅਗ੍ਨਿਮੁਗ੍ਧਾ ਧੂਮਤਾਨ੍ਤਾਃ ਸ੍ਵਂ ਲੋਕਂ ਨ ਵਿਦਨ੍ਤਿ ਤੇ

ਜੋ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਲਾਲਚੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੋਚ ਫੁੱਲਾਂ (ਸਿਰਫ਼ ਸੁੰਦਰਤਾ) ਉੱਤੇ ਹੀ ਟਿਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅੱਗ ਵੱਲ ਉੱਡਦੇ ਕੀੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਜੀਵਨ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।

ਨ ਤੇ ਮਾਮਙ੍ਗ ਜਾਨਨ੍ਤਿ ਹृਦਿਸ੍ਥਂ ਯ ਇਦਂ ਯਤਃ। ਉਕ੍ਥਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾ ਹ੍ਯਸੁਤृਪੋ ਯਥਾ ਨੀਹਾਰਚਕ੍ਸ਼ੁषਃ

ਪਿਆਰੇ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਜੋ ਸਭ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਧੁੰਦ ਵਿਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਹਨ।

ਤੇ ਮੇ ਮਤਮਵਿਜ੍ਞਾਯ ਪਰੋਕ੍ਸ਼ਂ ਵਿषਯਾਤ੍ਮਕਾਃ। ਹਿਂਸਾਯਾਂ ਯਦਿ ਰਾਗਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯਜ੍ਞ ਏਵ ਨ ਚੋਦਨਾ

ਮੇਰੀ ਗੁਪਤ ਮਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿਚ ਹੀ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਲਗਨ ਪੈ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਯਜਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ ਗਿਆ।

ਹਿਂਸਾਵਿਹਾਰਾ ਹ੍ਯਾਲਬ੍ਧੈਃ ਪਸ਼ੁਭਿਃ ਸ੍ਵਸੁਖੇਚ੍ਛਯਾ। ਯਜਨ੍ਤੇ ਦੇਵਤਾ ਯਜ੍ਞੈਃ ਪਿਤृਭੂਤਪਤੀਨ੍ਖਲਾਃ

ਜੋ ਕਰੂੜ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਸੁਖ ਲਈ ਹਿੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ ਤੇ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਸ੍ਵਪ੍ਨੋਪਮਮਮੁਂ ਲੋਕਮਸਨ੍ਤਂ ਸ਼੍ਰਵਣਪ੍ਰਿਯਮ੍। ਆਸ਼ਿषੋ ਹृਦਿ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪ੍ਯ ਤ੍ਯਜਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਾਨ੍ਯਥਾ ਵਣਿਕ੍

ਉਹ ਸੁਪਨੇ ਵਾਂਗ ਖੋਖਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਣਨ ਵਿਚ ਚੰਗੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿਚ ਉਹ ਅਜਿਹੀਆਂ ਆਸ਼ਾਵਾਂ ਪਾਲਦੇ ਹਨ ਤੇ ਅਸਲ ਧਨ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵਪਾਰੀ ਸੁਪਨੇ ਲਈ ਅਸਲ ਚੀਜ਼ ਤਿਆਗ ਦੇਂਦਾ ਹੈ।

ਰਜਃਸਤ੍ਤ੍ਵਤਮੋਨਿष੍ਠਾ ਰਜਃਸਤ੍ਤ੍ਵਤਮੋਜੁषਃ। ਉਪਾਸਤ ਇਨ੍ਦ੍ਰ ਮੁਖ੍ਯਾਨ੍ਦੇਵਾਦੀਨ੍ਨ ਯਥੈਵ ਮਾਮ੍

ਜੋ ਰਜ, ਸਤ, ਤੇ ਤਮ ਵਿਚ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਵੱਡੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿਚ ਨਹੀਂ।

ਇष੍ਟ੍ਵੇਹ ਦੇਵਤਾ ਯਜ੍ਞੈਰ੍ਗਤ੍ਵਾ ਰਂਸ੍ਯਾਮਹੇ ਦਿਵਿ। ਤਸ੍ਯਾਨ੍ਤ ਇਹ ਭੂਯਾਸ੍ਮ ਮਹਾਸ਼ਾਲਾ ਮਹਾਕੁਲਾਃ

ਇੱਥੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹਨ, 'ਅਸੀਂ ਸੁਰਗ ਵਿਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਾਂਗੇ।' ਜਦ ਉਥੇ ਸਮਾਂ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮੁੜ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਡੇ ਘਰ ਤੇ ਉੱਚੀ ਜਾਤੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ।

ਏਵਂ ਪੁष੍ਪਿਤਯਾ ਵਾਚਾ ਵ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ਿਪ੍ਤਮਨਸਾਂ ਨृਣਾਮ੍। ਮਾਨਿਨਾਂ ਚਾਤਿਲੁਬ੍ਧਾਨਾਂ ਮਦ੍ਵਾਰ੍ਤਾਪਿ ਨ ਰੋਚਤੇ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਮਿੱਠੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਅਹੰਕਾਰੀ ਤੇ ਬਹੁਤ ਲਾਲਚੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਵੀ ਚੰਗੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ।

ਵੇਦਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾਤ੍ਮਵਿषਯਾਸ੍ਤ੍ਰਿਕਾਣ੍ਡਵਿषਯਾ ਇਮੇ। ਪਰੋਕ੍ਸ਼ਵਾਦਾ ऋषਯਃ ਪਰੋਕ੍ਸ਼ਂ ਮਮ ਚ ਪ੍ਰਿਯਮ੍

ਇਹ ਵੇਦ ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਨ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ, ਆਤਮਾ ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰਿਸ਼ੀ ਪਰੋਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਪਰੋਖ ਬੋਲਣ ਪਿਆਰਾ ਹੈ।

ਸ਼ਬ੍ਦਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸੁਦੁਰ੍ਬੋਧਂ ਪ੍ਰਾਣੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਨੋਮਯਮ੍। ਅਨਨ੍ਤਪਾਰਂ ਗਮ੍ਭੀਰਂ ਦੁਰ੍ਵਿਗਾਹ੍ਯਂ ਸਮੁਦ੍ਰਵਤ੍

ਸ਼ਬਦ-ਬ੍ਰਹਮ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਸਮਝਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਇਹ ਜੀਵਨ-ਸਾਹ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਬੇਅੰਤ, ਗਹਿਰਾ, ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਾਂਗ ਅਪਹੁੰਚ ਹੈ।

ਮਯੋਪਬृਂਹਿਤਂ ਭੂਮ੍ਨਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਾਨਨ੍ਤਸ਼ਕ੍ਤਿਨਾ। ਭੂਤੇषੁ ਘੋषਰੂਪੇਣ ਬਿਸੇषੂਰ੍ਣੇਵ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ

ਇਹ ਮੇਰੇ ਦੁਆਰਾ, ਬੇਅੰਤ ਸ਼ਕਤੀ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ, ਫੈਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜੀਵਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ, ਕਮਲ ਦੀ ਡੰਡੀ ਦੇ ਧਾਗੇ ਵਾਂਗ, ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਯਥੋਰ੍ਣਨਾਭਿਰ੍ਹृਦਯਾਦੂਰ੍ਣਾਮੁਦ੍ਵਮਤੇ ਮੁਖਾਤ੍। ਆਕਾਸ਼ਾਦ੍ਘੋषਵਾਨ੍ਪ੍ਰਾਣੋ ਮਨਸਾ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਰੂਪਿਣਾ

ਜਿਵੇਂ ਮਕੜੀ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਤੋਂ ਜਾਲਾ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਕੱਢਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣ, ਜੋ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੈ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤੇ ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਛੂਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਛਨ੍ਦੋਮਯੋऽਮृਤਮਯਃ ਸਹਸ੍ਰਪਦਵੀਂ ਪ੍ਰਭੁਃ। ੴਕਾਰਾਦ੍ਵ੍ਯਞ੍ਜਿਤਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ ਸ੍ਵਰੋष੍ਮਾਨ੍ਤਸ੍ਥਭੂषਿਤਾਮ੍

ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਛੰਦਾਂ ਤੇ ਅਮਰਤਾ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਾਹਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਓਂਕਾਰ ਤੋਂ, ਜਿੱਥੇ ਵਿਅੰਜਨ, ਸਵਰ, ਉਸ਼ਮ ਤੇ ਸibilant ਸ਼ਬਦ ਹਨ, ਉਹ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।

ਵਿਚਿਤ੍ਰਭਾषਾਵਿਤਤਾਂ ਛਨ੍ਦੋਭਿਸ਼੍ਚਤੁਰੁਤ੍ਤਰੈਃ। ਅਨਨ੍ਤਪਾਰਾਂ ਬृਹਤੀਂ ਸृਜਤ੍ਯਾਕ੍ਸ਼ਿਪਤੇ ਸ੍ਵਯਮ੍

ਉਹ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿਚ ਫੈਲੀ ਹੋਈ, ਚਾਰ ਅੱਖਰ ਵਧਦੇ ਛੰਦਾਂ ਨਾਲ, ਬੇਅੰਤ ਤੇ ਵੱਡੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਤੇ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਗਾਯਤ੍ਰ੍ਯੁष੍ਣਿਗਨੁष੍ਟੁਪ੍ਚ ਬृਹਤੀ ਪਙ੍ਕ੍ਤਿਰੇਵ ਚ। ਤ੍ਰਿष੍ਟੁਬ੍ਜਗਤ੍ਯਤਿਚ੍ਛਨ੍ਦੋ ਹ੍ਯਤ੍ਯष੍ਟ੍ਯਤਿਜਗਦ੍ਵਿਰਾਟ੍

ਗਾਯਤਰੀ, ਉਸ਼ਣਿਕ, ਅਨੁਸ਼ਟੁਪ, ਬ੍ਰਹਤੀ, ਪੰਕਤੀ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ, ਜਗਤੀ, ਅਤਿਛੰਦਸ, ਅਤਿਆਸ਼ਟੀ, ਅਤਿਜਗਤ ਤੇ ਵਿਰਾਟ — ਇਹ ਛੰਦ ਹਨ।

ਕਿਂ ਵਿਧਤ੍ਤੇ ਕਿਮਾਚष੍ਟੇ ਕਿਮਨੂਦ੍ਯ ਵਿਕਲ੍ਪਯੇਤ੍। ਇਤ੍ਯਸ੍ਯਾ ਹृਦਯਂ ਲੋਕੇ ਨਾਨ੍ਯੋ ਮਦ੍ਵੇਦ ਕਸ਼੍ਚਨ

ਇਹ ਕੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਕੀ ਸੰਕੇਤ ਕਰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦੀ ਹੈ? ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ, ਇਸ ਦਾ ਭੇਦ ਮੇਰੇ ਸਿਵਾਏ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।

ਮਾਂ ਵਿਧਤ੍ਤੇऽਭਿਧਤ੍ਤੇ ਮਾਂ ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯਾਪੋਹ੍ਯਤੇ ਤ੍ਵਹਮ੍। ਏਤਾਵਾਨ੍ਸਰ੍ਵਵੇਦਾਰ੍ਥਃ ਸ਼ਬ੍ਦ ਆਸ੍ਥਾਯ ਮਾਂ ਭਿਦਾਮ੍ । ਮਾਯਾਮਾਤ੍ਰਮਨੂਦ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਤਿषਿਧ੍ਯ ਪ੍ਰਸੀਦਤਿ

ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ, ਮੈਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦੀ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਨਕਾਰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਰਥ, ਸ਼ਬਦ ਤੇ ਆਧਾਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਮੈਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਮਾਇਆ ਹੀ ਉਚਾਰ ਕੇ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਨਕਾਰ ਕੇ, ਦਇਆਲੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਤਥੈਵ ਹਰਿਣੈਃ ਕ੍ਰੋਡੈਃ ਸ਼੍ਵਾਵਿਤ੍ ਗਵਯ ਕੁਞ੍ਜਰੈਃ । ਗੋਪੁਚ੍ਛੈਃ ਹਰਿਭਿਃ ਮਰ੍ਕੈਃ ਨਕੁਲੈਃ ਨਾਭਿਭਿਰ੍ਵृਤਮ੍

ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਹਿਰਣ, ਸੂਰ, ਜੰਗਲੀ ਕੁੱਤੇ, ਬਲਦ, ਗਵਾਇਆ, ਹਾਥੀ, ਗਾਂ ਦੀ ਪੂੰਛ, ਬਾਂਦਰ, ਨਕੁਲ ਤੇ ਸੱਪਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯ ਤਤ੍ਤੀਰ੍ਥਵਰਂ ਆਦਿਰਾਜਃ ਸਹਾਤ੍ਮਜਃ । ਦਦਰ੍ਸ਼ ਮੁਨਿਮਾਸੀਨਂ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਹੁਤਹੁਤਾਸ਼ਨਮ੍

ਉਹ ਤੀਰਥ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਸਥਾਨ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਰਾਜ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਉਥੇ ਬੈਠੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਯਜਨ ਦੀ ਅੱਗ ਜਲ ਰਹੀ ਸੀ।

ਵਿਦ੍ਯੋਤਮਾਨਂ ਵਪੁषਾ ਤਪਸਿ ਉਗ੍ਰਯੁਜਾ ਚਿਰਮ੍ । ਨਾਤਿਕ੍ਸ਼ਾਮਂ ਭਗਵਤਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਪਾਙ੍ਗਾਵਲੋਕਨਾਤ੍ । ਤਦ੍ਵ੍ਯਾਹृਤਾਮृਤਕਲਾ ਪੀਯੂषਸ਼੍ਰਵਣੇਨ ਚ

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਕਠੋਰ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣੇ ਹੋਏ ਸਨ।