ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਲੋਕਬਨ੍ਧੁषੁ ਮੇਘੇषੁ ਵਿਦ੍ਯੁਤਸ਼੍ਚਲਸੌਹृਦਾਃ । ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਂ ਨ ਚਕ੍ਰੁਃ ਕਾਮਿਨ੍ਯਃ ਪੁਰੁषੇषੁ ਗੁਣਿष੍ਵਿਵ

ਜਿਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਵਿਚ ਚਮਕਣ ਵਾਲੀ ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ ਛਣਕਦੇ ਹਨ, ਇਉਂ ਹੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਨਿਭਾਉਂ ਵੀ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋਣ, ਟਿਕੀ ਨਹੀਂ ਰਹੀ।

ਧਨੁਰ੍ਵਿਯਤਿ ਮਾਹੇਨ੍ਦ੍ਰਂ ਨਿਰ੍ਗੁਣਂ ਚ ਗੁਣਿਨ੍ਯਭਾਤ੍ । ਵ੍ਯਕ੍ਤੇ ਗੁਣਵ੍ਯਤਿਕਰੇ ਅਗੁਣਵਾਨ੍ ਪੁਰੁषੋ ਯਥਾ

ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਧਨੁਸ਼ ਰੰਗ-ਰੂਪ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਰੰਗੀਨ ਲੱਗਦਾ ਸੀ; ਜਿਵੇਂ ਜਦੋਂ ਗੁਣ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਗੁਣ-ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਗੁਣੀ ਜਿਹਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

ਨ ਰਰਾਜੋਡੁਪਸ਼੍ਛਨ੍ਨਃ ਸ੍ਵਜ੍ਯੋਤ੍ਸ੍ਨਾਰਾਜਿਤੈਰ੍ਘਨੈਃ । ਅਹਂਮਤ੍ਯਾ ਭਾਸਿਤਯਾ ਸ੍ਵਭਾਸਾ ਪੁਰੁषੋ ਯਥਾ

ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਜਦੋਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਓਟ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਹੀਂ ਚਮਕਿਆ; ਜਿਵੇਂ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਅਸਲੀ ਚਾਨਣ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦਾ।

ਮੇਘਾਗਮੋਤ੍ਸਵਾ ਹृष੍ਟਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਨਨ੍ਦਨ੍ ਸ਼ਿਖਣ੍ਡਿਨਃ । ਗृਹੇषੁ ਤਪ੍ਤਾ ਨਿਰ੍ਵਿਣ੍ਣਾ ਯਥਾਚ੍ਯੁਤਜਨਾਗਮੇ

ਮੋਰ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਨੱਚ ਪਏ; ਪਰ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਤਪੇ ਹੋਏ ਤੇ ਉਦਾਸ ਰਹਿੰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਭਗਤ ਉਸ ਦੀ ਆਸ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਪੀਤ੍ਵਾਪਃ ਪਾਦਪਾਃ ਪਦ੍‌ਭਿਃ ਆਸਨ੍ਨਾਨਾਤ੍ਮਮੂਰ੍ਤਯਃ । ਪ੍ਰਾਕ੍ ਕ੍ਸ਼ਾਮਾਸ੍ਤਪਸਾ ਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਯਥਾ ਕਾਮਾਨੁਸੇਵਯਾ

ਦਰੱਖਤਾਂ ਨੇ ਜਦੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਜੜ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲਿਆ, ਉਹ ਮੁੜ ਹਰੇ-ਭਰੇ ਹੋ ਗਏ; ਪਹਿਲਾਂ ਉਹ ਇਛਾਵਾਂ ਦੀ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜ ਕੇ ਸੁੱਕੇ ਤੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ।

ਸਰਃਸ੍ਵਸ਼ਾਨ੍ਤਰੋਧਃਸੁ ਨ੍ਯੂषੁਰਙ੍‌ਗਾਪਿ ਸਾਰਸਾਃ । ਗृਹੇष੍ਵਸ਼ਾਨ੍ਤਕृਤ੍ਯੇषੁ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾ ਇਵ ਦੁਰਾਸ਼ਯਾਃ

ਸਾਰਸ ਪੰਛੀ ਠੰਢੇ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਵੱਸ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਅਰਥ ਆਸਾਂ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਕੰਮ-ਕਾਜ ਕਦੇ ਮੁੱਕਦੇ ਨਹੀਂ, ਵੱਸਦੇ ਹਨ।

ਜਲੌਘੈਰ੍ਨਿਰਭਿਦ੍ਯਨ੍ਤ ਸੇਤਵੋ ਵਰ੍षਤੀਸ਼੍ਵਰੇ । ਪਾषਣ੍ਡਿਨਾਮਸਦ੍ਵਾਦੈਃ ਵੇਦਮਾਰ੍ਗਾਃ ਕਲੌ ਯਥਾ

ਵਰਖਾ ਦੇ ਰਾਜੇ ਵੱਲੋਂ ਪਾਈਆਂ ਪਾਣੀ ਦੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨੇ ਬੰਨ੍ਹ ਤੋੜ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਵੇਂ ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ ਝੂਠੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਰਾਹੇ ਉਲਟਾ ਦਿੱਤੇ।

ਵ੍ਯਮੁਞ੍ਚਨ੍ ਵਾਨ੍ਵਾਯੁਭਿਰ੍ਨੁਨ੍ਨਾ ਭੂਤੇਭ੍ਯੋऽਥਾਮृਤਂ ਘਨਾਃ । ਯਥਾऽऽਸ਼ਿषੋ ਵਿਸ਼੍ਪਤਯਃ ਕਾਲੇ ਕਾਲੇ ਦ੍ਵਿਜੇਰਿਤਾਃ

ਬੱਦਲ ਹਵਾ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹੋਏ, ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਪਾਣੀ ਵਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਧਨ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਮੰਗ ਤੇ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਅਸੀਸਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਏਵਂ ਵਨਂ ਤਦ੍ ਵਰ੍षਿष੍ਠਂ ਪਕ੍ਵਖਰ੍ਜੁਰ ਜਮ੍ਬੁਮਤ੍ । ਗੋਗੋਪਾਲੈਰ੍ਵृਤੋ ਰਨ੍ਤੁਂ ਸਬਲਃ ਪ੍ਰਾਵਿਸ਼ਦ੍ ਹਰਿਃ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰੀ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ, ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ, ਪੱਕੇ ਖਜੂਰਾਂ ਤੇ ਜਾਮੁਣਾਂ ਵਾਲੇ ਉਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਖੇਡਣ ਲਈ ਗਿਆ।

ਧੇਨਵੋ ਮਨ੍ਦਗਾਮਿਨ੍ਯ ਊਧੋਭਾਰੇਣ ਭੂਯਸਾ । ਯਯੁਰ੍ਭਗਵਤਾऽऽਹੂਤਾ ਦ੍ਰੁਤਂ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਸ੍ਨੁਤਸ੍ਤਨੀਃ

ਗਾਂਵਾਂ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਥਣਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੱਲਦੀਆਂ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਬੁਲਾਇਆ, ਤਾਂ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਥਣਾਂ ਚੋ ਪਾਣੀ ਟਪਕਾਉਂਦੀਆਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਆ ਗਈਆਂ।

ਵਨੌਕਸਃ ਪ੍ਰਮੁਦਿਤਾ ਵਨਰਾਜੀਰ੍ਮਧੁਚ੍ਯੁਤਃ । ਜਲਧਾਰਾ ਗਿਰੇਰ੍ਨਾਦਾਦ੍ ਆਸਨ੍ਨਾ ਦਦृਸ਼ੇ ਗੁਹਾਃ

ਜੰਗਲ ਦੇ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਵੇਖਦੇ ਸਨ ਕਿ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੀਆਂ ਕਤਾਰਾਂ ਤੋਂ ਮਧੂ ਟਪਕ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੇੜੇ ਗੁਫਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੇ ਡੋਲਣ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ।

ਕ੍ਵਚਿਦ੍ ਵਨਸ੍ਪਤਿਕ੍ਰੋਡੇ ਗੁਹਾਯਾਂ ਚਾਭਿਵਰ੍षਤਿ । ਨਿਰ੍ਵਿਸ਼੍ਯ ਭਗਵਾਨ੍ ਰੇਮੇ ਕਨ੍ਦਮੂਲਫਲਾਸ਼ਨਃ

ਕਦੇ-ਕਦੇ ਜਦੋਂ ਮੀਂਹ ਦਰੱਖਤਾਂ ਦੇ ਥੱਲੇ ਜਾਂ ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ, ਤਾਂ ਭਗਵਾਨ ਉਥੇ ਜਾ ਕੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ, ਤੇ ਜੜ੍ਹਾਂ, ਗੰਢੀਆਂ ਤੇ ਫਲ ਖਾਂਦੇ।

ਦਧ੍ਯੋਦਨਂ ਸਮਾਨੀਤਂ ਸ਼ਿਲਾਯਾਂ ਸਲਿਲਾਨ੍ਤਿਕੇ । ਸਮ੍ਭੋਜਨੀਯੈਰ੍ਬੁਭੁਜੇ ਗੋਪੈਃ ਸਙ੍‌ਕਰ੍षਣਾਨ੍ਵਿਤਃ

ਸੰਕਰਸ਼ਣ ਅਤੇ ਗਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ, ਉਹ ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੇੜੇ, ਲਿਆਏ ਹੋਏ ਦਹੀਂ-ਚੌਲ ਖਾਂਦੇ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦੇ।

ਸ਼ਾਦ੍ਵਲੋਪਰਿ ਸਂਵਿਸ਼੍ਯ ਚਰ੍ਵਤੋ ਮੀਲਿਤੇਕ੍ਸ਼ਣਾਨ੍ । ਤृਪ੍ਤਾਨ੍ ਵृषਾ ਵਤ੍ਸਤਰਾਨ੍ ਗਾਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵੋਧੋਭਰਸ਼੍ਰਮਾਃ

ਹਰੀਆ ਘਾਹ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਜਦ ਉਹ ਚਾਰਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਕੇ ਮੁੰਦ ਜਾਂਦੀਆਂ; ਬਲਦ, ਬੱਛੜੇ ਤੇ ਗਾਂਵਾਂ, ਆਪਣੇ ਥਣਾਂ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਥੱਕੇ ਹੋਏ, ਪਰ ਖੁਸ਼ ਸਨ।

ਪ੍ਰਾਵृਟ੍‌ਸ਼੍ਰਿਯਂ ਚ ਤਾਂ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਸਰ੍ਵਭੂਤਮੁਦਾਵਹਾਮ੍ । ਭਗਵਾਨ੍ ਪੂਜਯਾਂਚਕ੍ਰੇ ਆਤ੍ਮਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯੁਪਬृਂਹਿਤਾਮ੍

ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਵਰਖਾ-ਰੁੱਤ ਦੀ ਸੋਭਾ ਵੇਖੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਹੋਰ ਨਿਖਰ ਗਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਰੁੱਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।

ਏਵਂ ਨਿਵਸਤੋਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਰਾਮਕੇਸ਼ਵਯੋਰ੍ਵ੍ਰਜੇ । ਸ਼ਰਤ੍ ਸਮਭਵਦ੍ ਵ੍ਯਭ੍ਰਾ ਸ੍ਵਚ੍ਛਾਮ੍ਬ੍ਵਪਰੁषਾਨਿਲਾ

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਰਾਮ ਤੇ ਕੇਸ਼ਵ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਆਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਸਮਾਨ ਸਾਫ, ਪਾਣੀ ਸੁੱਚਾ ਤੇ ਹਵਾ ਹੌਲੀ ਸੀ।

ਸ਼ਰਦਾ ਨੀਰਜੋਤ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯਾ ਨੀਰਾਣਿ ਪ੍ਰਕृਤਿਂ ਯਯੁਃ । ਭ੍ਰष੍ਟਾਨਾਮਿਵ ਚੇਤਾਂਸਿ ਪੁਨਰ੍ਯੋਗਨਿषੇਵਯਾ

ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਕਮਲ ਖਿੜੇ, ਤਾਂ ਪਾਣੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੂਲ ਸੁੱਧਤਾ ਫੇਰ ਲੈ ਲਈ; ਜਿਵੇਂ ਜੋ ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਹ ਯੋਗ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਨਾਲ ਮੁੜ ਸਿੱਧੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਵ੍ਯੋਮ੍ਨੋऽਬ੍ਭ੍ਰਂ ਭੂਤਸ਼ਾਬਲ੍ਯਂ ਭੁਵਃ ਪਙ੍‌ਕਮਪਾਂ ਮਲਮ੍ । ਸ਼ਰਤ੍ ਜਹਾਰਾਸ਼੍ਰਮਿਣਾਂ ਕृष੍ਣੇ ਭਕ੍ਤਿਰ੍ਯਥਾਸ਼ੁਭਮ੍

ਸ਼ਰਦ ਰੁੱਤ ਨੇ ਆਸਮਾਨ ਤੋਂ ਬੱਦਲ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਗੰਦ, ਤੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਮੈਲ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ; ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤਪੱਸੀਆਂ ਦੇ ਮਨੋਂ ਮੈਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਸਰ੍ਵਸ੍ਵਂ ਜਲਦਾ ਹਿਤ੍ਵਾ ਵਿਰੇਜੁਃ ਸ਼ੁਭ੍ਰਵਰ੍ਚਸਃ । ਯਥਾ ਤ੍ਯਕ੍ਤੈषਣਾਃ ਸ਼ਾਨ੍ਤਾ ਮੁਨਯੋ ਮੁਕ੍ਤਕਿਲ੍ਬਿषਾਃ

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਸਮਾਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਚਾਨਣ ਵਾਂਗ ਚਮਕਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੇ ਲਾਲਚ ਛੱਡ ਕੇ ਸੰਤ ਮਨੁੱਖ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਗਿਰਯੋ ਮੁਮੁਚੁਸ੍ਤੋਯਂ ਕ੍ਵਚਿਨ੍ਨ ਮੁਮੁਚੁਃ ਸ਼ਿਵਮ੍ । ਯਥਾ ਜ੍ਞਾਨਾਮृਤਂ ਕਾਲੇ ਜ੍ਞਾਨਿਨੋ ਦਦਤੇ ਨ ਵਾ

ਪਹਾੜਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਪਾਣੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਕਦੇ ਕਦੇ ਚੰਗੀ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਸਮੇਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਮਿੱਠਾਸ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਨਹੀਂ।

ਨੈਵਾਵਿਦਨ੍ ਕ੍ਸ਼ੀਯਮਾਣਂ ਜਲਂ ਗਾਧਜਲੇਚਰਾਃ । ਯਥਾऽऽਯੁਰਨ੍ਵਹਂ ਕ੍ਸ਼ਯ੍ਯਂ ਨਰਾ ਮੂਢਾਃ ਕੁਟੁਮ੍ਬਿਨਃ

ਗਹਿਰੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਵਿਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਘੱਟ ਹੋਣਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਮੂਰਖ ਘਰਵਾਲੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਘਟਦੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ।

ਗਾਧਵਾਰਿਚਰਾਸ੍ਤਾਪਂ ਅਵਿਨ੍ਦਨ੍ ਸ਼ਰਦਰ੍ਕਜਮ੍ । ਯਥਾ ਦਰਿਦ੍ਰਃ ਕृਪਣਃ ਕੁਟੁਮ੍ਬ੍ਯਵਿਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ

ਗਹਿਰੀਆਂ ਝੀਲਾਂ ਦੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਪਤਝੜ ਦੀ ਧੁੱਪ ਦਾ ਗਰਮੀ ਨਹੀਂ ਲੱਗੀ, ਜਿਵੇਂ ਗਰੀਬ ਤੇ ਬੇਚਾਰੇ ਘਰਵਾਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ, ਦੁੱਖ ਮਹਿਸੂਸ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।

ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ਨੈਰ੍ਜਹੁਃ ਪਙ੍‌ਕਂ ਸ੍ਥਲਾਨ੍ਯਾਮਂ ਚ ਵੀਰੁਧਃ । ਯਥਾਹਂਮਮਤਾਂ ਧੀਰਾਃ ਸ਼ਰੀਰਾਦਿष੍ਵਨਾਤ੍ਮਸੁ

ਬੂਟਿਆਂ ਨੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਪਣੀ ਚਿਕੜ ਤੇ ਸੁੱਕਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਸਮਝਦਾਰ ਮਨੁੱਖ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਆਦਿਕ ਨੂੰ 'ਮੈਂ' ਤੇ 'ਮੇਰਾ' ਸਮਝਣਾ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

ਨਿਸ਼੍ਚਲਾਮ੍ਬੁਰਭੂਤ੍ ਤੂष੍ਣੀਂ ਸਮੁਦ੍ਰਃ ਸ਼ਰਦਾਗਮੇ । ਆਤ੍ਮਨਿ ਉਪਰਤੇ ਸਮ੍ਯਙ੍‌ ਮੁਨਿਰ੍ਵ੍ਯੁਪਰਤਾਗਮਃ

ਪਤਝੜ ਆਉਣ ਤੇ ਸਮੁੰਦਰ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਜਦੋਂ ਸਾਰੇ ਹਿਲ-ਜੁਲ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸੰਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।

ਕੇਦਾਰੇਭ੍ਯਸ੍ਤ੍ਵਪੋऽਗृਹ੍ਣਨ੍ ਕਰ੍षਕਾ ਦृਢਸੇਤੁਭਿਃ । ਯਥਾ ਪ੍ਰਾਣੈਃ ਸ੍ਰਵਜ੍ਜ੍ਞਾਨਂ ਤਨ੍ਨਿਰੋਧੇਨ ਯੋਗਿਨਃ

ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬੰਧਾਂ ਨਾਲ ਖੇਤਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਜੋਗੀ ਆਪਣੇ ਸਾਹ ਰਾਹੀਂ ਗਿਆਨ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।

ਸ਼ਰਦਰ੍ਕਾਂਸ਼ੁਜਾਂਸ੍ਤਾਪਾਨ੍ ਭੂਤਾਨਾਂ ਉਡੁਪੋऽਹਰਤ੍ । ਦੇਹਾਭਿਮਾਨਜਂ ਬੋਧੋ ਮੁਕੁਨ੍ਦੋ ਵ੍ਰਜਯੋषਿਤਾਮ੍

ਚੰਦ ਨੇ ਪਤਝੜ ਦੀ ਧੁੱਪ ਨਾਲ ਹੋਈ ਗਰਮੀ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਮੁਕੁੰਦ ਨੇ ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਜੋੜੀ ਹੋਈ ਪੀੜ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ।

ਖਮਸ਼ੋਭਤ ਨਿਰ੍ਮੇਘਂ ਸ਼ਰਦ੍ ਵਿਮਲਤਾਰਕਮ੍ । ਸਤ੍ਤ੍ਵਯੁਕ੍ਤਂ ਯਥਾ ਚਿਤ੍ਤਂ ਸ਼ਬ੍ਦਬ੍ਰਹ੍ਮਾਰ੍ਥਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍

ਪਤਝੜ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਬਿਨਾ ਬੱਦਲਾਂ ਦੇ, ਚਮਕਦੀਆਂ ਸਾਫ਼ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਸੋਹਣਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਚੰਗੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਮਨ ਸ਼ਬਦ-ਬ੍ਰਹਮ ਦੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।

ਅਖਣ੍ਡਮਣ੍ਡਲੋ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਰਰਾਜੋਡੁਗਣੈਃ ਸ਼ਸ਼ੀ । ਯਥਾ ਯਦੁਪਤਿਃ ਕृष੍ਣੋ ਵृष੍ਣਿਚਕ੍ਰਾਵृਤੋ ਭੁਵਿ

ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਆਪਣੇ ਪੂਰੇ ਗੋਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਾਰਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦੇ ਹਨ।

ਆਸ਼੍ਲਿष੍ਯ ਸਮਸ਼ੀਤੋष੍ਣਂ ਪ੍ਰਸੂਨ ਵਨਮਾਰੁਤਮ੍ । ਜਨਾਸ੍ਤਾਪਂ ਜਹੁਰ੍ਗੋਪ੍ਯੋ ਨ ਕृष੍ਣਹृਤਚੇਤਸਃ

ਜਦੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਵਾਲੀ, ਠੰਢੀ-ਗਰਮ ਬਰਾਬਰ ਹਵਾ ਆਈ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਹ ਗੋਪੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਲੈ ਲਏ ਸਨ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਛੁਟੀਆਂ।