ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਿਦੁਵਾਚ । ਅਹੋ ਅਦ੍ਯ ਵਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਸਤ੍ਸੇਵ੍ਯਾਃ ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਬਨ੍ਧਵਃ । ਕृਪਯਾਤਿਥਿਰੂਪੇਣ ਭਵਦ੍‌ਭਿਸ੍ਤੀਰ੍ਥਕਾਃ ਕृਤਾਃ

ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅੱਜ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਅਸੀਂ ਕਸ਼ਤਰੀਆਂ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਤੁਹਾਡੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ, ਤੁਸੀਂ ਮਹਿਮਾਨ ਬਣ ਕੇ ਆਏ ਹੋ ਤੇ ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

ਯੇषਾਂ ਸਂਸ੍ਮਰਣਾਤ੍ ਪੁਂਸਾਂ ਸਦ੍ਯਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵੈ ਗृਹਾਃ । ਕਿਂ ਪੁਨਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ ਪਾਦਸ਼ੌਚਾਸਨਾਦਿਭਿਃ

ਤੁਹਾਡੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰ ਤੁਰੰਤ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਵੇਖਣ, ਛੂਹਣ, ਪੈਰ ਧੋਣ ਜਾਂ ਅਸਨ ਦੇਣ ਆਦਿ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ ਹੈ!

ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਾਤ੍ਤੇ ਮਹਾਯੋਗਿਨ੍ ਪਾਤਕਾਨਿ ਮਹਾਨ੍ਤ੍ਯਪਿ । ਸਦ੍ਯੋ ਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਵੈ ਪੁਂਸਾਂ ਵਿष੍ਣੋਰਿਵ ਸੁਰੇਤਰਾਃ

ਤੁਹਾਡੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ, ਹੇ ਮਹਾਂਯੋਗੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪਾਪ ਵੀ ਤੁਰੰਤ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ਨੁ ਰाक्षਸਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਅਪਿ ਮੇ ਭਗਵਾਨ੍ ਪ੍ਰੀਤਃ ਕृष੍ਣਃ ਪਾਣ੍ਡੁਸੁਤਪ੍ਰਿਯਃ । ਪੈਤृष੍ਵਸੇਯਪ੍ਰੀਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਤਦ੍‍ਗੋਤ੍ਰਸ੍ਯਾਤ੍ਤਬਾਨ੍ਧਵਃ

ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜੋ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਭੈਣ-ਭਰਾ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਮੋਹ ਤੋਂ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।

ਅਨ੍ਯਥਾ ਤੇऽਵ੍ਯਕ੍ਤਗਤੇਃ ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਨਃ ਕਥਂ ਨृਣਾਮ੍ । ਨਿਤਰਾਂ ਮ੍ਰਿਯਮਾਣਾਨਾਂ ਸਂਸਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਵਨੀਯਸਃ

ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਅਸੀਂ ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਨੇੜੀ ਹੈ, ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਿਵੇਂ ਕਰ ਸਕਦੇ ਸੀ, ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਅਪਰਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਮਨ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਪੂਰਨਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋ।

ਅਤਃ ਪृਚ੍ਛਾਮਿ ਸਂਸਿਦ੍ਧਿਂ ਯੋਗਿਨਾਂ ਪਰਮਂ ਗੁਰੁਮ੍ । ਪੁਰੁषਸ੍ਯੇਹ ਯਤ੍ਕਾਰ੍ਯਂ ਮ੍ਰਿਯਮਾਣਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਥਾ

ਇਸ ਲਈ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ ਗੁਰੂ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸਿੱਧੀ: ਮਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ?

ਯਚ੍ਛ੍ਰੋਤਵ੍ਯਮਥੋ ਜਪ੍ਯਂ ਯਤ੍ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨृਭਿਃ ਪ੍ਰਭੋ । ਸ੍ਮਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਭਜਨੀਯਂ ਵਾ ਬ੍ਰੂਹਿ ਯਦ੍ਵਾ ਵਿਪਰ੍ਯਯਮ੍

ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਸੁਣਨਾ, ਜਪਣਾ, ਕਰਨਾ, ਯਾਦ ਕਰਨਾ ਜਾਂ ਭਜਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ? ਜਾਂ, ਜੇ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਕੁਝ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਵੀ ਦੱਸੋ।

ਨੂਨਂ ਭਗਵਤੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਨ੍ ਗृਹੇषੁ ਗृਹਮੇਧਿਨਾਮ੍ । ਨ ਲਕ੍ਸ਼੍ਯਤੇ ਹ੍ਯਵਸ੍ਥਾਨਂ ਅਪਿ ਗੋਦੋਹਨਂ ਕ੍ਵਚਿਤ੍

ਨਿਸਚਿਤ ਤੌਰ 'ਤੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਘਰਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਦਿੰਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਨਹੀਂ।

ਸੂਤ ਉਵਾਚ । ਏਵਮਾਭਾषਿਤਃ ਪृष੍ਟਃ ਸ ਰਾਜ੍ਞਾ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ਼੍ਣਯਾ ਗਿਰਾ । ਪ੍ਰਤ੍ਯਭਾषਤ ਧਰ੍ਮਜ੍ਞੋ ਭਗਵਾਨ੍ ਬਾਦਰਾਯਣਿਃ

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਵਲੋਂ ਨਰਮ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਬਾਦਰਾਯਣ ਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ।

ਸ਼੍ਰੀਰ੍ਗੁਣਾ ਨੈਰਪੇਕ੍ਸ਼੍ਯਾਦ੍ਯਾਃ ਸੁਖਂ ਦੁਃਖਸੁਖਾਤ੍ਯਯਃ। ਦੁਃਖਂ ਕਾਮਸੁਖਾਪੇਕ੍ਸ਼ਾ ਪਣ੍ਡਿਤੋ ਬਨ੍ਧਮੋਕ੍ਸ਼ਵਿਤ੍

ਸ਼੍ਰੀ ਦੀਆਂ ਖਾਸੀਤਾਂ ਹਨ ਅਡੋਲਤਾ ਆਦਿ; ਸੁਖ ਦੁੱਖ ਤੇ ਸੁਖ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਦੁੱਖ ਇੱਛਾ ਵਾਲੇ ਸੁਖ ਦੀ ਲੋੜ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗਿਆਨਵਾਨ ਬੰਧਨ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।

ਮੂਰ੍ਖੋ ਦੇਹਾਦ੍ਯਹਂਬੁਦ੍ਧਿਃ ਪਨ੍ਥਾ ਮਨ੍ਨਿਗਮਃ ਸ੍ਮृਤਃ। ਉਤ੍ਪਥਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਵਿਕ੍ਸ਼ੇਪਃ ਸ੍ਵਰ੍ਗਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਗੁਣੋਦਯਃ

ਮੂਰਖ ਦੇਹ ਆਦਿ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ; ਮੇਰਾ ਰਸਤਾ ਵੇਦ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਨ ਦੀ ਉਲਝਣ ਗਲਤ ਰਸਤਾ ਹੈ; ਸਵਰਗ ਸਤਵਗੁਣ ਦੇ ਉਤਸ਼ਾ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।

ਨਰਕਸ੍ਤਮਉਨ੍ਨਾਹੋ ਬਨ੍ਧੁਰ੍ਗੁਰੁਰਹਂ ਸਖੇ। ਗृਹਂ ਸ਼ਰੀਰਂ ਮਾਨੁष੍ਯਂ ਗੁਣਾਢ੍ਯੋ ਹ੍ਯਾਢ੍ਯ ਉਚ੍ਯਤੇ

ਨਰਕ ਹਨ ਹਨੇਰਾ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ; ਦੋਸਤ, ਗੁਰੂ ਤੇ ਆਪ ਇੱਕ ਹਨ। ਘਰ ਸਰੀਰ ਹੈ; ਮਨੁੱਖਤਾ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਹੈ, ਤੇ ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਅਸਲ ਅਮੀਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਦਰਿਦ੍ਰੋ ਯਸ੍ਤ੍ਵਸਨ੍ਤੁष੍ਟਃ ਕृਪਣੋ ਯੋऽਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ। ਗੁਣੇष੍ਵਸਕ੍ਤਧੀਰੀਸ਼ੋ ਗੁਣਸਙ੍ਗੋ ਵਿਪਰ੍ਯਯਃ

ਉਹ ਗਰੀਬ ਹੈ ਜੋ ਰੱਜ ਕੇ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਦਇਆਲੁ ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵਸ਼ ਕੀਤਾ। ਜਿਸ ਦੀ ਮੱਤ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜੀ, ਉਹ ਹੀ ਸੱਚਾ ਮਾਲਕ ਹੈ; ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਲਗਾਵਾ ਹੋਣਾ ਇਸ ਦਾ ਉਲਟ ਹੈ।

ਏਤ ਉਦ੍ਧਵ ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼੍ਨਾਃ ਸਰ੍ਵੇ ਸਾਧੁ ਨਿਰੂਪਿਤਾਃ। ਕਿਂ ਵਰ੍ਣਿਤੇਨ ਬਹੁਨਾ ਲਕ੍ਸ਼ਣਂ ਗੁਣਦੋषਯੋਃ। ਗੁਣਦੋषਦृਸ਼ਿਰ੍ਦੋषੋ ਗੁਣਸ੍ਤੂਭਯਵਰ੍ਜਿਤਃ

ਉਧਵ ਜੀ, ਤੇਰੇ ਸਾਰੇ ਸਵਾਲ ਠੀਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸਮਝਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਗੁਣ ਤੇ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਵਧੇਰੇ ਕਿਉਂ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰੀਏ? ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਸ਼ ਲੱਭਣਾ ਆਪ ਹੀ ਦੋਸ਼ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਣ ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ।

ਪ੍ਰਾਵृਡ੍ਵਰ੍ਣਨਂ ਸ਼ਰਦ੍‌ਵਰ੍ਣਨਂ ਚ - ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕ ਉਵਾਚ । ( ਅਨੁष੍ਟੁਪ੍ ) ਤਯੋਸ੍ਤਦਦ੍‍ਭੁਤਂ ਕਰ੍ਮ ਦਾਵਾਗ੍ਨੇਰ੍ਮੋਕ੍ਸ਼ਮਾਤ੍ਮਨਃ । ਗੋਪਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭ੍ਯਃ ਸਮਾਚਖ੍ਯੁਃ ਪ੍ਰਲਮ੍ਬਵਧਮੇਵ ਚ

ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਗੋਆਲੇਆਂ ਨੇ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਅਜੋਕੇ ਕੰਮ ਦੱਸੇ—ਕਿਵੇਂ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਬੁਝਾਈ ਗਈ ਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਲੰਬਾ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ।

ਗੋਪਵृਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਗੋਪ੍ਯਸ਼੍ਚ ਤਦੁਪਾਕਰ੍ਣ੍ਯ ਵਿਸ੍ਮਿਤਾਃ । ਮੇਨਿਰੇ ਦੇਵਪ੍ਰਵਰੌ ਕृष੍ਣਰਾਮੌ ਵ੍ਰਜਂ ਗਤੌ

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਗੋਆਲੇ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ, ਜੋ ਵ੍ਰਜ ਆਏ ਸਨ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮੰਨਿਆ।

ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਵਰ੍ਤਤ ਪ੍ਰਾਵृਟ੍ ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਤ੍ਵਸਮੁਦ੍‍ਭਵਾ । ਵਿਦ੍ਯੋਤਮਾਨਪਰਿਧਿਃ ਵਿਸ੍ਫੂਰ੍ਜਿਤ ਨਭਸ੍ਤਲਾ

ਫਿਰ ਬਰਸਾਤ ਦਾ ਮੌਸਮ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਜਾਗੇ। ਅਸਮਾਨ ਤੇ ਧਰਤੀ ਗੂੰਜ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਸੀ।

ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਨੀਲਾਮ੍ਬੁਦੈਰ੍ਵ੍ਯੋਮ ਸਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ ਸ੍ਤਨਯਿਤ੍‍ਨੁਭਿਃ । ਅਸ੍ਪष੍ਟਜ੍ਯੋਤਿਃ ਆਚ੍ਛਨ੍ਨਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਵ ਸਗੁਣਂ ਬਭੌ

ਅਸਮਾਨ ਗੂੜ੍ਹੇ ਨੀਲੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਲਕੀਰਾਂ ਤੇ ਗੜਗੜਾਹਟ ਨਾਲ। ਚਾਨਣ ਧੁੰਦਲੀ ਸੀ, ਸਭ ਕੁਝ ਢੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮ।

ਅष੍ਟੌ ਮਾਸਾਨ੍ ਨਿਪੀਤਂ ਯਦ੍ ਭੂਮ੍ਯਾਸ਼੍ਚੋਦਮਯਂ ਵਸੁ । ਸ੍ਵਗੋਭਿਰ੍ਮੋਕ੍ਤੁਮਾਰੇਭੇ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਃ ਕਾਲ ਆਗਤੇ

ਜਦੋਂ ਸਮਾਂ ਆਇਆ, ਬੱਦਲਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ, ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਅੱਠ ਮਹੀਨੇ ਚੁੱਕਿਆ ਪਾਣੀ ਮੁਕਤ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ।

ਤਡਿਦ੍ਵਨ੍ਤੋ ਮਹਾਮੇਘਾਃ ਚਣ੍ਡ ਸ਼੍ਵਸਨ ਵੇਪਿਤਾਃ । ਪ੍ਰੀਣਨਂ ਜੀਵਨਂ ਹ੍ਯਸ੍ਯ ਮੁਮੁਚੁਃ ਕਰੁਣਾ ਇਵ

ਵੱਡੇ ਬੱਦਲ, ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ, ਤੇ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਦੇ ਹੋਏ, ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਮੀਂਹ ਵਗਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਦਇਆ।

ਤਪਃਕृਸ਼ਾ ਦੇਵਮੀਢਾ ਆਸੀਦ੍ ਵਰ੍षੀਯਸੀ ਮਹੀ । ਯਥੈਵ ਕਾਮ੍ਯਤਪਸਃ ਤਨੁਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤਤ੍ਫਲਮ੍

ਸੂਰਜ ਦੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਸੁੱਕੀ ਤੇ ਜਲਦੀ ਹੋਈ ਧਰਤੀ, ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਈ ਦੇਹ, ਮਨਚਾਹਾ ਫਲ ਮਿਲਣ 'ਤੇ ਮੁੜ ਤੰਦਰੁਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਨਿਸ਼ਾਮੁਖੇषੁ ਖਦ੍ਯੋਤਾਃ ਤਮਸਾ ਭਾਨ੍ਤਿ ਨ ਗ੍ਰਹਾਃ । ਯਥਾ ਪਾਪੇਨ ਪਾਖਣ੍ਡਾ ਨ ਹਿ ਵੇਦਾਃ ਕਲੌ ਯੁਗੇ

ਰਾਤ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 'ਤੇ, ਹਨੇਰੇ ਵਿਚ ਸਿਰਫ਼ ਜुगਨੂ ਚਮਕਦੇ ਸਨ, ਗ੍ਰਹਿ ਨਹੀਂ। ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿਚ, ਪਾਪ ਕਾਰਨ, ਪਾਖੰਡੀਆਂ ਵਿਚ ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਚਾਨਣ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।

ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਪਰ੍ਜਨ੍ਯਨਿਨਦਂ ਮਣ੍ਡੁਕਾਃ ਵ੍ਯਸृਜਨ੍ ਗਿਰਃ । ਤੂष੍ਣੀਂ ਸ਼ਯਾਨਾਃ ਪ੍ਰਾਗ੍ ਯਦ੍ਵਦ੍ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾ ਨਿਯਮਾਤ੍ਯਯੇ

ਬੱਦਲਾਂ ਦੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਸੁਣ ਕੇ, ਮੰਡੂਕ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਚੁੱਪ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰੋਲ ਪਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ—ਜਿਵੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਨਿਯਮ ਪੂਰੇ ਹੋਣ 'ਤੇ ਮੁੜ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਆਸਨ੍ ਉਤ੍ਪਥਵਾਹਿਨ੍ਯਃ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਨਦ੍ਯੋऽਨੁਸ਼ੁष੍ਯਤੀਃ । ਪੁਂਸੋ ਯਥਾਸ੍ਵਤਂਤ੍ਰਸ੍ਯ ਦੇਹਦ੍ਰਵਿਣ ਸਮ੍ਪਦਃ

ਛੋਟੀਆਂ ਨਦੀਆਂ, ਜੋ ਸੁੱਕ ਗਈਆਂ ਤੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਭਟਕ ਗਈਆਂ, ਮੁੜ ਵਹਿਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ—ਜਿਵੇਂ ਆਜ਼ਾਦ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਤਾਕਤ ਤੇ ਦੌਲਤ ਮੁੜ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਹਰਿਤਾ ਹਰਿਭਿਃ ਸ਼ष੍ਪੈਃ ਇਨ੍ਦ੍ਰਗੋਪੈਸ਼੍ਚ ਲੋਹਿਤਾ । ਉਚ੍ਛਿਲੀਨ੍ਧ੍ਰਕृਤਚ੍ਛਾਯਾ ਨृਣਾਂ ਸ਼੍ਰੀਰਿਵ ਭੂਰਭੂਤ੍

ਧਰਤੀ ਹਰੀ ਘਾਹ ਨਾਲ ਤੇ ਇੰਦਰਗੋਪ ਕੀੜਿਆਂ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈ, ਖੁੰਬੀਆਂ ਦੀ ਛਾਂ ਵਿਚ—ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਲਈ ਵਾਭੀ ਵਾਂਗ ਹੋ ਗਈ।

ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰਾਣਿ ਸ਼ष੍ਯਸਮ੍ਪਦ੍‌ਭਿਃ ਕਰ੍षਕਾਣਾਂ ਮੁਦਂ ਦਦੁਃ । ਮਾਨਿਨਾਂ ਉਨੁਤਾਪਂ ਵੈ ਦੈਵਾਧੀਨਂ ਅਜਾਨਤਾਮ੍

ਖੇਤਾਂ, ਫਸਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਕਿਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਹ ਅਹੰਕਾਰੀ ਜੋ ਕਿਸਮਤ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਛਤਾਵਾ ਹੋਇਆ।

ਜਲਸ੍ਥਲੌਕਸਃ ਸਰ੍ਵੇ ਨਵਵਾਰਿਨਿषੇਵਯਾ । ਅਬਿਭ੍ਰਨ੍ ਰੁਚਿਰਂ ਰੂਪਂ ਯਥਾ ਹਰਿਨਿषੇਵਯਾ

ਜਲ ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵ, ਨਵੀਂ ਮੀਂਹ ਨਾਲ ਤਾਜ਼ਾ ਹੋ ਕੇ, ਸੋਹਣਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਗਏ—ਜਿਵੇਂ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ।

ਸਰਿਦ੍‌ਭੀ ਸਙ੍‌ਗਤਃ ਸਿਨ੍ਧੁਃ ਚੁਕ੍ਸ਼ੋਭ ਸ਼੍ਵਸਨੋਰ੍ਮਿਮਾਨ੍ । ਅਪਕ੍ਵਯੋਗਿਨਸ਼੍ਚਿਤ੍ਤਂ ਕਾਮਾਕ੍ਤਂ ਗੁਣਯੁਗ੍ ਯਥਾ

ਨਦੀਆਂ, ਹੋਰ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਉੱਚੀਆਂ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ—ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਅਪਕਵ ਯੋਗੀ ਦਾ ਮਨ, ਜੋ ਕਾਮ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਉਤਲ-ਪਤਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਗਿਰਯੋ ਵਰ੍षਧਾਰਾਭਿਃ ਹਨ੍ਯਮਾਨਾ ਨ ਵਿਵ੍ਯਥੁਃ । ਅਭਿਭੂਯਮਾਨਾ ਵ੍ਯਸਨੈਃ ਯਥਾ ਅਧੋਕ੍ਸ਼ਜਚੇਤਸਃ

ਪਹਾੜਾਂ, ਮੀਂਹ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਪਿੱਟੇ ਹੋਏ, ਡੋਲਦੇ ਨਹੀਂ ਸਨ—ਜਿਵੇਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।