ਅਭਿਮਨ੍ਯੁਸੁਤਂ ਸੂਤ ਪ੍ਰਾਹੁਰ੍ਭਾਗਵਤੋਤ੍ਤਮਮ੍ । ਤਸ੍ਯ ਜਨ੍ਮ ਮਹਾਸ਼੍ਚਰ੍ਯਂ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਚ ਗृਣੀਹਿ ਨਃ
The bard said: A Sūta proclaimed Abhimanyu’s son, the excellent of the Bhagavans; tell us of that wondrous birth and the deeds he performed.
ਸ ਸਮ੍ਰਾਟ੍ ਕਸ੍ਯ ਵਾ ਹੇਤੋਃ ਪਾਣ੍ਡੂਨਾਂ ਮਾਨਵਰ੍ਧਨਃ । ਪ੍ਰਾਯੋਪਵਿष੍ਟੋ ਗਙ੍ਗਾਯਾਂ ਅਨਾਦृਤ੍ਯ ਅਧਿਰਾਟ੍ ਸ਼੍ਰਿਯਮ੍
For what reason was that sovereign, the scion of Pāṇḍu and restorer of men, ruler? Having taken his seat on the Ganges’ bank, he did not fail to protect royal wealth.
(ਵਂਸ਼ਸ੍ਥ) ਨਮਨ੍ਤਿ ਯਤ੍ਪਾਦਨਿਕੇਤਮਾਤ੍ਮਨਃ ਸ਼ਿਵਾਯ ਹਾਨੀਯ ਧਨਾਨਿ ਸ਼ਤ੍ਰਵਃ । ਕਥਂ ਸ ਵੀਰਃ ਸ਼੍ਰਿਯਮਙ੍ਗ ਦੁਸ੍ਤ੍ਯਜਾਂ ਯੁਵੈषਤੋਤ੍ ਸ੍ਰष੍ਟੁਮਹੋ ਸਹਾਸੁਭਿਃ
They bow to that sanctified place beneath whose foot the foes suffer loss of wealth; how could that hero, giving up auspicious prosperity, abandon noble companions at their youthful prime?
ਸ਼ਿਵਾਯ ਲੋਕਸ੍ਯ ਭਵਾਯ ਭੂਤਯੇ ਯ ਉਤ੍ਤਮਸ਼੍ਲੋਕਪਰਾਯਣਾ ਜਨਾਃ । ਜੀਵਨ੍ਤਿ ਨਾਤ੍ਮਾਰ੍ਥਮਸੌ ਪਰਾਸ਼੍ਰਯਂ ਮੁਮੋਚ ਨਿਰ੍ਵਿਦ੍ਯ ਕੁਤਃ ਕਲੇਵਰਮ੍
For Shiva, for the world, for the welfare of beings — those devoted to excellent verses live not for themselves but for others; how could he, freed through knowledge, yet cling to the body?
(ਅਨੁष੍ਟੁਪ੍) ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਂ ਨਃ ਸਮਾਚਕ੍ਸ਼੍ਵ ਪृष੍ਟੋ ਯਦਿਹ ਕਿਞ੍ਚਨ । ਮਨ੍ਯੇ ਤ੍ਵਾਂ ਵਿषਯੇ ਵਾਚਾਂ ਸ੍ਨਾਤਮਨ੍ਯਤ੍ਰ ਛਾਨ੍ਦਸਾਤ੍
All that tell us plainly now, for we asked about anything here; I think your speech is polished in this metre and differs elsewhere.
ਸੂਤ ਉਵਾਚ ਦ੍ਵਾਪਰੇ ਸਮਨੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਤृਤੀਯੇ ਯੁਗਪਰ੍ਯਯੇ । ਜਾਤਃ ਪਰਾਸ਼ਰਾਦ੍ ਯੋਗੀ ਵਾਸਵ੍ਯਾਂ ਕਲਯਾ ਹਰੇਃ
Sūta said: In the Dvāpara just before the third age, a yogī born of Paraśara appeared, bringing with him the divine art of Viṣṇu to the sons of Vāsava.
ਸ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯਾ ਉਪਸ੍ਪृਸ਼੍ਯ ਜਲਂ ਸ਼ੁਚਿਃ । ਵਿਵਿਕ੍ਤਦੇਸ਼ ਆਸੀਨ ਉਦਿਤੇ ਰਵਿਮਣ੍ਡਲੇ
Once he, pure, touched water from the Sarasvatī; sitting in a lonely place at sunrise he observed the sun’s disc.
ਪਰਾਵਰਜ੍ਞਃ ਸ ऋषਿਃ ਕਾਲੇਨਾਵ੍ਯਕ੍ਤਰਂਹਸਾ । ਯੁਗਧਰ੍ਮਵ੍ਯਤਿਕਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਭੁਵਿ ਯੁਗੇ ਯੁਗੇ
That sage, famed above others, by time became subtle and invisible; repeatedly he altered the age’s dharma, arising in world-ages again and again.
ਭੌਤਿਕਾਨਾਂ ਚ ਭਾਵਾਨਾਂ ਸ਼ਕ੍ਤਿਹ੍ਰਾਸਂ ਚ ਤਤ੍ਕृਤਮ੍ । ਅਸ਼੍ਰਦ੍ਦਧਾਨਾਨ੍ਨਿਃਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ ਦੁਰ੍ਮੇਧਾਨ੍ ਹ੍ਰਸਿਤਾਯੁषਃ
He caused the waning of material qualities and of mental states; he removed faithless, passionless ones, the dull-witted and those whose lives were diminished.
ਦੁਰ੍ਭਗਾਂਸ਼੍ਚ ਜਨਾਨ੍ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਮੁਨਿਰ੍ਦਿਵ੍ਯੇਨ ਚਕ੍ਸ਼ੁषਾ । ਸਰ੍ਵਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਰਮਾਣਾਂ ਯਦ੍ ਦਧ੍ਯੌ ਹਿਤਮਮੋਘਦृਕ੍
Seeing the ill-fated masses with his divine eye, the seer apportioned suitable, unfailing welfare to all varṇas and āśramas.
ਚਾਤੁਰ੍ਹੋਤ੍ਰਂ ਕਰ੍ਮ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਵੀਕ੍ਸ਼੍ਯ ਵੈਦਿਕਮ੍ । ਵ੍ਯਦਧਾਦ੍ ਯਜ੍ਞਸਨ੍ਤਤ੍ਯੈ ਵੇਦਮੇਕਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮ੍
There are four classes of domestic rites, pure actions observed by the people according to Vedic practice; the sacrificial traditions were laid down for the onward transmission of the yajña, and the one Veda was split into four.
ऋਗ੍ਯਜੁਃਸਾਮਾਥਰ੍ਵਾਖ੍ਯਾ ਵੇਦਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰ ਉਦ੍ਧृਤਾਃ । ਇਤਿਹਾਸਪੁਰਾਣਂ ਚ ਪਞ੍ਚਮੋ ਵੇਦ ਉਚ੍ਯਤੇ
Called Ṛg, Yajus, Sāma and Atharva, these four Vedas are enumerated; besides them, the account and ancient lore — the Itihāsa and Purāṇa — are spoken of as a fifth Veda.
ਤਤ੍ਰਰ੍ਗ੍ਵੇਦਧਰਃ ਪੈਲਃ ਸਾਮਗੋ ਜੈਮਿਨਿਃ ਕਵਿਃ । ਵੈਸ਼ਂਪਾਯਨ ਏਵੈਕੋ ਨਿष੍ਣਾਤੋ ਯਜੁषਾਮੁਤ
Among the Ṛg-keepers was Paileya; the Sāma was Jaimini the seer-poet; and Vaiśampāyana alone was expert among the Yajus scholars.
ਅਥਰ੍ਵਾਙ੍ਗਿਰਸਾਮਾਸੀਤ੍ ਸੁਮਨ੍ਤੁਰ੍ਦਾਰੁਣੋ ਮੁਨਿਃ । ਇਤਿਹਾਸਪੁਰਾਣਾਨਾਂ ਪਿਤਾ ਮੇ ਰੋਮਹਰ੍षਣਃ
Atharvan was Angiras’s descendant, Sumanth a stern sage; the father of histories and Purāṇas — my hair stands on end to speak his name.
ਤ ਏਤ ऋषਯੋ ਵੇਦਂ ਸ੍ਵਂ ਸ੍ਵਂ ਵ੍ਯਸ੍ਯਨ੍ਨਨੇਕਧਾ । ਸ਼ਿष੍ਯੈਃ ਪ੍ਰਸ਼ਿष੍ਯੈਃ ਤਤ੍ ਸ਼ਿष੍ਯੈਃ ਵੇਦਾਸ੍ਤੇ ਸ਼ਾਖਿਨੋऽਭਵਨ੍
Those very seers composed their own Vedas in diverse ways, and through disciples and grand‑disciples their texts became distinct branches and schools.
ਤ ਏਵ ਵੇਦਾ ਦੁਰ੍ਮੇਧੈਃ ਧਾਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪੁਰੁषੈਰ੍ਯਥਾ । ਏਵਂ ਚਕਾਰ ਭਗਵਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਸਃ ਕृਪਣਵਤ੍ਸਲਃ
These Vedas, however, are held by men of meagre insight for selfish ends; thus the venerable Vyāsa — compassionate yet sparing — arranged them in this manner.
ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ਼ੂਦ੍ਰਦ੍ਵਿਜਬਂਧੂਨਾਂ ਤ੍ਰਯੀ ਨ ਸ਼੍ਰੁਤਿਗੋਚਰਾ । ਕਰ੍ਮਸ਼੍ਰੇਯਸਿ ਮੂਢਾਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇਯ ਏਵਂ ਭਵੇਦਿਹ । ਇਤਿ ਭਾਰਤਮਾਖ੍ਯਾਨਂ ਕृਪਯਾ ਮੁਨਿਨਾ ਕृਤਮ੍
Women, śūdras and even some twice‑born kin are excluded from the threefold scriptural study; for the ill‑informed their highest good is seen as action alone — so this tale of Bhārata was created by the sage out of pity.
ਏਵਂ ਪ੍ਰਵृਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸਦਾ ਭੂਤਾਨਾਂ ਸ਼੍ਰੇਯਸਿ ਦ੍ਵਿਜਾਃ । ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕੇਨਾਪਿ ਯਦਾ ਨਾਤੁष੍ਯਤ੍ ਹृਦਯਂ ਤਤਃ
Thus have the twice‑born always pursued the welfare of living beings; but when the soul — the inner ruler — no longer finds delight, then the heart falls silent.
ਨਾਤਿਪ੍ਰਸੀਦਦ੍ ਹृਦਯਃ ਸਰਸ੍ਵਤ੍ਯਾਸ੍ਤਟੇ ਸ਼ੁਚੌ । ਵਿਤਰ੍ਕਯਨ੍ ਵਿਵਿਕ੍ਤਸ੍ਥ ਇਦਂ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਧਰ੍ਮਵਿਤ੍
The heart did not relax, as Sarasvatī stood on the pure bank; reasoning in solitude, the knower of dharma spoke these words.
ਧृਤਵ੍ਰਤੇਨ ਹਿ ਮਯਾ ਛਨ੍ਦਾਂਸਿ ਗੁਰਵੋऽਗ੍ਨਯਃ । ਮਾਨਿਤਾ ਨਿਰ੍ਵ੍ਯਲੀਕੇਨ ਗृਹੀਤਂ ਚਾਨੁਸ਼ਾਸਨਮ੍
By upholding my vows the metres, the priests and the sacred fires were maintained; honoured and without blemish, the received discipline was accepted.
ਭਾਰਤਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ੇਨ ਹ੍ਯਾਮ੍ਨਾਯਾਰ੍ਥਸ਼੍ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਃ । ਦृਸ਼੍ਯਤੇ ਯਤ੍ਰ ਧਰ੍ਮਾਦਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ਼ੂਦ੍ਰਾਦਿਭਿਰਪ੍ਯੁਤ
By Bhārata’s instruction the meaning of the Veda has been shown to me; there one sees how duties and such can even be degraded by women and śūdras.
ਤਥਾਪਿ ਬਤ ਮੇ ਦੈਹ੍ਯੋ ਹ੍ਯਾਤ੍ਮਾ ਚੈਵਾਤ੍ਮਨਾ ਵਿਭੁਃ । ਅਸਂਪਮ੍ਪਨ੍ਨ ਇਵਾਭਾਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਰ੍ਚਸ੍ਯ ਸਤ੍ਤਮਃ
Yet tell me, O fate: the body is indeed mortal while the self is supreme in the self; though not perfectly pure, it still shines faintly with the power of Brahman.
ਕਿਂ ਵਾ ਭਾਗਵਤਾ ਧਰ੍ਮਾ ਨ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਨਿਰੂਪਿਤਾਃ । ਪ੍ਰਿਯਾਃ ਪਰਮਹਂਸਾਨਾਂ ਤ ਏਵ ਹ੍ਯਚ੍ਯੁਤਪ੍ਰਿਯਾਃ
What indeed is dharma as declared by the blessed? It is rarely defined; what pleases supreme renunciants is precisely that which the Unfailing One dislikes.
ਤਸ੍ਯੈਵਂ ਖਿਲਮਾਤ੍ਮਾਨਂ ਮਨ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਖਿਦ੍ਯਤਃ । ਕृष੍ਣਸ੍ਯ ਨਾਰਦੋऽਭ੍ਯਾਗਾਦ੍ ਆਸ਼੍ਰਮਂ ਪ੍ਰਾਗੁਦਾਹृਤਮ੍
Thinking himself utterly worthless and feeling distressed, that very man was approached by Narada, and he was invited by name to the hermitage of Krishna.
ਤਮਭਿਜ੍ਞਾਯ ਸਹਸਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯੁਤ੍ਥਾਯਾਗਤਂ ਮੁਨਿਃ । ਪੂਜਯਾਮਾਸ ਵਿਧਿਵਤ੍ ਨਾਰਦਂ ਸੁਰਪੂਜਿਤਮ੍
Knowing him thus, the sage suddenly rose and came; he properly worshipped Narada, who was honored like a deity.
ਸੂਤ ਉਵਾਚ । (ਅਨੁष੍ਟੁਪ੍) ਅਥ ਤਂ ਸੁਖਮਾਸੀਨ ਉਪਾਸੀਨਂ ਬृਹਚ੍ਛ੍ਰਵਾਃ । ਦੇਵਰ੍षਿਃ ਪ੍ਰਾਹ ਵਿਪ੍ਰਰ੍षਿਂ ਵੀਣਾਪਾਣਿਃ ਸ੍ਮਯਨ੍ਨਿਵ
Suta said: Then that blissful listener, Bṛhaspati, addressed the seated ascetic like a brahman—stringed instrument in hand—smiling as if playing a vina.
ਨਾਰਦ ਉਵਾਚ । ਪਾਰਾਸ਼ਰ੍ਯ ਮਹਾਭਾਗ ਭਵਤਃ ਕਚ੍ਚਿਦਾਤ੍ਮਨਾ । ਪਰਿਤੁष੍ਯਤਿ ਸ਼ਾਰੀਰ ਆਤ੍ਮਾ ਮਾਨਸ ਏਵ ਵਾ
Narada said: O glorious son of Parashara, is there anything about your own self that satisfies you—your body, your inner self, or merely the mind?
ਜਿਜ੍ਞਾਸਿਤਂ ਸੁਸਂਪਨ੍ਨਂ ਅਪਿ ਤੇ ਮਹਦਦ੍ਭੁਤਮ੍ । ਕृਤਵਾਨ੍ ਭਾਰਤਂ ਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਾਰ੍ਥਪਰਿਬृਂਹਿਤਮ੍
You, who have achieved the desired enquiry and wondrously accomplished much, O Bharata, have done all things rife with meaning—why then do you still wonder?
ਜਿਜ੍ਞਾਸਿਤਮਧੀਤਂ ਚ ਯਤ੍ਤਦ੍ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਸਨਾਤਨਮ੍ । ਤਥਾਪਿ ਸ਼ੋਚਸ੍ਯਾਤ੍ਮਾਨਂ ਅਕृਤਾਰ੍ਥ ਇਵ ਪ੍ਰਭੋ
Even after having learned what is to be known—the eternal Brahman—still your self laments as if nothing were gained, O lord.
ਵ੍ਯਾਸ ਉਵਾਚ । (ਉਪੇਂਦ੍ਰਵਜ੍ਰਾ) ਅਸ੍ਤ੍ਯੇਵ ਮੇ ਸਰ੍ਵਮਿਦਂ ਤ੍ਵਯੋਕ੍ਤਂ ਤਥਾਪਿ ਨਾਤ੍ਮਾ ਪਰਿਤੁष੍ਯਤੇ ਮੇ । ਤਨ੍ਮੂਲਮਵ੍ਯਕ੍ਤਮਗਾਧਬੋਧਂ ਪृਚ੍ਛਾਮਹੇ ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਭਵਾਤ੍ਮਭੂਤਮ੍
Vyasa said: Indeed all this you have told me, yet my self is not satisfied. I ask about the root, the unmanifest, deep and cognizant source—please inquire into my being and that which became my self.