ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

(वसंततिलका) यं प्रव्रजन्तमनुपेत्यमपेतकृत्यं द्वैपायनो विरहकातर आजुहाव । पुत्रेति तन्मयतया तरवोऽभिनेदुः तं सर्वभूतहृदयं मुनिमानतोऽस्मि

ਮੈਂ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੂੰ ਨਮਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਸ ਜੀ ਨੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿਚ 'ਪੁੱਤਰ' ਆਖ ਕੇ ਪੁਕਾਰਿਆ, ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰੁਖ ਵੀ ਇਕ ਹੋ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਪੁੱਤਰ ਕਹਿ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਸਨ।

(अनुष्टुप्) नैमिषे सूतं आसीनं अभिवाद्य महामतिम् । कथामृत रसास्वाद कुशलः शौनकोऽब्रवीत्

ਨੈਮੀਸ਼ਾਰਣ ਵਿਚ, ਜਦੋਂ ਸੂਤ ਜੀ ਨੂੰ ਆਦਰ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਵੱਡੀ ਸਮਝ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਤੇ ਕਥਾ-ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਸੁਆਦ ਲੈਣ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ, ਤਾਂ ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ।

शौनक उवाच - अज्ञानध्वान्तविध्वंस कोटिसूर्यसमप्रभ । सूताख्याहि कथासारं मम कर्णरसायनम्

ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਸੂਤ, ਜੋ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਨੂੰ ਲੱਖਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਉਹ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਸੁਣਾਓ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਕੰਨਾਂ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰਗਾ ਹੈ।

भक्तिज्ञानविरागाप्तो विवेको वर्धते महान् । मायामोहनिरासश्च वैष्णवैः क्रियते कथम्

ਜਦੋਂ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਮਿਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਸਮਝ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਵੈਸ਼ਨਵ ਲੋਕ ਮਾਇਆ ਦੇ ਭਰਮ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ?

इह घोरे कलौ प्रायो जीवश्चासुरतां गतः । क्लेशाक्रान्तस्य तस्यैव शोधने किं परायणम्

ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਕਲਿਜੁਗ ਵਿਚ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਜੀਵ ਅਸੁਰਾਂ ਵਰਗੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ; ਜੋ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਦਾ ਰਸਤਾ ਕਿਹੜਾ ਹੈ?

श्रेयसां यद् भवेत् श्रेयः पावनानां च पावनम् । कृष्णप्राप्तिकरं शश्वत् साधनं तद्‌वदाधुना

ਸਾਨੂੰ ਹੁਣ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਲਾ ਰਸਤਾ ਦੱਸੋ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਚੰਗਿਆਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ, ਤੇ ਸਦਾ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।

चिन्तामणिर्लोकसुखं सुरद्रुः स्वर्गसंपदम् । प्रयच्छति गुरुः प्रीतो वैकुण्ठं योगिदुर्लभम्

ਚਿੰਤਾਮਣੀ ਪੱਥਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਕਲਪਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਸਵਰਗ ਦੀ ਦੌਲਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੈਕੁੰਠ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਔਖਾ ਹੈ।

सूत उवाच - प्रीतिः शौनक चित्ते ते ह्यतो वच्मि विचार्य च । सर्वसिद्धान्त निष्पन्नं संसरभयनाशनम्

ਸੂਤ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਸ਼ੌਨਕ, ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਮੈਂ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਉਹ ਗੱਲ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਹੈ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਂਦੀ ਹੈ।

भक्त्योघवर्धनं यच्च कृष्णसंतोषहेतुकम् । तदहं तेऽभिधास्यामि सावधानतया श्रृणु

ਜੋ ਭਗਤੀ ਦੀ ਲਹਿਰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।

कालव्यालमुखाग्रास त्रासनिर्णाशहेतवे । श्रीमद्‌भागवतं शास्त्रं कलौ कीरेण भाषितम्

ਕਾਲ ਦੇ ਸੰਪੌਲੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪੈਣ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਕਲਿਜੁਗ ਵਿਚ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਕੀਰ ਨੇ ਉਚਾਰਿਆ ਸੀ।

एतस्माद् अपरं किंचिद् मनःशुद्ध्यै न विद्यते । जन्मान्तरे भवेत् पुण्यं तदा भागवतं लभेत्

ਮਨ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਲਈ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖਰਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ; ਜੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦਾ ਪੁੰਨ ਮਿਲਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਹੀ ਭਾਗਵਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

परीक्षिते कथां वक्तुं सभायां संस्थिते शुके । सुधाकुंभं गृहीत्वैव देवास्तत्र समागमन्

ਜਦੋਂ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਰਾਜਾ ਸਭਾ ਵਿਚ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਬੈਠੇ, ਤੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਉੱਥੇ ਮੌਜੂਦ ਸਨ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਘੜਾ ਲੈ ਕੇ ਉੱਥੇ ਆਏ।

शुकं नत्वावदन् सर्वे स्वकार्यकुशलाः सुराः । कथासुधां प्रयच्छस्व गृहीत्वैव सुधां इमाम्

ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੇ ਚਤੁਰ ਸੁਰਗਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਅਸੀਂ ਇਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲਿਆਏ ਹਾਂ, ਸਾਨੂੰ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇਵੋ।

एवं विनिमये जाते सुधा राज्ञा प्रपीयताम् । प्रपास्यामो वयं सर्वे श्रीमद्‌भागवतामृतम्

ਜਦੋਂ ਇਹ ਵਟਾਂਦਰਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਿਆਉਣ ਦੀ ਗੱਲ ਹੋਈ; ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਵਾਂਗੇ।

क्व सुधा क्व कथा लोके क्व काचः क्व मणिर्महान् । ब्रह्मरातो विचार्यैवं तदा देवाञ्जहास ह

ਇਥੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਕਿੱਥੇ, ਕਥਾਵਾਂ ਕਿੱਥੇ, ਕੱਚ ਕਿੱਥੇ, ਤੇ ਵੱਡਾ ਮੋਤੀ ਕਿੱਥੇ? ਬ੍ਰਹਮਰਾਤ ਨੇ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲ ਹੱਸ ਕੇ ਵੇਖਿਆ।

अभक्तान् तांश्च विज्ञाय न ददौ स कथामृतम् । श्रीमद्‌भागवती वार्ता सुराणां अपि दुर्लभा

ਜਦੋਂ ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਭਗਤ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ; ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਔਖੀਆਂ ਹਨ।

राज्ञो मोक्षं तथा वीक्ष्य पुरा धातापि विस्मितः । सत्यलोक तुलां बद्ध्वा तोलयत् साधनान्यजः

ਰਾਜੇ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ; ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਵਿਚ ਤਰਾਜੂ ਲਾ ਕੇ, ਅਜਨਮਾ ਨੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਤੋਲਿਆ।

लघून्यन्यानि जातानि गौरवेण इदं महत् । तदा ऋषिगणाः सर्वे विस्मयं परमं ययुः

ਹੋਰ ਰਚਨਾਵਾਂ ਛੋਟੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਗੰਭੀਰਤਾ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਵੱਡਾ ਅਚੰਭਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ।

मेनिरे भगवद्‌रूपं शास्त्रं भागवतं कलौ । पठनात् श्रवणात् सद्यो वैकुण्ठफलदायकम्

ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਭਾਗਵਤ ਸ਼ਾਸਤਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਰੂਪ ਮੰਨਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਿਜੁਗ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਜਾਂ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਤੁਰੰਤ ਵੈਕੁੰਠ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

सप्ताहेन श्रुतं चैतत् सर्वथा मुक्तिदायकम् । सनकाद्यैः पुरा प्रोक्तं नारदाय दयापरैः

ਇਹ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਦਯਾਲੂ ਸਨਕ ਆਦਿ ਨੇ ਇਹ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ।

यद्यपि ब्रह्मसंबंधात् श्रुतमेतत् सुरर्षिणा । सप्ताहश्रवणविधिः कुमारैस्तस्य भाषितः

ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਨ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਨ ਦਾ ਢੰਗ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ।

शौनक उवाच - लोकविग्रहमुक्तस्य नारदस्यास्थिरस्य च । विधिश्रवे कुतः प्रीतिः संयोगः कुत्र तैः सह

ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ - ਨਾਰਦ, ਜੋ ਲੋਕਿਕ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਉਹ ਵਿਧੀ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਪਿਆਰ ਜਾਂ ਸੰਬੰਧ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ?

सूत उवाच - अत्र ते कीर्तयिष्यामि भक्तियुक्तं कथानकम् । शुकेन मम यत्प्रोक्तं रहः शिष्यं विचार्य च

ਸੂਤ ਨੇ ਕਿਹਾ - ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਭਗਤੀ ਭਰਿਆ ਕਹਾਣਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ, ਜੋ ਸ਼ੁਕ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆ ਮੰਨ ਕੇ, ਦੱਸਿਆ ਸੀ।

एकदा हि विशालायां चत्वार ऋषयोऽमलाः । सत्सङ्गार्थं समायाता ददृशुस्तत्र नारदम्

ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀ ਸਤਸੰਗ ਲਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।

कुमाराः ऊचुः - कथं ब्रह्मन् दीनमुखं कुतश्चिन्तातुरो भवान् । त्वरितं गम्यते कुत्र कुतश्चागमनं तव

ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ - ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਹਾਡਾ ਚਿਹਰਾ ਉਦਾਸ ਕਿਉਂ ਹੈ, ਤੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਚਿੰਤਾ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ ਤੇ ਕਿੱਥੋਂ ਆਏ ਹੋ?

इदानीं शून्यचित्तोऽसि गतवित्तो यथा जनः । तवेदं मुक्तसङ्‌गस्य नोचितं वद कारणम्

ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸੁੰਨੇ ਮਨ ਵਾਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਆਮ ਆਦਮੀ ਆਪਣਾ ਧਨ ਗਵਾ ਬੈਠਾ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ, ਜੋ ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ, ਠੀਕ ਨਹੀਂ। ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ।

नारद उवाच - अहं तु पृथिवीं यातो ज्ञात्वा सर्वोत्तममिति । पुष्करं च प्रयागं च काशीं गोदावरीं तथा

ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ - ਮੈਂ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਘੁੰਮਿਆ, ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ, ਪੁਸ਼ਕਰ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਕਾਸ਼ੀ ਤੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਵੀ ਗਿਆ।

हरिक्षेत्रं कुरुक्षेत्रं श्रीरङ्‌गं सेतुबन्धनम् । एवमादिषु तीर्थेषु भ्रममाण इतस्ततः

ਹਰੀਖੇਤਰ, ਕੁਰੁਖੇਤਰ, ਸ਼੍ਰੀਰੰਗ, ਸੇਤੁਬੰਧ ਤੇ ਹੋਰ ਤੀਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇधर-ਉਧਰ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ।

नापश्यं कुत्रचित् शर्म मनस्संतोषकारकम् । कलिनाधर्ममित्रेण धरेयं बाधिताधुना

ਕਿਤੇ ਵੀ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ; ਅੱਜ ਧਰਤੀ ਕਲਿਜੁਗ, ਜੋ ਅਧਰਮ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ, ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ।