ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਸਮਾਂ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਵੱਈਏ ਵਧੇਰੇ ਢੁਕਵੇਂ ਤੇ ਮਕਾਰੀ ਵਾਲੇ ਹੋ ਗਏ। ਦੋਸਤੀ ਵਿਚ ਵੀ ਠੱਗੀ ਆ ਗਈ, ਅਤੇ ਪਿਤਾ-ਪੁੱਤਰ, ਮਾਤਾ-ਪੁੱਤਰ, ਦੋਸਤ, ਭਰਾ ਤੇ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵਿਚ ਝਗੜੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਲੱਗੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਿਆਨਕ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਲਾਲਚ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਵਧਦੇ ਹੋਏ ਰੂਪ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਦਵਾਰਕਾ ਭੇਜਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਕਾ-ਸਬੰਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਕਰਤਬ ਜਾਣਣ ਲਈ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਸੱਤ ਮਹੀਨੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਤੇ ਭੀਮਸੇਨ, ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਹੈ, ਅਜੇ ਤੱਕ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਕੀ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਭਵਿਸ਼ਵਾਣੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣਾ ਧਰਤੀ ਤੇ ਲੀਲਾ ਛੱਡਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ?" "ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਅਸੀਂ ਧਨ, ਰਾਜ, ਪਤਨੀਆਂ, ਜੀਵਨ, ਪਰਿਵਾਰ, ਪ੍ਰਜਾ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਤੇ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਇਤ੍ਹੇਕ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਭੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ। ਪਰ ਹੁਣ, ਆਸਪਾਸ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖੋ—ਅਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚ—ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਡਰ ਅਤੇ ਉਲਝਣ ਨਾਲ ਭਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਪੱਟ, ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਬਾਂਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੰਬ ਰਹੇ ਹਨ, ਦਿਲ ਅਸਥਿਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕੁਝ ਅਸ਼ੁਭ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਮਾਦਾ ਗਿੱਧ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੂੰਹ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਚੀਕ ਰਹੀ ਹੈ; ਤੇ ਕਤਾ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਰੋਂਦਾ ਹੈ। ਜਾਨਵਰ ਮੇਰੇ ਸੱਜੇ-ਖੱਬੇ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਘੋੜੇ ਵੀ ਰੋਂਦੇ ਹੋਏ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਬੂਤਰ, ਮੌਤ ਦਾ ਦੂਤ, ਤੇ ਉੱਲੂ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਉਲਝਾ ਰਹੇ ਹਨ; ਰਾਤ ਦੇ ਉੱਲੂ ਦੀ ਚੀਕ ਸੁਣ ਕੇ ਨੀਂਦ ਤੇ ਸੁੱਖ ਵੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।" "ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਧੂੰਏ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਅਕਾਸ਼ ਤੇ ਪਹਾੜ ਕੰਬ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਭਾਰੀ ਗੱਜਣ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਵਾ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਧੂੜ ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਫੈਲ ਰਹੇ ਹਨ; ਬੱਦਲ ਹਰ ਥਾਂ ਲਹੂ ਵਰਗਾ ਪਾਣੀ ਵਗਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਮੰਦ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਗ੍ਰਹਿ-ਤਾਰੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਟਕਰਾ ਰਹੇ ਹਨ; ਅਕਾਸ਼ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤੇ ਅਜੀਬ ਜੀਵ ਭਰ ਗਏ ਹਨ।" "ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਝੀਲਾਂ ਉਤਲ-ਪਤਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਮਨ ਵੀ ਉਲਝ ਗਏ ਹਨ; ਅੱਗ ਘੀ ਪਾਉਣ ਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਭੜਕਦੀ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਕੀ ਲਿਆਵੇਗਾ? ਬੱਚੇ ਗਾਈਆਂ ਦੇ ਥਣਾਂ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਪੀ ਰਹੇ, ਤੇ ਗਾਈਆਂ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੀਆਂ; ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਝੂ ਲੈ ਕੇ ਰੋਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਬਲਦਾਂ ਨੇ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ।" "ਦੇਵਤਾ ਰੋਂਦੇ, ਪਸੀਨੇ ਪਾ ਰਹੇ ਤੇ ਕੰਬ ਰਹੇ ਹਨ; ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਪਿੰਡ, ਬਾਗ, ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਆਪਣਾ ਚਮਕ ਤੇ ਸੁੱਖ ਗੁਆ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਹੜੀ ਵਿਪਤਾ ਆ ਰਹੀ ਹੈ? ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਡੇ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਤੋਂ, ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ ਤੇ ਉਹ ਵਿਲੱਖਣ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਤੋਂ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਭਾਗ-ਸਮਪੰਨ ਹਨ, ਵਾਂਝੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।" ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਿਚ ਡੁੱਬੇ ਹੋਏ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਮਕਦੰਡ-ਧਾਰੀ, ਅਰਜੁਨ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ, ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ, ਸਿਰ ਥੱਲੇ ਕਰਕੇ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਝੂ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ। ਭਰਾ ਦੀ ਬਦਲ ਗਈ ਸੂਰਤ ਤੇ ਗਲਤ-ਮਨੋਦasha ਦੇਖ ਕੇ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਮਿਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚ ਪੁੱਛਿਆ, ਨਾਰਦ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ: "ਕੀ ਅਨਾਰਤਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਸਾਕਾ-ਸਬੰਧੀ—ਮਧੂ, ਭੋਜ, ਦਸ਼ਾਰ੍ਹਾ, ਆਹੁਕ, ਸਾਤਵਤ, ਅੰਧਕ ਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਨੀ—ਵਧੀਆ ਹਨ? ਕੀ ਸੁਰਾ, ਸਾਡਾ ਨਾਨਾ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਠੀਕ ਹਨ? ਕੀ ਅਨਕਦੁੰਦੁਭੀ, ਸਾਡਾ ਮਾਮਾ, ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਸੁਖੀ ਹਨ? ਕੀ ਸੱਤ ਭੈਣਾਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਤੀ, ਹੋਰ ਮਾਮੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਤੇ ਵੁਹੂਆਂ ਸਮੇਤ, ਦੇਵਕੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ, ਸਭ ਠੀਕ ਹਨ?" "ਕੀ ਰਾਜਾ ਆਹੁਕ, ਉਸ ਦਾ ਦੁਸ਼ਟ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਜੀਵਤ ਹਨ? ਕੀ ਹ੍ਰਦਿਕਾ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ, ਅਕ੍ਰੂਰਾ, ਜਯੰਤਾ, ਗਦਾ ਤੇ ਸਰਨਾ ਸਮੇਤ ਠੀਕ ਹਨ? ਕੀ ਸ਼ਤ੍ਰੁਜਿਤ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਸੁਖੀ ਹਨ? ਕੀ ਰਾਮ, ਸਾਤਵਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਖੁਸ਼ ਹਨ? ਕੀ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨਾ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਨੀਆਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਰਥੀ, ਠੀਕ ਹੈ? ਕੀ ਅਨਿਰੁੱਧ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਭਾਵਾਂ ਵਿਚ ਡੁੱਬਾ ਹੋਇਆ, ਵਧ ਰਿਹਾ ਤੇ ਸੁਭਾਗੀ ਹੈ?" "ਕੀ ਸੁਸ਼ੇਨਾ, ਚਾਰੁਦੇਸ਼, ਸੰਬਾ—ਜੰਬਵਤੀ ਦਾ ਪੁੱਤਰ—ਅਤੇ ਹੋਰ, ਕਰਸ਼ਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ਭਾ, ਸਮੇਤ ਠੀਕ ਹਨ? ਅਤੇ, ਕੀ ਸ਼ੌਰੀ ਦੇ ਸਾਥੀ—ਸ਼੍ਰੁਤਦੇਵ, ਉਦਧਵ, ਸੁਨੰਦ, ਨੰਦ, ਸ਼ੀਰਿਸ਼ੰਯਾ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਤਵਤਾਂ ਦੇ ਮੁਖੀ—ਵਧੀਆ ਹਨ?" "ਕੀ ਉਹ ਸਭ, ਜੋ ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ? ਕੀ ਮਿਤਰਤਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਲੋਕ ਸਾਡੀ ਭਲਾਈ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਕੀ ਗੋਵਿੰਦਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਨ ਲਗਾ ਕੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਤੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ, ਸੁਧਰਮਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਮਿਤਰਾਂ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਹੈ?" "ਕੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਲਾਈ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਤੇ ਆਨੰਦ ਲਈ, ਉਹ ਆਦਿ, ਅਨੰਤ ਮਿਤਰ, ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ? ਜਦ ਯਾਦਵ ਆਪਣੀ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਆਦਰ ਪਾਉਂਦੇ, ਬਹੁਤ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ, ਵੱਡੇ ਹੀਰਿਆਂ ਵਾਂਗ ਅਤਿ ਆਨੰਦ ਵਿਚ ਖੇਡਦੇ ਹਨ।" "ਉਹ ਸਤਿਆ ਤੇ ਹੋਰ ਸੋਲ੍ਹ ਹਜ਼ਾਰ ਪਤਨੀਆਂ, ਜੋ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿਚ ਦੇਵੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਹਰਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਹਨ, ਪਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਪ੍ਰਿਆਵਾਂ ਵਾਂਗ, ਅਨੰਦ-ਵਰਾਂ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਯਾਦਵਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ ਤੇ ਨਿਡਰ ਹਨ, ਸੁਧਰਮਾ ਸਭਾ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਲੈ ਆਏ ਹਨ।" "ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਰੋਗ-ਰਹਿਤ ਹੋ? ਤੁਹਾਡੀ ਚਮਕ ਮੈਨੂੰ ਮੰਦ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕੁਝ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ, ਜਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਅਪਮਾਨ ਹੋਇਆ, ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਦੂਰ ਰਹੇ ਹੋ?" "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਅਸ਼ੁਭ ਧੁਨੀਆਂ ਜਾਂ ਹੋਰ ਤਕਲੀਫਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਮੰਗਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ, ਇੱਛਾ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਵਾਅਦਾ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਵਿਚ ਅਸਫਲ ਰਹੇ ਹੋ?" "ਕੀ ਤੁਸੀਂ, ਆਸ਼੍ਰਯ ਦਾਤਾ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਕਿਸੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਬੱਚੇ, ਗਾਂ, ਬਜ਼ੁਰਗ, ਮਰੀਜ਼, ਮਹਿਲਾ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਸ਼੍ਰਯ ਲਈ ਆਇਆ, ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ?" "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਅਜਿਹੀ ਮਹਿਲਾ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਜਾਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਜਾਂ ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਸਾਥੀ ਬਣ ਚੁੱਕੀ ਹੈ? ਜਾਂ ਤੁਸੀਂ ਉੱਚਾ ਜਾਂ ਨੀਵਾਂ ਰਸਤਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਹਾਰ ਗਏ ਹੋ?" "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਭੋਜਨ ਖਾਇਆ, ਜੋ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ? ਜਾਂ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਨਿੰਦਨਯ ਜਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਸਮਰਥਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੀ?" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ, ਉਦਾਸੀ ਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਹਾਲ-ਚਾਲ ਪੁੱਛੇ।