ਜਦੋਂ ਉਹ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉੱਠਿਆ, ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝ ਕੇ, ਨਿਵੀਂ گردਨ ਨਾਲ ਮੁਕੁੰਦ ਵੱਲ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਵੱਡੀ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ, ਕੰਬਦਿਆਂ ਤੇ ਰੋਣ ਵਾਲੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅਰਜੁਨ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਕਰਤੱਬਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾਲ, ਤਾਂ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਲੰਘ ਗਏ ਪਰ ਅਰਜੁਨ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਏ। ਹੇ ਕੁਰੁਵੰਸ਼ੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਡਰਾਉਣੇ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਦਿਸਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਹ ਵੇਖਣ ਲੱਗ ਪਿਆ ਕਿ ਕਾਲ ਦਾ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਚਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਕੁਦਰਤੀ ਕ੍ਰਮ ਉਲਟ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਖ਼ਰਾਬ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ—ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ ਤੇ ਝੂਠ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਕਰ ਲਿਆ। ਸਭ ਸਬੰਧ ਵਿਅੰਗ, ਦੋਸਤੀ ਵਿਚ ਧੋਖਾ, ਪਿਉ-ਪੁੱਤਰ, ਮਾਂ-ਧੀਆਂ, ਮਿੱਤਰ-ਮਿੱਤਰ, ਭਰਾ-ਭੈਣਾਂ ਤੇ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵਿਚ ਝਗੜੇ ਵਧ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਐਸੇ ਭਿਆਨਕ ਸੰਕੇਤ ਆਉਣ ਲੱਗੇ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਲੋਭ ਤੇ ਅਧਰਮ ਵਧਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਤਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਦ੍ਵਾਰਕਾ ਭੇਜਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਸਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਕਮਾਲ ਵੇਖਣ ਲਈ। ਹੁਣ ਸੱਤ ਮਹੀਨੇ ਹੋ ਗਏ, ਤੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਭੀਮਸੇਨ ਵੀ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਕੀ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਦੇਵ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖੇਡ ਛੱਡਣ ਲੱਗ ਪਏ ਹਨ?" "ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਦੌਲਤ, ਰਾਜ, ਪਤਨੀਆਂ, ਜੀਵਨ, ਪਰਿਵਾਰ, ਪ੍ਰਜਾ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ। ਵੇਖ, ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ, ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ—ਅਕਾਸ਼ੀ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਰੀਰਕ—ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਡਰਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੇਰੀਆਂ ਟੰਗਾਂ, ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੰਬ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਦਿਲ ਵੀ ਅਸਥਿਰ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕੁਝ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।" "ਇੱਕ ਮਾਦੀ ਗਿੱਧ, ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਜ਼ਬਾਨ ਨਾਲ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰੋ ਰਹੀ ਹੈ; ਤੇ ਇਹ ਕੁੱਤਾ ਵੀ ਡਰੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ ਮੇਰੇ ਤੇ ਚੀਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਾਨਵਰ ਮੇਰੇ ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਘੋੜੇ ਵੀ ਰੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਬੂਤਰ, ਮੌਤ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ੀ, ਤੇ ਉੱਲੂ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਅਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ; ਰਾਤ ਨੂੰ ਉੱਲੂਆਂ ਦੀ ਚੀਕ ਮੇਰੀ ਨੀਂਦ ਉਡਾ ਰਹੀ ਹੈ।" "ਚਾਰ ਪਾਸੇ ਧੂੰਆਂ ਹੈ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਕੰਬ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਪਹਾੜਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਧਰਤੀ ਹਿਲ ਰਹੀ ਹੈ; ਤੇਜ਼ ਬਿਜਲੀਆਂ ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੀਆਂ ਗੱਜਾਂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਹਵਾ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਧੂੜ ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਬੱਦਲ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਖੂਨ ਵਰਗਾ ਪਾਣੀ ਵਰਸਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਮੰਦ ਪੈ ਗਈ ਹੈ, ਗ੍ਰਹਿ-ਤਾਰੇ ਅਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਟਕਰਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਅਜੀਬ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ।" "ਨਦੀਆਂ, ਨਾਲੇ ਅਤੇ ਝੀਲਾਂ—all ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਹਨ, ਮਨ ਵੀ ਚੰਚਲ ਹੋ ਗਏ ਹਨ; ਅੱਗ ਵੀ ਘੀ ਪਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਭੜਕ ਰਹੀ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਕੀ ਲੈ ਕੇ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਬਛੜੇ ਮਾਵਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਪੀ ਰਹੇ, ਗਾਂਵਾਂ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੀਆਂ; ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਜੂ ਭਰਕੇ ਰੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਸਾਂਡਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ।" "ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਰੋ ਰਹੇ, ਪਸੀਨਾ ਆ ਰਿਹਾ, ਕੰਬ ਰਹੇ ਹਨ; ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਪਿੰਡ, ਬਾਗ, ਝੀਲਾਂ, ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ—all ਆਪਣੀ ਰੌਣਕ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਗੁਆ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸੰਕੇਤ ਕਿਸੇ ਵੱਡੀ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਦਾ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।" "ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਭਾਰੀ ਸੰਕੇਤ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹੁਣ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਨਾ ਹੀ ਉਹ ਵਿਅਕਤੀ ਰਹੇ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਭਾਗਵਾਨ ਹੋਏ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਧਰਤੀ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਵੀ ਲੁੱਟ ਗਈ।" ਜਦ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨਾਲ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਤਦ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵਾਨਰ-ਧਵਜ ਵਾਲਾ ਅਰਜੁਨ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਉਸਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਅਰਜੁਨ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ, ਮੂੰਹ ਨਿਵਾਂ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਹੰਜੂ ਵਗਦੇ ਹੋਏ। ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਐਸਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਬਦਲ ਗਿਆ ਤੇ ਮਨ ਵੀ ਉਦਾਸ ਸੀ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੀ ਗੱਲ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਪੁੱਛਿਆ: "ਕੀ ਅਨਰਤਾ ਨਗਰੀ ਵਿਚ ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਸਾਕਾ—ਮਧੂ, ਭੋਜ, ਦਾਸਾਰ੍ਹਾ, ਆਹੁਕ, ਸਾਤ੍ਵਤ, ਅੰਧਕ ਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ—ਸਾਰੇ ਸੁਖੀ ਹਨ? ਕੀ ਸਾਡੇ ਨਾਨਾ ਸ਼ੂਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਠੀਕ ਹਨ? ਸਾਡੇ ਮਾਮਾ ਅਨਕਦੁੰਦੁਭੀ ਤੇ ਉਹਦੇ ਭਰਾ—all ਠੀਕ ਹਨ? ਸੱਤ ਭੈਣਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ, ਹੋਰ ਮਾਮੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਹੁਟੀਆਂ, ਦੇਵਕੀ ਜੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਿਚ—all ਸੁਖੀ ਹਨ?" "ਕੀ ਰਾਜਾ ਆਹੁਕ, ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਛੋਟਾ ਭਰਾ, ਹ੍ਰਿਦਿਕਾ, ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਅਕ੍ਰੂਰ, ਜਯੰਤ, ਗਦ, ਸਾਰਣ—all ਠੀਕ ਹਨ? ਸ਼ਤ੍ਰੁਜਿਤ ਆਦਿਕ, ਤੇ ਸਾਤ੍ਵਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਰਾਮ ਜੀ ਸੁਖੀ ਹਨ? ਮਹਾਨ ਰਥੀ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਅਨਿਰੁੱਧ, ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਚੰਗਾ ਹੈ? ਸੁਸ਼ੇਣ, ਚਾਰੁਦੇਸ਼, ਜਾਮ੍ਬਵਤੀ ਪੁੱਤਰ ਸਾਂਬ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਕਾਰਸ਼ਣੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ਭ—all ਸੁਖੀ ਹਨ?" "ਕੀ ਸ਼ੌਰੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਨੁਯਾਈ—ਸ਼੍ਰੁਤਦੇਵ, ਉਧਵ, ਸੁਨੰਦ, ਨੰਦ, ਸ਼ੀਰਿਸ਼ਣਯ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਸਤ੍ਵਤ ਮੁਖੀ—ਠੀਕ ਹਨ? ਕੀ ਜੋ ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ? ਕੀ ਉਹ ਮਿੱਤਰ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਨੇਹ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਅਜੇ ਵੀ ਸਾਡੀ ਖੈਰੀਅਤ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ?" "ਕੀ ਗੋਵਿੰਦ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੀਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਸੁਧਰਮਾ ਨਗਰੀ ਵਿਚ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੇ ਹੋਏ ਸੁਖੀ ਹਨ? ਜਗਤ ਦੀ ਭਲਾਈ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਲਈ, ਕੀ ਉਹ ਆਦਿ, ਅਨੰਤ ਮਿੱਤਰ, ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਸਥਿਤ ਹਨ?" "ਜਦ ਯਾਦਵ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਚ ਆਦਰ ਪਾ ਕੇ, ਅਨੇਕ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੋ ਕੇ, ਮਹਾਨ ਨਾਇਕਾਂ ਵਾਂਗ ਅਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਤ੍ਯਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਣੀਆਂ, ਜੋ ਸੁੰਦਰਤਾ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਤ ਦੇ ਦਿੰਦੀਆਂ ਨੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ, ਇੰਦਰ ਦੀ ਪਤਨੀ ਵਰਗੀਆਂ ਵਡਿਆਈਆਂ ਪਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ।" "ਉਹ ਯਾਦਵ, ਜੋ ਹਮੇਸ਼ਾ ਨਿਰਭੀਕ ਤੇ ਬਲਵਾਨ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਸੁਧਰਮਾ ਸਭਾ ਵਿਚ ਜਾ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਬਣੀ ਹੋਵੇ, ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਹਨ।" "ਮੇਰੇ ਪ੍ਰੀਤ, ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਰੋਗ ਰਹਿਤ ਹੋ? ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਤੇਰੀ ਚਮਕ ਮੰਦੀ ਪੈ ਗਈ ਹੈ। ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਜਾਂ ਤੇਰੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਹੋਈ, ਜਾਂ ਤੂੰ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਲਈ ਦੂਰ ਰਿਹਾ?