ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਹ ਕੀ ਅਜੀਬ ਚਮਤਕਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਵਸੁਦੇਵ—ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹਨ—ਉਸ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਜਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਹੋਇਆ ਪਿਆਰ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਹਾਂ, ਜਿਥੇ ਅਜੇਤਿਆ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਜਾਨਵਰ—ਕੁਦਰਤੀ ਵੈਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ—ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਦੋਸਤਾਂ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਹਿਰਨ ਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਵੀ ਉਥੇ ਸੁਖੀ ਸਨ। ਉਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਅਦਵੈਤ, ਅਨੰਤ, ਅਤੇ ਅਥਾਹ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਗਵਾਲਾ-ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਲੀਲਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਅਤੇ ਵਛਿਆਂ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਖਾਣ ਦੀ ਰੋਟੀ ਫੜ ਕੇ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਤਾ, ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨ ਤੋਂ ਉਤਰੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਸੋਨੇ ਦੀ ਲਾਠੀ ਪਾ ਰਹੇ ਹੋਣ। ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਸਿਰਾਂ ਦੇ ਮੋਤੀਆਂ ਵਾਲੇ ਮੁਕੁਟ ਰੱਖ ਕੇ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨ ਛੁਹੇ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ। ਬਾਰ-ਬਾਰ ਉੱਠ ਕੇ, ਉਹ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣੀ ਮਹਾਨਤਾ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬੈਠ ਗਏ। ਫਿਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉੱਠੇ, ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝਦਿਆਂ, ਗਰਦਨ ਝੁਕਾਈ, ਮੁਕੁੰਦ ਵੱਲ ਨਿਹਾਰਦੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਭਾਵੁਕਤਾ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ, ਰੋਵਦਿਆਂ ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਰੁਕ ਰੁਕ ਕੇ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਅਰਜੁਨ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਕਿਰਤ ਬਾਰੇ ਜਾਣਣ ਲਈ ਦਵਾਰਕਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਲੰਘ ਗਏ ਪਰ ਅਰਜੁਨ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਇਆ। ਤਦ, ਹੇ ਕੁਲਿਨ ਕੁਰੁ, ਡਰਾਉਣੇ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਦਿਸਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸਮੇਂ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਕੁਦਰਤ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਉਲਟ ਗਿਆ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰੋਧ, ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਝੂਠ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਵੱਈਏ ਵਕਰੀ ਹੋ ਗਏ, ਦੋਸਤੀ ਵਿੱਚ ਫਰਜੀਅਤ ਆ ਗਈ, ਪਿਉ-ਪੁੱਤ, ਮਾਂ-ਧੀਆਂ, ਦੋਸਤ, ਭਰਾ, ਪਤੀ-ਪਤਨੀ—ਸਭ ਵਿੱਚ ਝਗੜੇ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਭਿਆਨਕ ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਪੈਰ ਪਾਇਆ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਲਾਲਚ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਵਧਦੇ ਹੋਏ ਦੇਖ, ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: “ਅਸੀਂ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਦਵਾਰਕਾ ਭੇਜਿਆ ਸੀ, ਤਾਂਕਿ ਉਹ ਸਾਡੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖੇ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਕਿਰਤ ਸੁਣੇ। ਹੁਣ ਸੱਤ ਮਹੀਨੇ ਲੰਘ ਗਏ ਹਨ, ਤੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਵੀਮਸੇਨ ਵੀ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਮੈਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਇਹ ਕਿਉਂ ਹੋਇਆ। ਕੀ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਦਿਵ੍ਯ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੀ ਲੀਲਾ ਛੱਡਣ ਵਾਲੇ ਹਨ? ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਅਸੀਂ ਧਨ, ਰਾਜ, ਪਤਨੀਆਂ, ਜੀਵਨ, ਪਰਿਵਾਰ, ਪ੍ਰਜਾ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਤੇ ਇਤਨਾ ਕੁਝ ਪਾਇਆ। ਪਰ ਹੁਣ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖ, ਦੇਖੋ ਇਹਨਾਂ ਭਿਆਨਕ ਸੰਕੇਤਾਂ ਨੂੰ—ਆਕਾਸ਼ੀ, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ—ਜੋ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਡਰ ਅਤੇ ਭ੍ਰਮ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੇਰੀਆਂ رانਾਂ, ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕੰਬ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਦਿਲ ਅਸਥਿਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕੁਝ ਅਸ਼ੁਭ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮਾਦਾ ਗਿੱਧੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਰੌਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਕੁੱਤਾ ਵੀ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਚੀਕਾਂ ਮਾਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਾਨਵਰ ਮੇਰੇ ਖੱਬੇ ਤੇ ਸੱਜੇ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਘੋੜੇ ਵੀ ਰੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਬੂਤਰ, ਮੌਤ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ੀ, ਅੱਤ ਦਾ ਉੱਲੂ, ਤੇ ਰਾਤ ਵਾਲੀ ਉੱਲੂ ਦੀ ਡਰਾਉਣੀ ਆਵਾਜ਼, ਇਹ ਸਾਰੇ ਅਸ਼ੁਭਤਾ ਅਤੇ ਖਾਲੀਪਨ ਨੂੰ ਦਰਸਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਨਕਸ਼ਤਰ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ ਹਨ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜ ਕੰਬ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਡਰਾਉਣੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਵਾ ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਧੂੜ ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਬੱਦਲ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਖੂਨ ਵਰਗਾ ਪਾਣੀ ਵਰਸਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਮੰਦ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਗ੍ਰਹਿ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟੱਕਰਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਸਮਾਨ ਅਜੀਬ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਤੇ ਅੱਗ ਵਰਗਾ ਲੱਗ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਦਰਿਆ ਤੇ ਨਦੀਆਂ ਉੱਥਲ-ਪੁੱਥਲ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਮਨ ਵੀ ਬੇਚੈਨ ਹਨ; ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਘੀ ਪਾ ਕੇ ਵੀ ਅੱਗ ਨਹੀਂ ਭੜਕਦੀ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਕੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ? ਵੱਛੇ ਮਾਵਾਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਪੀ ਰਹੇ, ਗਾਵਾਂ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੀਆਂ; ਉਹ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੰਝੂ ਲੈ ਕੇ ਰੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਾਂਡ ਵੀ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਦੇਵਤਾਵਾਂ ਰੋ ਰਹੀਆਂ, ਪਸੀਨਾ ਪਾ ਰਹੀਆਂ, ਕੰਬ ਰਹੀਆਂ ਹਨ; ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਪਿੰਡ, ਬਾਗ, ਝੀਲਾਂ, ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਗੁਆ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਦੁੱਖ ਦਰਸਾ ਰਹੇ ਹਨ? ਮੇਰੀ ਸੋਚ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਵੱਡੇ ਸੰਕੇਤ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹੁਣ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਵਿਲੱਖਣ ਭਗਤਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਸੋਭਾ ਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।” ਜਦ ਉਹ ਇੰਝ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਡਰ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ, ਤਾਂ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵਾਹਨ ਉੱਤੇ ਬੰਦਰ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲੈ ਕੇ ਆਉਣ ਵਾਲਾ, ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਉਹ ਉਸਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਗਾ ਨਹੀਂ, ਮਨ ਵਿਚ ਚਿੰਤਤ, ਮੂੰਹ ਥੱਲੇ, ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਹੰਝੂ ਟਪਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਰਾ ਨੂੰ ਐਸਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਲ ਦੁਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਰੂਪ ਬਦਲ ਗਿਆ ਸੀ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਦੋਸਤਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ, ਨਾਰਦ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ: “ਕੀ ਸਾਡੇ ਅਨਰਤਾ ਨਗਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ—ਮਧੁ, ਭੋਜ, ਦਾਸ਼ਾਰ੍ਹ, ਆਹੁਕ, ਸਾਤ੍ਵਤ, ਅੰਧਕ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀ—ਸਭ ਠੀਕ ਹਨ? ਕੀ ਸਾਡੇ ਨਾਨਾ ਸ਼ੂਰ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਠੀਕ ਹਨ? ਕੀ ਅਨਕਦੁੰਦੁਭਿ ਚੰਗੇ ਹਨ ਤੇ ਉਹਦੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਵੀ ਸੁਖੀ ਹਨ? ਕੀ ਸੱਤ ਭੈਣਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ, ਹੋਰ ਮਾਮੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤ੍ਰਾਣੀਆਂ, ਦੇਵਕੀ ਸਮੇਤ, ਸਾਰੇ ਸੁਖੀ ਹਨ? ਕੀ ਰਾਜਾ ਆਹੁਕ ਤੇ ਉਸਦਾ ਦੁਸਟ ਪੁੱਤਰ ਤੇ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਠੀਕ ਹਨ? ਕਿਆ ਹ੍ਰਿਦਿਕਾ, ਉਸਦਾ ਪੁੱਤਰ, ਅਕ੍ਰੂਰ, ਜਯੰਤ, ਗਦਾ ਤੇ ਸ਼ਰਣਾ ਠੀਕ ਹਨ? ਕੀ ਸ਼ਤ੍ਰੁਜਿਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਠੀਕ ਹਨ? ਕੀ ਰਾਮ, ਸਾਤ੍ਵਤਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੁਖੀ ਜੀ ਰਹੇ ਹਨ? ਕੀ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਮਹਾਨ ਰਥੀ, ਠੀਕ ਹਨ? ਕੀ ਅਨੀਰੁੱਧ, ਜੋ ਵਾਸਨਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਤੇ ਧਨਵਾਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਠੀਕ ਹੈ? ਕੀ ਸੁਸ਼ੇਣ, ਚਾਰੁਦੇਸ਼, ਜਾਮਵਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੰਬ ਅਤੇ ਹੋਰ, ਜੋ ਕਰਸ਼ਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਹਨ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਸਮੇਤ, ਜਿਵੇਂ ਰਿਸ਼ਭ ਆਦਿ, ਠੀਕ ਹਨ? ਕੀ ਸ਼ੌਰੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਥੀ—ਸ਼੍ਰੁਤਦੇਵ, ਉਦ੍ਧਵ, ਸੁਨੰਦ, ਨੰਦ, ਸ਼ੀਰਿਸ਼ਣਯਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਤ੍ਵਤ ਮੁਖੀ—ਠੀਕ ਹਨ? ਕੀ ਉਹ ਸਾਰੇ, ਜੋ ਰਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀਆਂ ਬਾਂਹਾਂ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹਨ, ਸੁਖੀ ਹਨ? ਕੀ ਦੋਸਤੀ ਵਾਲੇ ਸਾਡੇ ਭਲੇ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਕੀ ਗੋਵਿੰਦਾ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੈ, ਸੁਧਰਮਾ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਸੁਖੀ ਜੀ ਰਹੇ ਹਨ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਚਿੰਤਤ ਮਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਅਰਜੁਨ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰੀਤਮਾਂ ਦੀ ਖੈਰ-ਖ਼ਬਰ ਪੁੱਛੀ।