ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਪਵਿੱਤਰ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਹੋ ਚੁਕਿਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਪ੍ਰਭੂ ਜੋ ਕੁਝ ਬਾਕੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਦ ਤਕ ਉਹ ਇੱਥੇ ਹਨ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਨੇ ਧਿਆਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਗਾਂਧਾਰੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਹੀ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਸ ਥਾਂ ਤੇ, ਆਕਾਸ਼ੀ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੱਤ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸੱਤ ਧਾਰਾ ਵਾਲੀ ਨਦੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ ਵਿਚ ਹੋਮ ਕਰਕੇ, ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਤੇ ਜੀਵਨ ਵਤੀਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਹੈ, ਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਚੁਕਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਆਸਨ ਤੇ ਸਵਾਸ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਛੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਲਿਆ, ਤੇ ਹਰੀ ਦੀ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਰਜ ਤੇ ਤਮੋ ਗੁਣ ਦੀ ਮਲਿਨਤਾ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਸਤੋ ਗੁਣ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਮਨ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਕਰ ਕੇ, ਖੇਤ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਘੜੇ ਵਿਚਲਾ ਆਕਾਸ਼ ਆਸਮਾਨ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਠਹਿਰ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਾਇਆ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਬਚੇ-ਖੁਚੇ ਅੰਸ਼ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁਕੇ ਹਨ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੇ ਮਨ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਭੋਜਨ ਛੱਡ ਚੁਕਾ ਹੈ, ਤੇ ਪੱਥਰ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅੱਜ ਤੋਂ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਉਹ ਆਪਣਾ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇਗਾ, ਤੇ ਉਹ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜ ਕੇ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਦ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਗਾਂਧਾਰੀ ਆਪਣੇ ਜੇਠ ਦੇ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਖੜੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿਚ ਦਾਖਲ ਹੋਦੇ ਵੇਖੇਗੀ। ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਸੰਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ੀ, ਵਿਦੁਰਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਦੁਖ ਦੋਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣਗੇ, ਤੇ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਉੱਥੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਰਦ ਜੀ, ਤੁੰਬੁਰੂ ਦੇ ਨਾਲ, ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਉੱਡ ਗਏ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵਸਾ ਲਏ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਦੁਖ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਵਿਚ ਅਜੀਬ ਚੀਜ਼ ਹੈ—ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਅਦਭੁਤ ਪ੍ਰੇਮ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਜੰਗਲੀ ਜਾਨਵਰ, ਜੋ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਵੈਰੀ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਸ ਵਿਚ ਮਿੱਤਰ ਵਾਂਗ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ; ਕਿਉਂਕਿ ਅਜੈਯ ਪ੍ਰਭੂ ਉੱਥੇ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਤੇਜ਼ ਹਿਰਨ ਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਵੀ ਉੱਥੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹਨ। ਉੱਥੇ, ਅਦਵੈਤ, ਅਨੰਤ, ਸਰਵੋਤਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਦਾ ਗਿਆਨ ਅਗਾਧ ਹੈ, ਉਹ ਗਵਾਲਾ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲੇ ਲੀਲਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ—ਪੁਰਾਣੇ ਵਾਂਗ, ਪਿਆਲੇ ਵਿਚ ਭੋਜਨ ਲੈ ਕੇ, ਵਛਿਆਂ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਦੇਖਿਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਪਣੀ ਵਾਹਨ ਤੋਂ ਉਤਰੇ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਸੂਨਹਰੀ ਛੜੀ ਵਾਂਗ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਏ, ਆਪਣੀਆਂ ਚਾਰਾਂ ਸਿਰਾਂ ਦੇ ਮਕੁਟਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨ ਛੁਹੇ, ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਠ ਕੇ, ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਮੁਕੁੰਦ ਦੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਪਏ, ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਸ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇਖੀ ਸੀ। ਫਿਰ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਠ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝ ਕੇ, ਗਲ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਮੁਕੁੰਦ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੇ, ਹਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਮਰਤਾ ਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ, ਕੰਪਦੇ ਹੋਏ, ਹੰਝੂਆਂ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ। ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਜਦ ਅਰਜੁਨ ਦਵਾਰਕਾ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਕਾਰਜ ਜਾਣਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ, ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਲੰਘ ਗਏ, ਪਰ ਅਰਜੁਨ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਇਆ। ਹੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ੀ, ਫਿਰ ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਦਿਸਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਸ ਨੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਚਾਲ, ਕੁਦਰਤੀ ਕ੍ਰਮ ਦੀ ਉਲਟ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਿਅਹਾਰ ਵਿਚ ਬੁਰਾਈ ਵੇਖੀ—ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ, ਝੂਠ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਇਆ। ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਵਕੜ, ਦੋਸਤੀ ਵਿਚ ਧੋਖਾ, ਪਿਤਾ-ਪੁੱਤਰ, ਮਾਤਾ-ਪੁੱਤਰ, ਮਿੱਤਰ, ਭਰਾ, ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵਿਚ ਝਗੜੇ ਹੋਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਇਹ ਡਰਾਉਣੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਵਧੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਲੋਭ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਵਧਦੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅਰਜੁਨ ਦਵਾਰਕਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਕਾਰਜ ਜਾਣਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ। ਹੁਣ ਸੱਤ ਮਹੀਨੇ ਹੋ ਚੁਕੇ ਹਨ, ਤੇ ਤੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਭੀਮਸੇਨ ਵੀ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਇਆ; ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਕੀ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਭਵਿਸ਼ਵਾਣੀ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਦ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣਾ ਧਰਤੀ ਦਾ ਖੇਡ ਤਿਆਗਣ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ? ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਅਸੀਂ ਧਨ, ਰਾਜ, ਪਤਨੀ, ਜੀਵਨ, ਪਰਿਵਾਰ, ਪ੍ਰਜਾ, ਵੈਰੀਆਂ 'ਤੇ ਜਿੱਤ, ਤੇ ਇਨ੍ਹੀ ਜਗਤਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀਆਂ। ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਠ, ਇਹ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਵੇਖੋ—ਦੇਵਤਾਈ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਰੀਰਕ—ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ, ਨੇੜੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ, ਸਾਨੂੰ ਡਰ ਤੇ ਉਲਝਣ ਨਾਲ ਭਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੇਰੀਆਂ رانਾਂ, ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੰਪ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਦਿਲ ਅਸਥਿਰ ਹੈ; ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਕੁਝ ਅਸ਼ੁਭ ਆ ਰਹਾ ਹੈ। ਮਾਦਾ ਗਿੱਧ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਮੂੰਹ ਨਾਲ, ਉਗਦੇ ਸੂਰਜ 'ਤੇ ਚੀਕ ਰਹੀ ਹੈ; ਤੇ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਕੁੱਤਾ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮੇਰੇ ਵੱਲ ਭੌਂਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਾਨਵਰ ਮੇਰੇ ਚੌਂਕ-ਚੌਂਕ ਤੇ ਚੱਕਰ ਲਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ, ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਠ, ਮੇਰੇ ਘੋੜੇ ਰੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਬੂਤਰ, ਮੌਤ ਦਾ ਦੂਤ, ਤੇ ਉਲੂ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਉਲਝਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਉਲੂ ਦੀ ਚੀਕ, ਇਹ ਨੀਂਦ ਤੇ ਖਾਲੀਪਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਚੌਫੇਰੇ ਧੂੰਆਂ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜ ਕੰਪ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਗਰਜ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਵੱਡੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਵਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਗ ਰਹੀ ਹੈ, ਧੂੜ ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਫੈਲ ਰਹੇ ਹਨ; ਬੱਦਲ ਹਰ ਥਾਂ ਲਹੂ ਵਰਸਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਡਰਾਉਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਮੰਦ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਗ੍ਰਹਿ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਟਕਰਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਆਕਾਸ਼ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਜਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਝੀਲਾਂ ਉਲਝੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਮਨ ਵੀ ਅਸ਼ਾਂਤ ਹਨ; ਅੱਗ ਘੀ ਨਾਲ ਭੀ ਭੜਕਦੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਕੀ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ? ਵੱਛੇ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਦੇ ਥਣ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਪੀ ਰਹੇ, ਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਦੁੱਧ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੀਆਂ; ਗਾਂਵਾਂ ਹੰਝੂਆਂ ਭਰੀਆਂ ਰੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਢੋੜਾਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਹੀਂ। ਦੇਵਤਾ ਰੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਸੀਨਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਕੰਪ ਰਹੇ ਹਨ; ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਪਿੰਡ, ਬਾਗ, ਝੀਲ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਗੁਆ ਚੁਕੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਿਹੜਾ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਦਿਖਾ ਰਹੇ ਹਨ? ਮੈਂ ਸੋਚਦਾ ਹਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਡੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ਤੇ, ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੋਂ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਤੋਂ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਗ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਵੰਜੀ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਆਪਣੀ ਵਾਧਤਾ ਗੁਆ ਚੁਕੀ ਹੈ। ਜਦ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੋਚ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮਨ ਅਪਸ਼ਕੁਨਾਂ ਨਾਲ ਉਲਝਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਬਾਂਦਰ-ਧੁੰਝਾ ਵਾਲਾ ਯੋਧਾ ਯਾਦਵਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਵਾਪਸ ਆਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਵੇਖਿਆ, ਪੁਰਾਣੇ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ, ਦੁਖੀ, ਚਿਹਰਾ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਕਵਲ ਤੋਂ ਹੰਝੂਆਂ ਡਿੱਗ ਰਹੇ ਸਨ।