ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਰਾਤਿਵ: ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਵਿਆਖਿਆ ਕੀਤੀ, “ਰਾਜਾ ਜੀ, ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਰਹਿਤ ਜੀਵ ਹੱਥ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਪੈਰ ਰਹਿਤ ਚੌਪਾਇਆ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਆਹਾਰ ਹਨ; ਇੱਥੇ, ਸਭ ਵਿੱਚ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦੀ ਪੋਸ਼ਣ ਬਣਦੇ ਹਨ—ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵਨ, ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ, ਰਾਜਾ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਾਯਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖੋ। ਉਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟਿਕਰਤਾ ਤੇ ਪਾਲਕ, ਹੁਣ ‘ਕਾਲ’ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਉਤਰ ਆਇਆ ਹੈ, ਤਾਕਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੇ। ਉਸ ਦਾ ਦਿਵਿਆ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਚੁਕਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਉਹ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਏ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ। ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਪਤਨੀ ਗਾਂਧਾਰੀ ਸਮੇਤ, ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਥੇ, ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੱਤ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਲਿਆ, ਸੱਤ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ‘ਸੱਤ ਧਾਰਾ’ ਨਦੀ ਕਹਾਈ। ਉਥੇ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਅਗਨਿ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਕਰਕੇ, ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਕੇਵਲ ਪਾਣੀ ਤੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜਾਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ, ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਸਨ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ-ਆਯਾਮ ਵਿਚ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲਿਆ, ਛੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਲਿਆ, ਤੇ ਹਰੀ ਦੀ ਧਿਆਨ ਦੁਆਰਾ ਰਜ ਤੇ ਤਮੋ ਗੁਣ ਦੀ ਮਲਿਨਤਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਕੇ, ਸਤੋ-ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਗਿਆ। ਮਨ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਖੇਤ-ਗਿਆਤਾ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਆਕਾਸ਼ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਠਹਿਰ ਗਿਆ। ਮਾਯਾ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਬਚੀ ਹੋਈ ਲਹਿਰ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁਕੀ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਮਨ ਸੰਜਮ ਵਿੱਚ, ਸਾਰਾ ਆਹਾਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਇੱਕ ਥਾਂ ਪੀੜ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਡੋਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਵਾਘ ਨਹੀਂ। ਰਾਜਾ ਜੀ, ਅੱਜ ਤੋਂ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇਗਾ, ਤੇ ਉਹ ਸਰੀਰ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਦ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ-ਇਨ-ਲਾਅ ਨਾਲ, ਬਾਹਰ ਖੜੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖੇਗੀ। ਇਹ ਅਨੋਖੀ ਘਟਨਾ ਸੁਣਕੇ, ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ੀ ਵਿਦੁਰ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਥੋਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ। ਇਹ ਸਭ ਦੱਸ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਤੇ ਤੁੰਬੁਰੂ, ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਦੁਖ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਵਸੁਦੇਵ—ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ—ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ, ਅਦਭੁਤ ਪ੍ਰੇਮ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਅਜੈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਤੇਜ਼ ਹਿਰਨ ਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਪਸ਼ੂ—ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਕ ਵੈਰੀ—ਮਿੱਤ੍ਰਾਂ ਵਾਂਗ ਰਹਿ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਥੇ, ਅਦਵੈਤ, ਅਨੰਤ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਗਿਆਨ ਅਗਾਧ ਹੈ, ਗੋਪ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਵਾਪਸ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਾਂਗ, ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਤੇ ਬਛੜਿਆਂ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਰੋਟੀ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਫੜ੍ਹ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ, ਆਪਣੇ ਰਥ ਤੋਂ ਲੰਘ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਲਾਠੀ ਵਾਂਗ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਸਿਰਾਂ ਦੇ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਦੋ ਪੈਰ ਛੂਹ ਕੇ, ਅਸ਼ਰੂ ਭਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਠ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ‘ਤੇ ਡਿੱਗਦਾ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ। ਫਿਰ, ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਠ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝ ਕੇ, ਗਲ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਮੁਕੁੰਦ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦਾ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਮਰਤਾ ਤੇ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ, ਅਸ਼ਰੂ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲਿਆ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ: ਜਦ ਅਰਜੁਨ, ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਜਾਣਣ ਲਈ, ਦਵਾਰਕਾ ਚਲੇ ਗਏ— ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਲੰਘ ਗਏ, ਪਰ ਅਰਜੁਨ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਇਆ; ਫਿਰ, ਹੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ, ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਅਸ਼ਕੁਨ ਦਿਸਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਸ ਨੇ ਕਾਲ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਚਾਲ, ਕੁਦਰਤੀ ਢੰਗ ਦੀ ਉਲਟ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮੰਦ ਦਸ਼ਾ ਵੇਖੀ—ਕ੍ਰੋਧ, ਲਾਲਚ, ਝੂਠ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਾਪਾਰ ਮੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਢੁਕਵਾਂ ਹੋ ਗਏ, ਮਿੱਤਰਤਾ ਵਿੱਚ ਧੋਖਾ ਆ ਗਿਆ, ਪਿਤਾ-ਪੁੱਤਰ, ਮਾਤਾ-ਪੁੱਤਰ, ਦੋਸਤ, ਭਰਾ, ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ ਝਗੜੇ ਹੋਣ ਲੱਗੇ। ਜਦ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਅਸ਼ਕੁਨ ਆਏ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਲਾਲਚ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਦਵਾਰਕਾ ਭੇਜਿਆ ਸੀ, ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਕਰਤੱਬ ਜਾਣਣ ਲਈ। ਹੁਣ ਸੱਤ ਮਹੀਨੇ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਤੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਭੀਮਸੇਨ ਵੀ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਇਆ; ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਕੀ ਹੈ। ਕੀ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਜਦ ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪਣਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਖੇਡ ਛੱਡਣ ਵਾਲਾ ਹੈ? ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਸਾਨੂੰ ਧਨ, ਰਾਜ, ਪਤਨੀਆਂ, ਜੀਵਨ, ਪਰਿਵਾਰ, ਪ੍ਰਜਾ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ‘ਤੇ ਜਿੱਤ, ਤੇ ਇਤਿਆਦੀ ਮਿਲੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਸ਼ਕੁਨ ਵੇਖੋ—ਅਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ—ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ, ਸਾਡੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ, ਸਾਨੂੰ ਡਰ ਤੇ ਉਲਝਣ ਨਾਲ ਭਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਪੈਰ, ਅੱਖਾਂ, ਤੇ ਬਾਂਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੰਬ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਦਿਲ ਅਡੋਲ ਨਹੀਂ; ਨਿਸਚਿਤ, ਕੁਝ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮਾਦਾ-ਗਿਦੜ, ਅੱਗ ਵਾਲਾ ਮੂੰਹ, ਸੂਰਜ ਉਗਣ ‘ਤੇ ਰੌਂਦੀ ਹੈ; ਤੇ ਇਹ ਕੁੱਤਾ, ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਮੈਨੂੰ ਰੋਂਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਾਂ ਮੇਰੇ ਖੱਬੇ ਤੇ ਸੱਜੇ ਚੱਕਰ ਲਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਘੋੜੇ ਰੋਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਬੂਤਰ, ਮੌਤ ਦਾ ਦੂਤ, ਤੇ ਉਲੂ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਉਲਝਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਰਾਤ ਵਾਲਾ ਉਲੂ ਚੀਕਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਨੀਂਦ ਤੇ ਸੁਨ੍ਹਾਪਨ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਧੂੰਏ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹਨ, ਹਿਰਾਵਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜ ਕੰਬ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ, ਪਿਆਰੇ, ਬਿਜਲੀ ਸਮੇਤ ਉੱਚੀ ਗੜਗੜਾਹਟ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਵਾ ਕਰਕਸ਼ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਧੂੜ ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਫੈਲ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਬੱਦਲ ਹਰ ਥਾਂ ਖੂਨ ਵਰ੍ਹਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਬਹੁਤ ਭਿਆਨਕ ਢੰਗ ਨਾਲ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਚਮਕ ਮੀਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਗ੍ਰਹਿ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਕਰਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਅਜੀਬ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਤੇ ਜਲਦਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਨਦੀਆਂ ਤੇ ਝਰਨਾਂ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਮਨ ਵੀ; ਅੱਗ ਘੀ ਨਾਲ ਵੀ ਭੜਕਦੀ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਮਾਂ ਕੀ ਲਿਆਵੇਗਾ? ਬੱਛੜੇ ਮਾਵਾਂ ਦੀ ਛੁੱਚੀ ਨਹੀਂ ਪੀਂਦੇ, ਨਾਂ ਗਾਂ ਦੁੱਧ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਗਾਂ, ਅਸ਼ਰੂ ਭਰੇ ਚਿਹਰੇ ਨਾਲ, ਰੋਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤੇ ਢਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਡ ਖੁਸ਼ ਨਹੀਂ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਰੋਂਦੇ, ਪਸੀਨੇ ਆਉਂਦੇ ਤੇ ਕੰਬਦੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ, ਪਿੰਡ, ਬਾਗ, ਝੀਲਾਂ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਆਪਣੀ ਚਮਕ ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਗੁਆ ਚੁਕੇ ਹਨ। ਕੀ ਬੁਰੀ ਘੜੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਅਸ਼ਕੁਨ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਸਾਵਧਾਨ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਲੀਲਾ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਆਸਨ੍ਹਾ ਵਿੱਚ, ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਗਿਆ।