ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉੱਤੇ ਖਿਡੌਣਿਆਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਵਿਛੋੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਤੇ ਵੱਖ ਹੋਣ ਵੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਰਜੀ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਸਥਿਰ ਜਾਂ ਅਸਥਿਰ ਸਮਝਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸਦਾ ਲਈ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਸਦਾ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੋਣਾ ਝੂਠੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਪ੍ਰੀਤਮ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਇਸ ਮਨ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇ। ਜਿਹੜੇ ਲੋੜਵੰਦ ਤੇ ਅਸਹਾਇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਜੀ ਸਕਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਸੋਚਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਰੀਰ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ ਤੇ ਕਾਲ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਹੜਾ ਆਪ ਸੱਪ ਵਲੋਂ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਬਚਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਵੀ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਹੱਥਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਬਿਨਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੇ ਖੁਰਾਕ ਹਨ, ਚੌਪਾਇਆ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜੀਵ ਖੁਰਾਕ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਭ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸਦਾ ਤਾਕਤਵਰ ਦਾ ਆਹਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ—ਇਹ ਜੀਵਨ, ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਇਕ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਦੇਖ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੋ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਹੁਣ ਕਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੇ। ਉਸਦਾ ਦਿਵਿਆ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਉਹ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਏ ਕੰਮ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਇੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਨਿਰੀਖਣ ਕਰੋ। ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਪਤਨੀ ਗਾਂਧਾਰੀ ਸਮੇਤ, ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਓਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੱਤ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰ ਸਕੇ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸੱਤਧਾਰਾ ਨਦੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਓਥੇ, ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਮ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਪਾਣੀ ਉੱਤੇ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ। ਆਸਨ ਤੇ ਸਵਾਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਛੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ, ਹਰੀ ਦੀ ਧਿਆਨ ਧਾਰ ਕੇ, ਰਜ ਤੇ ਤਮੋ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਮਲਿਨਤਾ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸੱਤਵ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਮਨ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਖੇਤਰ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਘੜੇ ਵਿੱਚਲੀ ਹਵਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਦ ਮਾਇਆ ਤੇ ਉਸਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਖੁਰਾਕ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਇਕ ਥਾਂ ਥਿਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਥੰਮ੍ਹਾ ਹੋਵੇ। ਜਿਸਨੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਛੱਡ ਦਿਤੇ, ਉਸਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਾਘ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅੱਜ ਤੋਂ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ, ਤੇ ਉਹ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁਆਹ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਦ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਸਦੀ ਵਫਾਦਾਰ ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾ-ਵਿਅਹੁ ਦੇ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਖੜੀ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਵੇਖੇਗੀ। ਇਹ ਅਚੰਭਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਕੁਰੁਕੁਲ ਨੰਦਨ, ਵਿਦੁਰਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੋਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਤੇ ਉਹ ਥਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਤੁੰਬੁਰੂ ਸਮੇਤ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਸਾ ਲਿਆ ਤੇ ਸੋਗ ਛੱਡ ਦਿਤਾ। ਇਹ ਕੀ ਅਚੰਭਾ ਹੈ! ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਣਮਿੱਥੀ ਪ੍ਰੇਮ ਵਧਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਓਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਅਜੈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਪਸ਼ੂ, ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤਕ ਵੈਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ—ਹਰਣ ਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਵੀ। ਉਥੇ, ਉਹ ਅਦਵੈਤ, ਅਨੰਤ ਤੇ ਅਗਮ ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਗਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਂਗ ਬਚਪਨ ਦੀ ਲੀਲਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਿਛਲੇ ਵਾਂਗ ਆਪਣੀਆਂ ਗਾਈਆਂ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਦੀ ਗੰਢੀ ਫੜੀ ਹੋਈ। ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਦੇਖਿਆ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨ ਤੋਂ ਥੱਲੇ ਉਤਰੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀ ਲਕੜੀ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਕੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਚਾਰ ਸਿਰਾਂ ਦੇ ਮੁਕਟਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨ ਛੂਹ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉੱਠ ਕੇ, ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ, ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੇਖੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਫਿਰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਉੱਠ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝ ਕੇ, ਗਲ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਮੁਕੁੰਦ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ, ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਰੁਕਦੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ। ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਜਦੋਂ ਅਰਜੁਨ, ਆਪਣੇ ਸਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਕਰਤਬਾਂ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ, ਦਵਾਰਕਾ ਨੂੰ ਗਿਆ, ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਲੰਘ ਗਏ, ਪਰ ਅਰਜੁਨ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਇਆ। ਫਿਰ, ਹੇ ਕੁਰੁਕੁਲ ਦੇ ਵਧੀਆ, ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਚਿੰਨ੍ਹ ਦਿਸਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਸਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਕਾਲ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਚਾਲ ਚੱਲ ਰਹੀ ਹੈ, ਕੁਦਰਤੀ ਕ੍ਰਮ ਉਲਟ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਵਿਗੜ ਰਹੀ ਹੈ—ਕ੍ਰੋਧ, ਲਾਲਚ ਤੇ ਝੂਠ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਮੁੱਖ ਤੌਰ 'ਤੇ ਟੇਢੀਆਂ ਹੋ ਗਈਆਂ, ਦੋਸਤੀ ਵਿੱਚ ਛਲ ਮਿਲ ਗਿਆ, ਪਿਤਾ ਪੁੱਤਰ, ਮਾਂ-ਪਿਓ, ਮਿੱਤਰ, ਭਰਾ ਤੇ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ ਝਗੜੇ ਵਧ ਗਏ। ਜਦੋ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਲੱਛਣ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧਣ ਲੱਗੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਲਾਲਚ ਤੇ ਅਧਰਮ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਦਵਾਰਕਾ ਭੇਜਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸਾਕਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਤੇ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਕਰਤਬ ਜਾਣੇ। ਹੁਣ ਸੱਤ ਮਹੀਨੇ ਲੰਘ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਤੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਭੀਮਸੇਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਆਇਆ; ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਕੀ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਬਾਰੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਭਵਿੱਖਵਾਣੀ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਕਿ ਪ੍ਰਭੂ ਹੁਣ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਦੀ ਲੀਲਾ ਛੱਡਣਗੇ? ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਸਾਨੂੰ ਧਨ, ਰਾਜ, ਪਤਨੀਆਂ, ਜੀਵਨ, ਪਰਿਵਾਰ, ਪ੍ਰਜਾ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ ਅਤੇ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ। ਇਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੇਖ, ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ਸ਼ਾਰਥੀ—ਦੇਵਤਾਵਾਂ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਸਰੀਰ ਉੱਤੇ—ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ, ਜਿਹੜੇ ਸਾਡੇ ਨੇੜੇ ਆ ਕੇ ਡਰ ਤੇ ਗੁੰਝਲ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੇਰੀਆਂ رانਾਂ, ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਕੰਬ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਦਿਲ ਅਸਥਿਰ ਹੈ; ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਕੁਝ ਅਸ਼ੁਭ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਮਾਦਾ ਗਿੱਦੜ, ਅੱਗ ਵਰਗੀ ਜੁੱਬਾਨ ਨਾਲ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਚੀਕ ਰਹੀ ਹੈ; ਇਹ ਕੁੱਤਾ ਵੀ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਰੋਂਦਾ ਹੈ। ਪਸ਼ੂ ਮੇਰੇ ਖੱਬੇ ਤੇ ਸੱਜੇ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਮੇਰੇ ਘੋੜੇ ਵੀ, ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ੋਤਮ, ਰੋਂਦੇ ਦਿਸਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਬੂਤਰ, ਜੋ ਮੌਤ ਦਾ ਸੂਚਕ ਹੈ, ਤੇ ਉੱਲੂ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਅਸ਼ਾਂਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਰਾਤ-ਉੱਲੂ ਦੀ ਚੀਕ ਮੇਰੀ ਨੀਂਦ ਤੇ ਸੁੱਖ ਖੋਹ ਰਹੀ ਹੈ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਦਿਸਾ ਤੇ ਪਹਾੜ ਕੰਬ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਵੱਡੇ ਗੜਗੜਾਹਟਾਂ ਨਾਲ ਬਿਜਲੀ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਵਾ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਗ ਰਹੀ ਹੈ, ਧੂੜ ਤੇ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਬੱਦਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਖੂਨ ਵਰਸਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਬੜੀ ਭਿਆਨਕਤਾ ਨਾਲ।