ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਵੇਲੇ, ਉੱਚ ਕੋਟੀਆਂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਰਦ ਜੀ, ਸਾਗਰ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਲਾਹ ਵਾਂਗ, ਰਸਤਾ ਦੱਸਣ ਲਈ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਲੱਗੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਗਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਖੂੰਟੇ ਨਾਲ ਬੰਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜੀਵ ਵੀ ਨਾਮ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਹਵਨ ਆਦਿ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇਕ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਜੀ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਿਵੇਂ ਖਿਡੌਣਿਆਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਵਿਛੋੜਾ ਖਿਡੌਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਤੂੰ ਸਥਿਰ ਜਾਂ ਅਸਥਿਰ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਿਰ ਹੈ, ਨਾ ਅਸਥਿਰ; ਇਹ ਸਿਰਫ ਮੋਹ ਜਾਂ ਅਵਿਦਿਆ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੀ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਅਵਿਦਿਆ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਛੱਡ ਦੇ। ਜੇ ਮੈਂ ਨਾ ਹੋਵਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਬੇਬਸ ਤੇ ਅਸਹਾਇ ਲੋਕ ਕਿਵੇਂ ਜੀਊਣਗੇ—ਇਹ ਸੋਚ ਛੱਡ ਦੇ।" ਇਹ ਸਰੀਰ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਕਾਲ, ਕਰਮ ਤੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਸੱਪ ਵਲੋਂ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਮਨੁੱਖ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਬਚਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪ ਮੁਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਦੂਜਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਇਥੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਕਠੋਰ ਸਚਾਈ ਦੱਸਦੇ ਹਨ: "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਹੱਥ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਹੱਥ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਖੁਰਾਕ ਹਨ; ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਪੈਰਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਖਾਂਦੇ ਹਨ; ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਤਾਕਤਵਰ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੈ।" ਫਿਰ ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਰਾਜਨ! ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ—ਉਹ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" ਇਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਹੁਣ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਰੇਆ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦਿਵਿਆ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਉਹ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਏ ਕੰਮ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭੂ ਇੱਥੇ ਹਨ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਰਹੋ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਪਤਨੀ ਗਾਂਧਾਰੀ ਸਮੇਤ, ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਨੇ ਸੱਤ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਕੇ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ ਆਪਣਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਅਸਥਾਨ ਹੈ। ਉਥੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਦੇ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਕਰਦੇ, ਕੇਵਲ ਪਾਣੀ ਤੇ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਕਰਕੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਸਨ ਤੇ ਸਾਹ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਛੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਰਾਗ ਤੇ ਅਵਿਦਿਆ ਦੀ ਮਲਿਨਤਾ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਸਤੋਗੁਣ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਹੁਣ ਉਹ ਆਪਣਾ ਮਨ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਖੇਤ੍ਰ-ਗਿਆਤਾ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਘੜੇ ਦੀ ਹਵਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਹ ਮਾਇਆ ਦੇ ਬਚੇ-ਕੁਚੇ ਅੰਸ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਕੇ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ, ਹਰੇਕ ਖੁਰਾਕ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਥਿਰ ਹੋ ਕੇ, ਖੰਭ ਵਾਂਗ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਆਵੇ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਰਾਜਨ! ਅੱਜ ਤੋਂ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ ਤੇ ਉਹ ਸਰੀਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁਆਹ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਗਾਂਧਾਰੀ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਸਮੇਤ, ਅੱਗ ਦੇ ਬਾਹਰ ਖੜੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਜਲਦੇ ਵੇਖੇਗੀ। ਇਹ ਅਚੰਭੇ ਵਾਲੀ ਘਟਨਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ਜ! ਵਿਦੁਰਾ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੋਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਉਹ ਉਥੋਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਤੁੰਬੁਰੂ ਸਮੇਤ, ਅਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਸਾ ਲਿਆ ਤੇ ਆਪਣਾ ਸੋਗ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਇਕ ਅਦਭੁਤ ਚੀਜ਼ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ—ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਾ ਹੋਈ ਪ੍ਰੇਮ ਭਾਵਨਾ ਵਧ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਅਜੇਤਿਆ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਜਾਨਵਰ, ਤੇਜ਼ ਹਿਰਣ ਤੇ ਹੋਰ ਪਸ਼ੂ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿੱਤਰ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉਥੇ, ਅਦ੍ਵੈਤ ਤੇ ਅਨੰਤ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਦਾ ਗਿਆਨ ਅਥਾਹ ਹੈ, ਗੋਪ ਬੱਚੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਜੀ ਰਹੇ ਸਨ—ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਫੜ ਕੇ, ਪੁਰਾਣੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਤੇ ਵੱਛਿਆਂ ਨੂੰ ਲੱਭਦੇ ਫਿਰਦੇ ਸਨ। ਇਹੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਵੇਖਿਆ। ਜਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੁਵਰਨ ਦੰਡ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਚਾਰਾਂ ਸਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਕੁਟਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨ ਛੂਹ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਬਾਰ-ਬਾਰ ਉੱਠ ਕੇ, ਉਹ ਕਾਫੀ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ-ਮੁੜ ਕਰ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦੇ ਤੇ ਉਸ ਮਹਾਨਤਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ। ਫਿਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉੱਠ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝ ਕੇ, ਗਰਦਨ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਮੁਕੁੰਦ ਨੂੰ ਨਿਹਾਰਦੇ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ, ਹੰਝੂਆਂ ਭਰੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਜਦ ਅਰਜੁਨ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਖਬਰ ਲੈਣ ਲਈ ਦਵਾਰਕਾ ਗਿਆ, ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਲੰਘ ਗਏ ਪਰ ਉਹ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਇਆ।" ਤਦ, ਹੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ੀ! ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਭਿਆਨਕ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਦਿਸਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗਤੀ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਕੁਦਰਤੀ ਨਿਯਮ ਉਲਟ ਰਹੇ ਹਨ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਚਾਲ-ਚਲਨ ਬੇਹੱਦ ਖਰਾਬ ਹੋ ਗਈ ਹੈ—ਕ੍ਰੋਧ, ਲਾਲਚ ਤੇ ਝੂਠ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਸੰਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਠੱਗੀ ਆ ਗਈ, ਮਿੱਤਰਤਾ ਵਿਛੋੜੇ ਤੇ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਪਿਤਾ-ਪੁੱਤਰ, ਮਾਂ-ਬੇਟਾ, ਦੋਸਤ-ਭਰਾ, ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵਿਚਕਾਰ ਝਗੜੇ ਵਧ ਗਏ। ਜਦ ਐਸੇ ਭਿਆਨਕ ਸੰਕੇਤ ਦਿਸਣ ਲੱਗੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਅਸੀਂ ਅਰਜੁਨ ਨੂੰ ਦਵਾਰਕਾ ਭੇਜਿਆ ਸੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਖਬਰ ਲੈਣ ਲਈ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਸੱਤ ਮਹੀਨੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਤੇ ਤੇਰਾ ਛੋਟਾ ਭਰਾ ਭੀਮਸੇਨ ਵੀ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਇਆ, ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ।" "ਕੀ ਉਹ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਭਵਿੱਖਬਾਣੀ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਦ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਲੀਲਾ ਛੱਡਣ ਦੀ ਸੋਚਦੇ ਹਨ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਹੀ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਧਨ, ਰਾਜ, ਪਤਨੀਆਂ, ਪਰਿਵਾਰ, ਪ੍ਰਜਾ, ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿੱਤ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ।" "ਹੇ ਸ਼ੇਰ ਵਾਂਗ ਭਰਾ! ਦੇਖ, ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ—ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ, ਧਰਤੀ ਤੇ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ—ਭਿਆਨਕ ਤੇ ਡਰਾਉਣੇ ਦਿਸ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਡਰ ਤੇ ਉਲਝਣ ਵਿੱਚ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੇਰੀਆਂ رانਾਂ, ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੰਬ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਦਿਲ ਅਸਥਿਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਪੱਕਾ ਕੁਝ ਅਸੁਭ ਲੱਭਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।" "ਮਾਦਾ ਲੱਕੜਬੱਗਾ, ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ, ਚੜ੍ਹਦੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਚੀਕ ਰਹੀ ਹੈ; ਕੁੱਤਾ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਭੌਂਕ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਸ਼ੂ ਮੇਰੇ ਖੱਬੇ ਤੇ ਸੱਜੇ ਘੁੰਮ ਰਹੇ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਘੋੜੇ ਵੀ ਰੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਬੂਤਰ, ਮੌਤ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ੀ, ਤੇ ਉੱਲੂ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਬੇਚੈਨ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਉੱਲੂ ਦੀ ਚੀਕ—ਇਹ ਸਭ ਨੀਂਦ ਤੇ ਸੁੱਖ ਦੀ ਘਾਟ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੀ ਤਪੱਸਿਆ, ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਵਧਦੀ ਪ੍ਰੇਮ ਭਾਵਨਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਬਚਪਨ ਲੀਲਾ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਮ, ਅਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਠਦੇ ਅਪਸ਼ਕੁਨ—ਸਭ ਕੁਝ ਇਕ ਅਟੁੱਟ ਧਾਰ ਵਾਂਗ, ਪਵਿੱਤਰ ਤੇ ਭਾਵੁਕ ਕਥਾ ਵਜੋਂ ਸੰਸਾਰ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।