ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮਹਾਰਾਜ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਜਗਾਇਆ। ਵਿਦੁਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਮੋਹ-ਬੰਧਨ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਡੋਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵਲੋਂ ਦਿਖਾਏ ਰਾਹ ਤੇ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਸੁਬਲਾ ਦੀ ਧਰਮੀ ਕੁੜੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਨਿਭਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜਸੀ ਡੰਡਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰ ਪਈ, ਜਿਵੇਂ ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਸੰਸਾਰੀ ਮੋਹ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉੱਥੇ, ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੂ ਨੇ, ਸਭ ਨਾਲ ਮੇਲ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ ਦੇ ਯਜਨ ਕਰਵਾਏ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਿਲ, ਗਾਂ, ਜਮੀਨ ਤੇ ਸੋਨਾ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਆਇਆ ਤਾਂ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗਾ। ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਪੇ ਜਾਂ ਸੁਬਲਾ ਦੀ ਧੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸੇ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਸੰजय ਨੂੰ ਬੈਠਿਆ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਗਾਵਲਗਨ, ਸਾਡੇ ਵੱਡੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਹੁਣ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਕਿੱਥੇ ਹਨ?" ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਵੀ ਸੋਚਿਆ, "ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਾਰੇ ਪੁੱਤਾਂ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਸਾਡਾ ਚਾਚਾ, ਸਾਡਾ ਮਿੱਤਰ, ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ? ਸ਼ਾਇਦ, ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਅਕਲ ਤੋਂ ਕੱਚਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਹੁਣ ਜਦੋਂ ਉਸਦੇ ਆਪਣੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ ਹੋਣ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਲੈਣ ਲਈ," ਅਤੇ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਉਹ ਬੜੇ ਦੁਖ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ। ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, "ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਪਾਂਡੂ ਜੀ ਚਲੇ ਗਏ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਚਾਚਿਆਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਵਿਪਤੀਆਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ?" ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਦਇਆ ਅਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਕਰਕੇ, ਸੰਜਯਾ ਨੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਵੀ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉੱਤਰ ਨਾ ਦੇ ਸਕਿਆ। ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਅੰਸੂ ਪੂੰਝ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਸੰਜਯਾ ਨੇ ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੰਜਯਾ ਆਖਦਾ ਹੈ: "ਹੇ ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਮਾਪਿਆਂ ਜਾਂ ਗਾਂਧਾਰੀ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਵੱਡੀਆਂ ਆਤਮਾਵਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਠੱਗ ਗਈਆਂ ਹਨ।" ਇਸ ਵੇਲੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਜੀ ਤੁੰਬੁਰੂ ਨਾਲ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਉੱਠ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਪੂਜਨੀਯ, ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਮਾਪੇ ਕਿੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਕਿ ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਾਰੇ ਪੁੱਤਾਂ ਲਈ ਦੁਖੀ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ, ਕਿੱਥੇ ਗਈ ਹੈ।" ਤਦ, ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਲਾਹ ਵਾਂਗ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਨੇ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦੱਸਿਆ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਜਿਵੇਂ ਗਾਂਵਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਖੂੰਭੇ ਨੂੰ ਬੱਝੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਬੱਝੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਖਿਡੌਣਿਆਂ ਦਾ ਮਿਲਣਾ-ਵਿਛੋੜਾ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਮਿਲਣ-ਵਿਛੋੜੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।" "ਤੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਜਾਂ ਅਸਥਿਰ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਤਾਂ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸਵੰਤ; ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਦੁੱਖ ਕਰਨਾ ਮੋਹ ਦੇ ਭਰਮ ਨਾਲ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਛੱਡ ਦੇ। ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਸੱਪ ਵਲੋਂ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਚਾ ਸਕਦਾ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਇਹ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਜੋ ਸਮੇਂ, ਕਰਮ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।" "ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਹੱਥ ਵਾਲੇ, ਹੱਥ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਹਨ; ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਪੈਰ ਵਾਲੇ, ਚੌਪਾਇਆ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਹਨ; ਸਭ ਵਿਚ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਹਨ—ਇਹ ਜੀਵਨ, ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਹੀ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਅਸਲ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਇਹੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੁਣ ਕਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਲਈ। ਉਸ ਦਾ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਕੀਤਾ ਕੰਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਉਹ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਏ ਕੰਮ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਪ੍ਰਭੂ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਧੀਰਜ ਰੱਖੋ।" "ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਗਾਂਧਾਰੀ ਸਮੇਤ, ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਉੱਥੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਗੰਗਾ ਸੱਤ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਗਈ ਸੀ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਹ ਸੱਤ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਗੰਗਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗ ਵਿਚ ਹੋਮ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਪਾਣੀ ਤੇ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ।" "ਉਸ ਨੇ ਆਸਨ ਤੇ ਸਵਾਸ ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲਿਆ, ਛੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਲਿਆ, ਤੇ ਹਰੀ ਦੀ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਰਜ ਤੇ ਤਮਸ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਹੁਣ ਉਹ ਸਤੋਗੁਣ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਨ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਖੇਤ੍ਰ-ਗਿਆਤਾ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਘੜੇ ਦੀ ਹਵਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਵਿਚ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਮੋਹ ਤੇ ਉਸਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਬਚੇ-ਕੁਚੇ ਅੰਸ਼ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿਚ ਕਰਕੇ, ਸਾਰਾ ਭੋਜਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਖੰਭ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਕਰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਹੋਵੇ।" "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅੱਜ ਤੋਂ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ, ਤੇ ਉਹ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਦ ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਸਦੀ ਧਰਮੀ ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾ-ਇਕ ਵਲ ਖੜੀ ਹੋਈ, ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਪਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੁੰਦੇ ਵੇਖੇਗੀ।" "ਇਹ ਅਚੰਭੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ੀ, ਵਿਦੁਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੋਵੇਂ ਆਉਣਗੇ, ਤੇ ਉਹ ਉੱਥੋਂ ਚਲ ਕੇ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਤੁੰਬੁਰੂ ਸਮੇਤ, ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਰੱਖ ਕੇ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਇਹ ਕੀ ਅਚੰਭਾ ਹੈ? ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਦਭੁਤ ਪ੍ਰੇਮ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਜਾਨਵਰ, ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਵੈਰੀ ਹਨ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿੱਤਰ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਥੇ ਅਜੈਯ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੇਜ਼ ਹਿਰਨ ਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਵੱਸਦਾ ਹੈ।" "ਉੱਥੇ, ਉਹ ਪਰਮ, ਅਦਵੈਤ, ਅਨੰਤ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਦਾ ਗਿਆਨ ਅਪਾਰ ਹੈ, ਗਵਾਲੇ ਬੱਚੇ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਪਿਛਲੇ ਵਾਂਗ ਬਛੜਿਆਂ ਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਦੀ ਗਾਂਠੀ ਫੜੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਨੇ ਦੇਖਿਆ।" "ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਉਤਰੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਦੰਡ ਵਾਂਗ ਡਿੱਗ ਪਏ, ਆਪਣੇ ਚਾਰਾਂ ਸਿਰਾਂ ਦੇ ਮਕੁਟਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨ ਛੂਹੇ, ਤੇ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ।" "ਬੜੀ ਦੇਰ ਬਾਅਦ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉੱਠ ਕੇ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਦੇ ਰਹੇ, ਤੇ ਬੈਠ ਗਏ, ਪੁਰਾਣੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ। ਫਿਰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉੱਠ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਪੂੰਝ ਕੇ, ਗਰਦਨ ਝੁਕਾ ਕੇ, ਮੁਕੁੰਦ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ, ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਨਿਮਰਤਾ ਤੇ ਧੀਰਜ ਨਾਲ, ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ, ਰੋਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲਣ ਲੱਗੇ।" ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਜਦ ਅਰਜੁਨ ਦਵਾਰਕਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੇ ਮਹਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਬਾਰੇ ਜਾਣਣ ਲਈ ਗਿਆ, ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਲੰਘ ਗਏ, ਪਰ ਉਹ ਵਾਪਸ ਨਾ ਆਇਆ। ਫਿਰ, ਹੇ ਕੁਰੁਵੰਸ਼ੀ, ਡਰਾਉਣੇ ਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਸਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚਲਣ-ਫਿਰਣ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਤੀਬਰਤਾ, ਕੁਦਰਤੀ ਕ੍ਰਮ ਦਾ ਉਲਟ ਜਾਣਾ, ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਦਲਦੀ ਆਦਤਾਂ—ਗੁੱਸਾ, ਲਾਲਚ, ਝੂਠ—ਇਹ ਸਭ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲੱਗ ਪਿਆ।