ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਜੀ, ਜਦੋਂ ਬੁਢਾਪਾ ਆ ਗਿਆ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਵੀ ਹੁਣ ਜੀਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ, ਚਾਹੇ ਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ, ਪੁਰਾਣੇ ਕਪੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਘਿਸ ਚੁੱਕਿਆ ਸੀ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਉਹ ਲੋਕ ਜਦੋਂ ਮੋਹ-ਬੰਧਨ ਤਿਆਗ ਕੇ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨਾ ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਕਿ ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ—ਇਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਗਿਆਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ, ਚਾਹੇ ਆਪਣੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਦੁੱਖ-ਸੰਤਾਪ ਤੋਂ, ਵਿਦੇਹ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਹਰਿ ਨੂੰ ਧਾਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ ਤੇ ਘਰ-ਬਾਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਕਿ ਹੁਣ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚਲੇ ਜਾਓ, ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੋਂ ਅੱਗੇ ਕਾਲ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਜਾਲ ਵਿੱਚ ਫਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਆਪਣੇ ਵਿਅਕਤੀਕਤ ਮੋਹ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਦੁਰਾ ਦੀ ਸਮਝਾਈ ਨਾਲ ਤੋੜ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਦੱਸੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਨਿਕਲ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਧਰਮਪਤਨੀ, ਸੁਬਲਾ ਦੀ ਧੀ ਗਾਂਧਾਰੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਨਿਭਾਈ ਹੋਈ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਹੱਥੋਂ ਰਾਜ-ਪਟਾਕਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋ ਲਈ—ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਆਪਣੇ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਮੋਹ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੂ (ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ) ਨੇ ਸਾਰੇ ਨਾਲ ਸਾਂਤਿ ਕਰ ਲਈ, ਯਜਨ ਕਰਵਾਏ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਿਲ, ਗਾਂਵਾਂ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਸੋਨਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਗਿਆ ਕਿ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ, ਪਰ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਨਾ ਆਪਣੇ ਮਾਪੇ ਵੇਖੇ, ਨਾ ਹੀ ਸੁਬਲਾ ਦੀ ਧੀ। ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸੰਜਯਾ ਨੂੰ ਬੈਠਾ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਗਾਵਲਗਨ, ਸਾਡੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਹੁਣ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਕਿੱਥੇ ਹਨ?” ਉਸਨੇ ਸੋਚਿਆ: “ਸਾਡੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਤੇ ਸਾਡਾ ਮਾਮਾ, ਜੋ ਸਾਡਾ ਸਹਾਰਾ ਸੀ, ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ? ਕਿਤੇ ਉਹ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ ਮੈਂ ਅਕਲ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਹੁਣ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਤੋੜ ਗਏ ਹਨ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਗੰਗਾ ਵਲ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਚਲੇ ਗਏ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲੈਣ ਲਈ?” ਉਹ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। “ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸਾਡੇ ਚਾਚਿਆਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਸੱਜਣਾਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਸਾਡੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ?” ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਸਾਰਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੰਜਯਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਸਹਾਨੁਭੂਤੀ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕਿਆ ਤੇ ਉੱਤਰ ਨਾ ਦੇ ਸਕਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਸੀ। ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਹੰਝੂ ਪੁੱਛ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਸੰਜਯਾ ਨੇ ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੂ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਚਰਨ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੰਜਯਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਾਨ, ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਮਾਪਿਆਂ ਜਾਂ ਗਾਂਧਾਰੀ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਤਾ, ਹੇ ਮਹਾਬਲੀ, ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਠੱਗ ਗਏ ਹਨ।” ਇਸ ਵੇਲੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਜੀ ਤੁੰਬੁਰੂ ਦੇ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚੇ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਠੇ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਪੂਜਨੀਯ, ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਮਾਪੇ ਕਿੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ, ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਪਤਾ ਕਿ ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਵਿੱਚ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਕਿੱਥੇ ਚਲੀ ਗਈ ਹੈ।” ਤਦ ਨਾਰਦ ਜੀ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਡੁੱਬਦੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮਲਾਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦੱਸਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਜਿਵੇਂ ਗਾਂਵਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਥੰਮ੍ਹੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਉਂ ਹੀ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਤੇ ਬੋਲੀਆਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ, ਭਗਵਾਨ ਲਈ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਖਿਡੌਣਿਆਂ ਦੀ ਮਿਲਣ-ਵਿਛੋੜਾ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਉਂ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ-ਵਿਛੋੜਾ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕੁਝ ਇਹਥੇ ਸਥਿਰ ਜਾਂ ਅਸਥਿਰ ਮੰਨਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸਥਿਰ ਹੈ, ਨਾ ਅਸਥਿਰ; ਇਹ ਸਭ ਮੋਹ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਭਰਮ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।” “ਇਸ ਕਰਕੇ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਇਹ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਛੱਡ ਦੇਵੋ। ਤੁਸੀਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋ ਕਿ ਇਹ ਨਿਰਾਸ਼ ਤੇ ਦਇਆਜੋਗ ਲੋਕ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਜੀਊਣਗੇ? ਪਰ ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਕਾਲ, ਕਰਮ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਵੱਸ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਹੜਾ ਆਪ ਸੱਪ ਵਲੋਂ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਚਾ ਸਕਦਾ, ਇਉਂ ਹੀ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਹੱਥ-ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਹੱਥ-ਰਹਿਤ ਖੁਰਾਕ ਹਨ, ਪੈਰ-ਰਹਿਤ ਚੌਪਾਇਆ ਲਈ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦਾ ਭੋਜਨ ਹੈ—ਇਹੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੈ।” “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸਭ ਦੇ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਤੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੈ, ਹੁਣ ਕਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੇ। ਉਸਦਾ ਦਿਵ੍ਯ ਕਾਰਜ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਉਹ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਏ ਕੰਮ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ।” “ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਗਾਂਧਾਰੀ ਸਮੇਤ, ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਉੱਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਸੱਤ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਗਈ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਸਕੇ, ਉਹ ਸੱਤਧਾਰਾ ਨਦੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉੱਥੇ, ਉਹ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ ਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹਵਨ ਕਰ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਪਾਣੀ ਤੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਇੱਛਾ-ਰਹਿਤ ਕਰਕੇ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਸਨ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ, ਛੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲਿਆ, ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੁਆਰਾ ਰਜ ਤੇ ਤਮੋ ਗੁਣ ਨਾਸ ਕਰਕੇ, ਸਤੋਗੁਣ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।” “ਮਨ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਖੇਤਰ-ਗਿਆਤਾ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਘੜੇ ਦੀ ਹਵਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜਦ ਮਾਇਆ ਦੇ ਬਚੇ ਕੁਚੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਤੇ ਗੁਣ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੀ ਭੋਜਨ ਤਿਆਗ ਕੇ, ਉਹ ਪੁਲ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਡੋਲ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ, ਉਸ ਦੇ ਲਈ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਆਵੇ।” “ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅੱਜ ਤੋਂ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦੇਣਗੇ, ਤੇ ਉਹ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੁਆਹ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਤੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਦੇਵਰ ਦੇ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਖੜੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਦੇਖੇਗੀ। ਇਹ ਅਚੰਭੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ਜ, ਵਿਦੁਰਾ, ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੋਵੇਗਾ, ਉੱਥੋਂ ਤੀਰਥਾਂ ਵਲ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ।” ਇਹ ਸਭ ਆਖ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਤੇ ਤੁੰਬੁਰੂ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਇੱਕ ਅਜੀਬ ਚਮਤਕਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ—ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਣਮਿੱਥੀ ਪ੍ਰੇਮ ਵਧ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਜਾਨਵਰ, ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਵੈਰੀ ਹਨ, ਭੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਮਿੱਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉੱਡਣ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਭੂ ਉੱਥੇ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਤੇ ਹਿਰਨ ਆਦਿਕ ਤੇਜ਼ ਜਾਨਵਰ ਵੀ ਨਿਰਭੀਕ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਉੱਥੇ, ਉਹ ਪਰਮ, ਅਦ੍ਵੈਤ, ਅਨੰਤ ਪ੍ਰਭੂ, ਜਿਸ ਦਾ ਗਿਆਨ ਅਪਾਰ ਹੈ, ਗਵਾਲੇ ਮੁੰਡੇ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਦੇ ਲੀਲਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ—ਪਿਛਲੇ ਵਾਂਗ, ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਭੋਜਨ ਦੀ ਗੰਢੀ ਫੜ ਕੇ, ਬਛੜਿਆਂ ਤੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ ਫਿਰਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ, ਜੋ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਹਨ, ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਉਹ ਜਲਦੀ ਆਪਣੇ ਵਾਹਨ ਤੋਂ ਉਤਰੇ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਝੁਕ ਕੇ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਦੰਡ ਵਾਂਗ, ਚੌਂਹ ਮੱਥਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦੋ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ, ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਕੀਤਾ। ਬਾਰ-ਬਾਰ ਉੱਠ ਕੇ, ਉਹ ਕਾਫੀ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਫਿਰ-ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੇ ਢਹਿ ਪਏ, ਤੇ ਬੈਠ ਕੇ, ਪਿਛਲੇ ਵੇਖੇ ਹੋਏ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਯਾਦ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ।