ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰੇਮ-ਰੂਪ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਮਲੀਨਤਾ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ — ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਵੇ — ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੀ। ਨਾ ਭੂਤ, ਨਾ ਪ੍ਰੇਤ, ਨਾ ਰਾਖਸ਼, ਨਾ ਹੀ ਅਸੁਰ — ਕੋਈ ਵੀ ਐਸੀ ਤਾਕਤ, ਜਿਸ ਮਨ ਵਿਚ ਭਗਤੀ ਵੱਸਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਵੀ ਵਿਆਕੁਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ। ਹਰੀ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ, ਨਾ ਹੀ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਪਾਠ ਨਾਲ, ਨਾ ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਕਰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਕੇਵਲ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਉਹ ਮਿਲਦੇ ਹਨ — ਗੋਪੀਆਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਜੀਤਾ-ਜਾਗਦਾ ਸਬੂਤ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਬਾਅਦ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭਗਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਕੇਵਲ ਭਗਤੀ, ਭਗਤੀ — ਇਸੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਭਗਤੀ ਦੇ ਵੈਰੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇੱਕ ਵਾਰ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਮੁਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਇਕ ਭਗਤ ਦਾ ਉਪਹਾਸ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਕਲੇਸ਼ ਸਹਿਣਾ ਪਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਹੋ ਗਿਆ ਵਾਅਦਿਆਂ ਦਾ, ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ, ਯੋਗਾਂ ਦਾ, ਯਜਨਾਂ ਦਾ, ਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਚਰਚਾਵਾਂ ਦਾ — ਕੇਵਲ ਭਗਤੀ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਜਦੋਂ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਸੁਣਿਆ, ਜਿਸ ਰਾਹੀਂ ਨਾਰਦ ਨੇ ਉਸ ਦਾ ਸੱਚਾ ਸੁਭਾਵ ਜਾਣਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ, ਜੋ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਗਲਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਬੋਲ ਪਈ। ਭਗਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਹੇ ਨਾਰਦ! ਤੂੰ ਕਿੰਨਾ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਤੇਰੀ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਅਟੁੱਟ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਾਂਗੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਰਹਾਂਗੀ। ਹੇ ਦਇਆਲੂ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਪਲ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਪਰ ਮੇਰੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਚੇਤਨਾ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾ। ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਭਗਤੀ ਦੀ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਦਾ ਦਿਲ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਤੇ ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਮਲ ਕੇ ਜਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਕੋਲ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ 'ਚ ਉਚਾਰਨ ਕੀਤਾ: "ਹੇ ਗਿਆਨ, ਜਲਦੀ ਜਗ! ਹੇ ਵੈਰਾਗ, ਜਗ!" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਵਾਰ ਵਾਰ ਵੇਦ, ਵੇਦਾਂਤ ਤੇ ਗੀਤਾ ਦੀ ਉਚਾਰਨਾ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਬਹੁਤ ਯਤਨ ਕਰਨ 'ਤੇ ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਠ ਤਾਂ ਗਏ, ਪਰ ਦੋਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਹੀਂ ਖੁੱਲ ਰਹੀਆਂ, ਉਹ ਜਿਹੜੇ ਬਿਲਕੁਲ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਬੂੜੇ, ਤੇ ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਸੁੱਕ ਗਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਬਾਸੀਆਂ ਲਿਆਈਆਂ। ਜਦ ਨਾਰਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਫਿਰ ਤੋਂ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ: "ਇਹ ਨੀਂਦ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਈ, ਇਹਨਾ ਉੱਤੇ ਐਸਾ ਬੁੱਢਾਪਾ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਿਆ?" ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿਚ, ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਗੋਵਿੰਦ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਓਸੇ ਸਮੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਾਣੀ ਆਈ: "ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ। ਤੇਰੀ ਮਿਹਨਤ ਜਰੂਰ ਫਲ ਦੇਵੇਗੀ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ, ਤੂੰ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰ। ਜੋ ਪੁੰਨਾਤਮਾ ਹਨ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਇਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨਗੇ।" "ਜਦ ਉਹ ਪੁੰਨ ਕੰਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਨੀਂਦ ਤੇ ਬੁੱਢਾਪੇ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾ ਲੈਣਗੇ, ਤੇ ਭਗਤੀ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲ ਜਾਵੇਗੀ।" ਇਹ ਸਾਫ਼ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਣੀ ਸਭ ਨੇ ਸੁਣੀ, ਤੇ ਨਾਰਦ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਆਖਣ ਲੱਗਾ, "ਇਹ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਤਾ।" ਨਾਰਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਇਸ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਗੱਲ ਗੁਪਤ ਹੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਉਪਾਏ ਕੀ ਹੈ? ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਕੰਮ ਹੋ ਸਕੇ?" "ਓਹ ਪੁੰਨਾਤਮਾ ਕਿੱਥੇ ਮਿਲਣਗੇ, ਉਹ ਉਪਾਏ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਣਗੇ? ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ?" ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਉਹ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਓਥੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਤੀਰਥ ਵੱਲ ਚਲੇ, ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਗਏ।" ਇਹ ਘਟਨਾ ਸਭ ਨੇ ਸੁਣੀ, ਪਰ ਵਿਚਾਰ-ਵਿਮਰਸ਼ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ। ਕਈਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਤਾਂ ਅਸੰਭਵ ਹੈ," ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਸਮਝਣੋਂ ਪਰੇ ਹੈ," ਕੁਝ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਕੁਝ ਤਾਂ ਉਥੋਂ ਭੱਜ ਗਏ। ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੱਲਾ ਮਚ ਗਿਆ, ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ — ਵੇਦਾਂ, ਵੇਦਾਂਤਾਂ, ਤੇ ਗੀਤਾ ਦੀ ਉਚਾਰਨਾ ਨਾਲ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਹਰ ਥਾਂ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਜਦ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ, ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਤ੍ਰੈਯ ਨਹੀਂ ਉਠਿਆ, ਲੋਕ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿਚ ਫੁਸਫੁਸਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ, "ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਪਾਏ ਨਹੀਂ।" ਜਦ ਨਾਰਦ ਵਰਗਾ ਮਹਾਂਯੋਗੀ ਵੀ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਤਾਂ ਇਥੇ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਲੋਂ ਇਹ ਗੱਲ ਕਿਵੇਂ ਆਖੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਸੀ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਨਿਰਣੇ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਉਪਾਏ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਫਿਰ, ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਬਦਰੀਕਾਸ਼੍ਰਮ ਦੀਆਂ ਵਾਦੀਆਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਨਿਸ਼ਚੈ ਕਰ ਲਿਆ ਕਿ ਉੱਥੇ ਤਪ ਕਰਾਂਗੇ। ਉਥੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ — ਸਨਕ ਆਦਿਕ — ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਲੱਖਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਬੋਲਿਆ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹੇ ਕੁਮਾਰਾਂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ, ਮੈਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿਓ।" "ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਯੋਗੀ ਹੋ, ਗਿਆਨੀ ਹੋ, ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਜਮ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਤਨ ਮਹਾਨ ਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਵੀ ਪੂਰਵਜ ਹੋ।" "ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋ, ਹਰੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਲਈ ਹੀ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋ।" "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬੁੱਢਾਪਾ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਦੇ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।" "ਤੁਹਾਡੇ ਸਿਰਫ਼ ਭਾਂਵ ਨਾਲ, ਹਰੀ ਦੇ ਦੋ ਦਰਬਾਨ ਇਕ ਪਲ ਵਿਚ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ ਸਨ; ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਦਇਆ ਨਾਲ, ਉਹ ਦਰਬਾਨ ਵਾਪਸ ਵੈਕੁੰਠ ਪਹੁੰਚ ਗਏ।" "ਅਫ਼ਸੋਸ, ਯੋਗ ਦੇ ਭਾਗ ਨਾਲ, ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਇੱਥੇ ਹੋਇਆ; ਤੁਸੀਂ ਦਇਆਲੂ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਦਿਓ, ਜੋ ਅਸਹਾਇ ਹਾਂ।" "ਜੋ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਉਪਾਏ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਕਿਵੇਂ ਇਸ ਦਾ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਹੈ।" "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਖੁਸ਼ੀ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀ ਹੈ? ਇਹ ਸਭ ਵਰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ?" ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ; ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ 'ਚ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਿਆ। ਇਹ ਉਪਾਏ, ਜੋ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।" "ਹੇ ਨਾਰਦ, ਤੂੰ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈਂ, ਵੈਰਾਗੀਆਂ ਵਿਚ ਚੁੱਡਾਮਣੀ ਹੈਂ, ਸਦਾ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਵਿਚ ਅੱਗੇ ਹੈਂ, ਯੋਗੀਆਂ ਵਿਚ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਹੈਂ।" "ਇਹ ਤਾਂ ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਿ ਤੂੰ ਸਦਾ ਭਗਤੀ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਚਲਦਾ ਹੈਂ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਸੇਵਕ ਲਈ ਭਗਤੀ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਵਾਸਤੇ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।