ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿਚ ਇਕ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਦੋਂ ਉਹ ਬਹੁਤ ਕੁਝ ਗੁਆ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਉਹਦੇ ਪਿਤਾ, ਭਰਾ, ਦੋਸਤ, ਪੁੱਤਰ—ਸਾਰੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਸਨ। ਜਵਾਨੀ ਵੀ ਹੱਥੋਂ ਨਿਕਲ ਚੁੱਕੀ ਸੀ, ਤੇ ਹੁਣ ਉਹ ਵਧਾਪੇ ਵਿੱਚ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਰਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਸ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਜੀਉਂਦਾ ਰੱਖ ਰਹੀ ਸੀ, ਜਦ ਕਿ ਉਹ ਭੀਮਾ ਦੇ ਛੱਡੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਭਾਲ ਕੇ ਖਾ ਲੈਂਦਾ ਸੀ। ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਵਾਇਆ ਕਿ ਅੱਗ ਲਾਈ ਗਈ, ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਜ਼ਹਿਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਇਜ਼ਤ ਲੁੱਟੀ ਗਈ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਧਨ ਖੋਹ ਲਿਆ ਗਿਆ—ਜਿਹਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਕੀਤਾ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹੁਣ ਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ? ਤੇਰਾ ਇਹ ਸਰੀਰ ਵੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਜੀਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਵਧਾਪੇ ਨਾਲ ਥੱਕ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਤੇ ਛੱਡਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਕੱਪੜੇ ਅਖੀਰਕਾਰ ਉਤਾਰ ਦਿਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਾਰਥਕਤਾ ਗੁਆ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰਕ ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਚਿੰਤਾ ਦੇ ਇਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਸਿਆਣਪ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ, ਚਾਹੇ ਆਪਣੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਵਿਅਰਥ ਹੋ ਗਿਆ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਹਰੀ ਨੂੰ ਵਸਾ ਕੇ ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਮਨੁੱਖ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸਾ ਵੱਲ, ਚੁੱਪ ਚਾਪ, ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਾ ਦੱਸ ਕੇ, ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ, ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੋਂ ਉਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਦੁਰ ਦੀ ਬੁੱਧੀਮਤ ਭਰਾ ਦੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਨਾਲ ਜਾਗ ਕੇ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲ ਮੋਹ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬੰਧਨ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵੱਲੋਂ ਦੱਸੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਸੁਬਲਾ ਦੀ ਧਰਮੀ ਪੁੱਤਰੀ ਗਾਂਧਾਰੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਨਿੱਭ ਨਾਲ ਪਿਆਰ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ, ਆਪਣਾ ਰਾਜਸੀ ਡੰਡਾ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਉੱਚੇ ਜੀਵ ਆਖਰੀ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਮੋਹ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੁਰ ਪਈ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੂ (ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ) ਨੇ ਸਾਰੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਕਰਕੇ, ਹਵਨ ਕਰਵਾਏ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਿਲ, ਗਾਂ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਸੋਨਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਘਰ ਗਿਆ। ਪਰ, ਘਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਪੇ ਜਾਂ ਸੁਬਲਾ ਦੀ ਧੀ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਈ। ਉੱਥੇ ਉਸਨੇ ਸੰਜਯਾ ਨੂੰ ਬੈਠਿਆ ਵੇਖਿਆ, ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, "ਗਵਲਗਣ, ਸਾਡੇ ਵਧੇਰੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਹੁਣ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਕਿੱਥੇ ਹਨ?" "ਅਤੇ ਸਾਡੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਸੋਗ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਤੇ ਸਾਡੇ ਮਾਮਾ, ਸਾਡੇ ਮਿੱਤਰ, ਕਿੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ? ਕੀ ਉਹ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ ਮੈਂ ਮੂਰਖ ਹਾਂ ਤੇ ਮੇਰੇ ਆਪਣੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਗੰਗਾ ਵੱਲ ਦੁੱਖ ਭੁਲਾਉਣ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ?"—ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਉਦਾਸ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਫਿਰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, "ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਪਾਂਡੂ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਗਏ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਮਾਮਿਆਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸਤ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ?" ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੰਜਯਾ, ਦਇਆ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਕਾਰਨ, ਅੰਦਰੋਂ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਸਿਆ, ਤੇ ਉਹ ਕੁਝ ਵੀ ਜਵਾਬ ਨਾ ਦੇ ਸਕਿਆ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਹੰਜੂ ਪੂੰਝ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਸੰਜਯਾ ਨੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਚਰਨ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਸੰਜਯਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸਿੰਗਾਰ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਜਾਂ ਗਾਂਧਾਰੀ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਪਤਾ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ, ਇਹ ਵੱਡੇ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਛਲ ਗਏ ਹਨ।" ਇਸ ਸਮੇਂ, ਮਹਾਨ ਮুনি ਨਾਰਦ ਜੀ ਤੁੰਬੁਰੂ ਸਮੇਤ ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਦਰ-ਸਤਕਾਰ ਲਈ ਖੜੇ ਹੋਏ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਮਾਪੇ ਕਿੱਥੇ ਗਏ ਹਨ, ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਕਿ ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਾ ਸੋਗ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿਚ ਲੱਗੀ ਸੀ, ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਚਲੀ ਗਈ।" ਤਦ ਨਾਰਦ ਜੀ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲੇ ਨਾਵਿਕ ਵਾਂਗ, ਰਸਤਾ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉੱਚੇ ਮਾਹਾਤਮਾ ਵਾਂਗ ਬੋਲ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, "ਜਿਵੇਂ ਗਾਂਵਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਖੂਟੇ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਐਸੇ ਹੀ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਤੇ ਸੰਬੰਧਾਂ ਦੇ ਰੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਹੀ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਖਿਡੌਣਿਆਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਵਿਛੋੜਾ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਐਸੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।" "ਤੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਸਥਿਰ ਜਾਂ ਅਸਥਿਰ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿਚ ਨਾ ਤਾਂ ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਨਾ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਹਨ—ਇਹ ਸਿਰਫ ਮੋਹ ਤੇ ਮਾਇਆ ਦੇ ਕਾਰਨ ਦੁੱਖ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਇਹ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਹੌਂਸਲਾ ਖੋਹਣ ਵਾਲੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਛੱਡ ਦੇ। ਤੂੰ ਸੋਚਦਾ ਹੈਂ ਕਿ ਉਹ ਬੇਸਹਾਰਾ ਤੇ ਅਸਹਾਇ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾ ਜੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਪਰ ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਕਾਲ, ਕਰਮ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਵਿਚ ਆਇਆ ਮਨੁੱਖ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਚਾ ਸਕਦਾ, ਐਸੇ ਹੀ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।" "ਇੱਥੇ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੇ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਖਾ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਚੌਪਾਇਆ ਨੂੰ, ਤੇ ਸਭ ਵਿਚ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦਾ ਆਹਾਰ ਬਣਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਜੀਵਨ ਦਾ ਨਿਯਮ ਹੈ।" "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਦਰ ਬਾਹਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਵੇਖ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਹੀ ਪਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਇਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਤੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੈ, ਹੁਣ ਕਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੇ। ਉਸ ਦਾ ਕੰਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਹੁਣ ਉਹ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਏ ਕੰਮ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖੋ।" "ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਪਤਨੀ ਗਾਂਧਾਰੀ ਸਮੇਤ, ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿਚ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਉੱਥੇ, ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੱਤ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿਚ ਵੰਡ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਜੋ ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰ ਸਕੇ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸੱਤ ਧਾਰਾ ਨਦੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਉੱਥੇ, ਉਹ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਨ੍ਹਾਉਂਦੇ ਤੇ ਅੱਗ ਵਿਚ ਹਵਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਨੇ ਅਸਨ ਤੇ ਸਵਾਸ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਛੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਲਿਆ, ਹਰੀ ਦੀ ਧਿਆਨ ਕਰਕੇ ਰਜ ਤੇ ਤਮੋ ਗੁਣ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਸਤੋ ਗੁਣ ਵਿਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਏ।" "ਮਨ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਵਿਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਖੇਤਰ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਵਿਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਘੜੇ ਦੀ ਹਵਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਭੇਦ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।" "ਜਦ ਮਾਇਆ ਦਾ ਬਚਿਆ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਕਰ ਲਿਆ, ਭੋਜਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਤੰਭ ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਹੋ ਗਏ। ਜਿਸਨੇ ਸਭ ਕਰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਆਵੇ।" "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਅੱਜ ਤੋਂ ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ ਉਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ, ਤੇ ਉਸਦਾ ਸਰੀਰ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸਾੜਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਸਦੇ ਪਤੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜਦਾ ਵੇਖ, ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਗਾਂਧਾਰੀ ਆਪਣੇ ਭਰਾ-ਇਕ ਵਿਦੁਰ ਸਮੇਤ ਬਾਹਰ ਖੜੀ ਰਹੇਗੀ।" "ਇਹ ਅਚੰਭੇ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ, ਹੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ੀ, ਵਿਦੁਰ ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦੋਹਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਉਥੋਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਨਿਕਲ ਪਵੇਗਾ।" ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਤੇ ਤੁੰਬੁਰੂ ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨਾਂ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਸਭ ਵਿਚ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਕੀ ਅਚੰਭਾ ਹੈ? ਵਾਸੁਦੇਵ, ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿਚ ਵ੍ਰਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿਚ ਪੂਰਵ ਅਣਦੇਖਿਆ ਪਿਆਰ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਉੱਥੇ, ਜਿੱਥੇ ਅਜੇ ਵੀ ਅਜੈ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵੱਸਦਾ ਸੀ, ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਜਾਨਵਰ, ਤੇਜ਼ ਹਿਰਣ ਤੇ ਹੋਰ ਜੀਵ, ਸਾਰੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਦੋਸਤ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।