ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਸੰਕਟ ਦੀ ਘੜੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਉਪਾਏ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਥਾਂ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ—ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਸਮਾਂ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਆਪ, ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਲਈ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਆਗਮਨ ਨਾਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ—even ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਲਗਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ—ਉਹ ਵੀ ਅਚਾਨਕ ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ਾਂ ਜਿਵੇਂ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਆਦਿ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ? ਪਿਤਾ, ਭਰਾ, ਮਿੱਤਰ, ਪੁੱਤਰ—ਇਹ ਸਭ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ; ਜਵਾਨੀ ਚਲੀ ਗਈ; ਤੇਰਾ ਆਪਾ ਬੁੜਾਪੇ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ। ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਸ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ, ਇਕ ਨਿਗਰਾਨ ਵਾਂਗ, ਭੀਮ ਵੱਲੋਂ ਛੱਡੀ ਹੋਈ ਰੋਟੀ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ। ਅੱਗ ਲਾਈ ਗਈ, ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ, ਵਿਸ਼ ਦਿੱਤਾ, ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ ਹੋਈ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਧਨ ਚੋਰੀ ਹੋਇਆ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦਿੰਦੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੁਣ ਕੀ ਬਚਿਆ ਹੈ? ਤੇਰਾ ਇਹ ਸਰੀਰ, ਹੇ ਦਇਆਲੂ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਿਆਂ ਵੀ, ਬੁੜਾਪੇ ਨਾਲ ਥੱਕ ਚੁੱਕਾ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਕਪੜੇ, ਛੱਡ ਜਾਵੇਗਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ, ਇਸ ਸਰੀਰ ਦੀ ਲੋੜ ਖਤਮ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਵਿਅੰਗਤਾ ਤੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਚਿੰਤਾ ਦੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਗਿਆਨੀ ਕਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ, ਆਪਣੀ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਕਾਰਨ, ਵਿਭਰਮ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਘਰ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਤੁਹਾਡਾ ਰਾਸ্তা ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਅਣਜਾਣ ਰਹੇ; ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੋਂ ਅੱਗੇ, ਸਮਾਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਆਪਣੇ ਵਿਅੰਗਤ ਭਰਾ ਵਿਦੁਰਾ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪਿਆਰ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬੰਧਨ ਕੱਟ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵੱਲੋਂ ਦਿਖਾਏ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚੱਲ ਪਿਆ। ਸੁਬਲਾ ਦੀ ਧਰਮਾਤਮਾ ਧੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲ ਪਈ, ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰ ਦਾ ਸਟਿਕ ਛੱਡ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਉੱਚ ਆਤਮਾ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਮੋਹ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੂ, ਸਭ ਨਾਲ ਸਾਂਤਿ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ ਦੇ ਯੱਗ ਕਰੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਿਲ, ਗਾਂ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਸੋਨਾ ਦਿੱਤਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਘਰ ਗਿਆ, ਵਡੇਰੇ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਸੁਬਲਾ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਉਥੇ, ਸੰਜਯਾ ਨੂੰ ਬੈਠਾ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, "ਹੇ ਗਾਵਲਗਨਾ, ਸਾਡਾ ਵੱਡਾ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਹੁਣ ਅੰਨ੍ਹਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ, ਕਿੱਥੇ ਹੈ?" "ਅਤੇ ਮਾਤਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ, ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਸਾਡਾ ਮਾਮਾ, ਦੋਸਤ, ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ? ਸ਼ਾਇਦ, ਉਹ ਸਮਝਦੇ ਕਿ ਮੈਂ ਅਕਲ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਹੁਣ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕੇ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲਈ," ਉਹ ਸੋਚਦਾ ਹੋਇਆ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। "ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਮਰਨ 'ਤੇ, ਸਾਡੇ ਮਾਮਿਆਂ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਾਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ?" ਸੂਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਦਇਆ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁਖ ਨਾਲ, ਸੂਤਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ, ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਿਆ। ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂ ਪੋਂਹ ਕੇ, ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਸੰਜਯਾ ਨੇ ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੂ ਨੂੰ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਚਰਨ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ। ਸੰਜਯਾ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਹੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ, ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਜਾਂ ਗਾਂਧਾਰੀ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਪਤਾ, ਹੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਡੀਆਂ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਧੋਖਾ ਖਾ ਗਿਆ ਹਾਂ।" ਫਿਰ, ਮਾਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ, ਤੁੰਬੁਰੂ ਨਾਲ ਆਏ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਉੱਠ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ-ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: "ਹੇ ਪੂਜਨੀਯ, ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਕਿੱਥੇ ਗਏ ਹਨ, ਨਾ ਮਾਤਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦੀ ਤੇ ਤਪ ਕਰਦੀ, ਕਿੱਥੇ ਚਲੀ ਗਈ।" ਫਿਰ, ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰਸਤਾ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ੀ ਵਾਂਗ, ਮਹਾਨ ਨਾਰਦ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਬੋਲੇ। "ਜਿਵੇਂ ਗਾਂ ਆਪਣੀ ਰੱਸੀਆਂ ਨਾਲ ਖੂਹ 'ਤੇ ਬੰਨ੍ਹੀਆਂ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਜੀਵ ਨਾਮ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਲਈ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।" "ਜਿਵੇਂ ਖਿਡੌਣਿਆਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਵਿਛੋੜਾ ਖਿਡੌਣੇ ਵਾਲੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਵਿਛੋੜਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।" "ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਜਾਂ ਅਸਥਿਰ ਸਮਝਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸਥਿਰ ਹੈ, ਨਾ ਅਸਥਿਰ; ਇਸ ਲਈ, ਦੁਖ ਕਰਨਾ ਮਾਇਆ ਦੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ।" "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਇਹ ਅਜਾਣਤਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਮਨ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਛੱਡ ਦੇ। 'ਇਹ ਬੇਸਹਾਰੇ ਤੇ ਦਇਆਯੋਗ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾ ਕਿਵੇਂ ਜੀਊਣਗੇ?'—ਇਹ ਸੋਚ ਛੱਡ।" "ਇਹ ਸਰੀਰ, ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ, ਸਮਾਂ, ਕਰਮ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਵਲੋਂ ਫੜਿਆ ਮਨੁੱਖ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਬਚਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ।" "ਹੱਥ ਰਹਿਤ, ਹੱਥ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ; ਪੈਰ ਰਹਿਤ, ਚਾਰ ਪੈਰ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਖੁਰਾਕ; ਸਭ ਵਿੱਚ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਦੀ ਖੁਰਾਕ—ਜੀਵਨ, ਜੀਵਨ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ।" "ਹੇ ਰਾਜਾ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੁਆਰਾ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਇਹੀ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਹੇ ਵੱਡੇ ਰਾਜਾ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਪਾਲਣਹਾਰ, ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਲਈ।" "ਦਿਵਿਆ ਕਾਰਜ ਹੋ ਗਿਆ; ਹੁਣ ਉਹ ਬਾਕੀ ਕਾਰਜ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਤਕ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ, ਜਦ ਤਕ ਪਰਮਾਤਮਾ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਨਿਰਖਦੇ ਰਹੋ।" "ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਪਤਨੀ ਗਾਂਧਾਰੀ ਨਾਲ, ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ।" "ਉਹ ਨਦੀ, ਦਿਵਿਆ ਗੰਗਾ, ਸਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, ਸਤ ਵੱਖ ਵੱਖ ਚੈਨਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਗਈ; ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਸਤਧਾਰਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਉਥੇ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਹੁਤੀ ਪਾ ਕੇ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਪਾਣੀ ਤੇ ਜੀਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ, ਸਭ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ।" "ਆਸਨ ਤੇ ਸਾਹ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਪਾ ਕੇ, ਛੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ, ਹਰੀ ਦੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਰਜ ਤੇ ਤਮੋ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਤਵ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਮਨ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਖੇਤਰ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਘੜੇ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਜਗਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।" "ਮਾਇਆ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਬਚੇ ਕੁਚੇ ਅੰਸ਼ ਨਸ਼ਟ ਕਰਕੇ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਰੋਕ ਕੇ, ਸਭ ਖੁਰਾਕ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਸਤੰਭ (ਪਿਲਰ) ਵਾਂਗ ਅਡੋਲ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਕਰਮ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ, ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਹੋਵੇ।" "ਹੇ ਰਾਜਾ, ਅੱਜ ਤੋਂ, ਪੰਜਵੇਂ ਦਿਨ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ, ਤੇ ਉਹ ਅੰਗਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਰਾਖ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਜਦ ਪਤੀ ਦਾ ਸਰੀਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇਗਾ, ਧਰਮਵਤੀ ਪਤਨੀ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ-ਇਨ-ਲਾਅ ਨਾਲ, ਬਾਹਰ ਖੜੀ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਵੇਖੇਗੀ।" "ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਵਾਰਤਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਹੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ਜ, ਵਿਦੁਰਾ, ਖੁਸ਼ੀ ਤੇ ਦੁਖ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਉਥੋਂ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ 'ਤੇ ਚਲਾ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾਰਦ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੁੰਬੁਰੂ ਸਮੇਤ, ਸਵਰਗ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਆਪਣਾ ਦੁਖ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।