ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਸਮੇਂ, ਆਰ੍ਯਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਯਮਰਾਜ਼, ਇੱਕ ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸੋ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸ਼ੂਦਰ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜੀ ਰਹੇ ਸਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ ਨੂੰ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਵਰਗੇ ਸਨ, ਬਹੁਤ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਹੜੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ-ਬਾਰਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਜਿਹੜੇ ਅਸਲ ਜੀਵਨ ਦੀ ਸੱਚਾਈ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸਮਾਂ, ਜੋ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ, ਅਣਜਾਣੇ ਹੀ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਮਝ ਲਿਆ ਤੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, "ਰਾਜਨ, ਤੁਰੰਤ ਚਲੇ ਜਾਓ; ਵੇਖੋ, ਖਤਰਾ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।" ਉਸ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, "ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਥਾਂ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ; ਇਹ ਪਰਮ ਕਾਲ ਹੈ, ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਆਪ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਸਭ ਲਈ ਆਇਆ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ, ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਨਾਲ ਵੀ, ਵੱਖ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਲੋਕ ਅਚਾਨਕ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਵਿੱਛੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਫਿਰ ਹੋਰ ਧਨ-ਦੌਲਤ ਆਦਿ ਦੀ ਕੀ ਗੱਲ?" "ਪਿਓ, ਭਰਾ, ਦੋਸਤ, ਪੁੱਤਰ—ਸਾਰੇ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਜਵਾਨੀ ਚਲੀ ਗਈ; ਤੇਰਾ ਆਪ ਵੀ ਬੁੱਢੇਪੇ ਵਿੱਚ ਘਲ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ ਪਰਾਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈਂ। ਹਾਏ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਸ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਜੋ ਤੂੰ ਭੀਮੇਸ਼ ਦਾ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਖਾਣਾ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ।" "ਇੱਥੇ ਅੱਗ ਲਾਈ ਗਈ, ਦਾਨ ਦਿੱਤੇ ਗਏ, ਜ਼ਹਿਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਇੱਜ਼ਤ ਲੁੱਟੀ ਗਈ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਧਨ ਚੱਕ ਲਿਆ ਗਿਆ—ਜਿਹੜੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਜਾਨ ਦੇ ਗਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਹੁਣ ਕੀ ਬਚਿਆ?" "ਤੇਰਾ ਇਹ ਸਰੀਰ ਵੀ, ਹਾਏ, ਜੀਊਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਇਕ ਦਿਨ ਥੱਕ ਕੇ, ਪੁਰਾਣੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ, ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਦਾ ਕੋਈ ਉਦੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ, ਵਿਅਕਤੀ ਨਿਰਲੇਪ ਹੋ ਕੇ, ਮੋਹ ਦੇ ਬੰਧਨ ਤੋੜ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਗਿਆਨੀ ਹੈ।" "ਜੋ ਆਪਣੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਵਿਅਸਥ ਹੋ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਹਰੀ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਸਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਘਰ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮਨੁੱਖ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੁਣ ਤੂੰ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਏਂ, ਤੇਰਾ ਰਸਤਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਵੀ ਨਾ ਪਤਾ ਲੱਗੇ; ਇੱਥੋਂ ਅੱਗੇ, ਸਮਾਂ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਦੁਰ ਦੀ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਜਾਗੇ ਹੋਏ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬੰਧਨ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵਲੋਂ ਦੱਸੇ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਤੁਰ ਪਿਆ। ਸੁਬਲਾ ਦੀ ਧਰਮੀਕ ਪੁੱਤਰੀ, ਗੰਧਾਰੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਨ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ, ਆਪਣੀ ਅਧਿਕਾਰ ਦੀ ਲਾਠੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਤੁਰ ਪਈ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਮੋਹ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵੇਲੇ, ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੂ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਨਾਲ ਸੰਤੋਖ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ, ਅੱਗ ਨੂੰ ਹੋਮ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਿਲ, ਗਾਂ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਸੋਨਾ ਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਗਿਆ, ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ, ਪਰ ਉਥੇ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਮਾਪੇ ਜਾਂ ਸੁਬਲਾ ਦੀ ਪੁੱਤਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ। ਉੱਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਸੰਜਯਾ ਨੂੰ ਬੈਠਾ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਘਬਰਾਹਟ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ, "ਗਾਵਲਗਣ, ਸਾਡੇ ਵੱਡੇ ਪਿਓ, ਜੋ ਹੁਣ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਕਿੱਥੇ ਹਨ?" "ਅਤੇ ਮਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਦੁੱਖੀ ਹੈ, ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਮੇਰਾ ਚਾਚਾ, ਸਾਡਾ ਮਿੱਤਰ, ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ? ਕਿਤੇ, ਉਹ ਸੋਚ ਕੇ ਕਿ ਮੈਂ ਅਕਲ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਹਾਂ, ਤੇ ਹੁਣ ਸਾਰੇ ਆਪਣੇ ਮਰ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨਾਲ ਗੰਗਾ ਵੱਲ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਚਲੇ ਗਏ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਲੈਣ ਲਈ?" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। "ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਪਿਓ ਪਾਂਡੂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋਈ, ਸਾਡੇ ਚਾਚਿਆਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਦੋਸਤਾਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਸਾਡੇ ਰੱਖਵਾਲੇ ਸਾਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ?" ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਦਇਆ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਕਾਰਨ, ਸੰਜਯਾ, ਜੋ ਅੰਦਰੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਿਆ, ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ, ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਸਕਿਆ। ਆਖਰ, ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂ ਪੋਂਛ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਸੰਜਯਾ ਨੇ ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਆਪਣੇ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਾਨ, ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਤੇਰੇ ਮਾਪਿਆਂ ਜਾਂ ਗੰਧਾਰੀ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀ ਸੀ, ਹੇ ਬਲਵਾਨ! ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵੱਡੇ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਠੱਗਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।" ਇਸ ਵੇਲੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਜੀ ਤੁੰਬੁਰੂ ਨਾਲ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਤੇ ਆਦਰ ਦੇਣ ਲਈ ਖੜੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਮੇਰੇ ਮਾਪੇ ਕਿੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ, ਨਾ ਹੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਦੁਖੀ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਗਈ।" ਤਦ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਾਲਾ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਲੰਘਣ ਦਾ ਰਸਤਾ ਦੱਸਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ, ਸਾਰਿਆਂ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਬੋਲ ਪਏ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, "ਜਿਵੇਂ ਗਾਂਵਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਖੂੰਟ ਨਾਲ ਬੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਨਾਂ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਰੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਹੋਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਖਿਡੌਣਿਆਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣਾ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣਾ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉੱਤੇ ਹੈ।" "ਤੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਜਾਂ ਅਸਥਿਰ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸਥਿਰ ਹੈ, ਨਾ ਅਸਥਿਰ; ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਦੁੱਖੀ ਹੋਣਾ ਮਾਇਆ ਦੇ ਮੋਹ ਕਾਰਨ ਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਇਹ ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਛੱਡ ਦੇ।" "ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਕਾਲ, ਕਰਮ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਜਿਹੜਾ ਆਪ ਸੱਪ ਵਲੋਂ ਫੜਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਚਾ ਸਕਦਾ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।" "ਜਿਹੜਿਆਂ ਕੋਲ ਹੱਥ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਹੱਥ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਖੁਰਾਕ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਜਿਹੜਿਆਂ ਕੋਲ ਪੈਰ ਨਹੀਂ, ਉਹ ਚੌਪਾਇਆ ਜਾਨਵਰਾਂ ਦਾ ਆਹਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ; ਸਭ ਵਿੱਚ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਜ਼ਬੂਤਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਹਨ—ਇਹ ਜੀਵਨ, ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਹੀ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ।" "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਦਰ ਤੇ ਬਾਹਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਜੋੜ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।" "ਇਹੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ, ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਪਾਲਣਹਾਰ, ਹੁਣ ਕਾਲ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰਨ ਆਇਆ ਹੈ।" "ਦਿਵ੍ਯ ਕੰਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ; ਹੁਣ ਉਹ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਈ ਲੀਲਾ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ।" "ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਪਤਨੀ ਗੰਧਾਰੀ ਸਮੇਤ, ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ।" "ਉਥੇ, ਆਕਾਸ਼ੀ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੱਤ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ; ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਸੱਤ ਧਾਰਾ ਗੰਗਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।" "ਉਥੇ, ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਇੱਛਾ ਰਹਿਤ ਕਰਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।" "ਆਸਨ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਛੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਰਾਗ ਤੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੀ ਮਲਿਨਤਾ ਨੂੰ ਹਰੀ ਦੇ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਨਾਸ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸਤ੍ਵ ਗੁਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।" "ਮਨ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਖੇਤਰ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਘੜੇ ਦੀ ਹਵਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਅਭੇਦ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।" "ਮਾਇਆ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਬਚੇ-ਖੁਚੇ ਅੰਸ਼ ਨਾਸ ਕਰਕੇ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ, ਸਾਰੀ ਭੋਜਨ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਹ ਸਥਿਰ ਹੋ ਕੇ, ਖੰਭ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਸਭ ਕਰਮ ਤਿਆਗ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਰੁਕਾਵਟ ਨਾ ਹੋਵੇ।