ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਲਈ, ਵਿਦੁਰਾ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਕੋਲ ਰਹੇ। ਉਥੇ ਉਹ ਬੜੀ ਇੱਜ਼ਤ ਅਤੇ ਸੁੱਖ ਨਾਲ ਰਹਿੰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦਿੰਦੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਆਰਯਮਾ ਨੇ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਯਮਰਾਜ਼ ਇੱਕ ਸ਼ਾਪ ਕਾਰਨ ਸੌ ਸਾਲ ਲਈ ਸ਼ੂਦਰ ਬਣੇ ਰਹੇ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਦੁਬਾਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ ਨੂੰ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਜਗਤ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਵਰਗੇ ਸਨ, ਵੱਡੀ ਸ਼ਾਨ ਤੇ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਜੀ ਰਹੇ ਸਨ। ਪਰ, ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੋਕ, ਜੋ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ, ਆਪਣੀਆਂ ਮੌਜਾਂ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਰਹੇ। ਉਹ ਸਮਾਂ, ਜੋ ਹਰ ਕਿਸੇ ਲਈ ਜਿੱਤਣਾ ਔਖਾ ਹੈ, ਅਣਜਾਣੇ ਹੀ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਵੇਖ ਕੇ, ਵਿਦੁਰਾ ਨੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਚਲਣ ਦੀ ਘੜੀ ਆ ਗਈ ਹੈ। ਵੇਖੋ, ਖ਼ਤਰਾ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੋਈ ਉਪਾਏ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਸਮੇਂ ਤੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਤੇ। ਇਹ ਪਰਮ ਕਾਲ, ਪਰਮੇਸ਼्वर, ਸਾਡੇ ਸਭ ਦੇ ਲਈ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਬਚ ਸਕਦਾ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਵੀ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਧਨ-ਦੌਲਤ ਤਾਂ ਛੱਡੋ, ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਜਾਨ ਵੀ ਛੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਤੁਾਡੇ ਪਿਤਾ, ਭਰਾ, ਦੋਸਤ, ਪੁੱਤਰ—ਸਭ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਜਵਾਨੀ ਲੰਘ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਬੁੱਢਾਪਾ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਖਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਅਜਿਹੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹੋ ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਆਪਣਾ ਨਹੀਂ। ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਸ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਭੀਮ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ। ਜ਼ਮੀਨ, ਧਨ, ਇਸਤਰੀਆਂ—ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਅੱਗ ਲਾਈ ਗਈ, ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜ਼ਹਿਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਤੇ ਇੱਜ਼ਤ ਉਡਾਈ ਗਈ। ਹੁਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਜਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕੀ ਮਿਲਿਆ?" "ਇਹ ਸਰੀਰ ਵੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੀਊਣ ਦੀ ਆਸ ਹੈ, ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਕੇ, ਤੰਦ ਟੁੱਟੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਛੱਡ ਜਾਵੇਗਾ। ਜਿਸ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਇਸ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਸੰਬੰਧ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ ਹੋ ਕੇ, ਮੋਹ-ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਇਸਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਗਿਆਨੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ, ਆਪਣੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਦੁਖ ਕਾਰਨ ਵਿਅਸਨ ਹੋ ਕੇ, ਹਰਿ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ, ਘਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸਾ ਵਲ ਜਾਓ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਾ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਹੁਣ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" ਵਿਦੁਰਾ ਦੀ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਭਰੀ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਲਈ ਮੋਹ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬੰਧਨ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਦੇ ਦੱਸੇ ਰਸਤੇ ਤੇ ਤੁਰ ਪਏ। ਸੁਬਲਾ ਦੀ ਧੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੀ ਭਗਤ ਸੀ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੀ ਗਈ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜਸੀ ਲਾਠੀ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਆਪਣੇ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੂ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਸਾਰੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤੀ ਕਰਕੇ ਅੱਗ ਦੇ ਯਗ ਕਰਵਾਏ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਤਿਲ, ਗਾਂਵਾਂ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਸੋਨਾ ਦਿੱਤਾ, ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਘਰ ਗਿਆ, ਪਰ ਉਥੇ ਨਾ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਨਾ ਸੁਬਲਾ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ। ਉਸ ਨੇ ਸੰਜਯਾ ਨੂੰ ਬੈਠਾ ਵੇਖ ਕੇ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਗਾਵਲਗਣਾ, ਸਾਡੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਹੁਣ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹਨ, ਕਿੱਥੇ ਹਨ? ਤੇ ਮਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੈ, ਕਿੱਥੇ ਗਈ? ਮੇਰੇ ਚਾਚਾ ਤੇ ਦੋਸਤ ਕਿੱਥੇ ਹਨ? ਕੀ ਉਹ ਮੇਰੀ ਮੂਰਖਤਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਦੁਖਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣ ਲਈ, ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਗੰਗਾ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ?" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹ ਫਿਰ ਸੋਚਦਾ ਹੈ, "ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਪਾਂਡੂ ਸਵਰਗ ਸਿਧਾਰ ਗਏ, ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਚਾਚਿਆਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਦੋਸਤਾਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ?" ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਸੰਜਯਾ ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁਖ ਤੇ ਮਮਤਾ ਕਾਰਨ, ਅੰਦਰੋਂ ਤੋੜ ਗਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਨਾ ਵੇਖ ਸਕਣ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਕੁਝ ਕਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ। ਸੰਜਯਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂ ਪੁੰਝੇ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲਿਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਹੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਤਨ, ਮੈਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਮਾਪਿਆਂ ਜਾਂ ਗਾਂਧਾਰੀ ਦੇ ਇਰਾਦੇ ਬਾਰੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਪਤਾ। ਇਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਧੋਖਾ ਦੇ ਗਏ।" ਇਸ ਵੇਲੇ, ਮਹਾਨ ਤਪਸਵੀ ਨਾਰਦ ਜੀ ਤੁੰਬੁਰੂ ਸਮੇਤ ਉਥੇ ਆਏ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ-ਸਤਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, "ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਮੇਰੇ ਮਾਪੇ ਕਿੱਥੇ ਗਏ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਦੁਖੀ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਕਿੱਥੇ ਚਲੀ ਗਈ?" ਤਦ, ਨਾਰਦ ਜੀ, ਜੋ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮਾਲਾਹੀ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਸਿੱਧਾ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ, "ਜਿਵੇਂ ਗਾਂਵਾਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਰੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਖੂਟੇ ਨਾਲ ਬੱਝੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੀਵ ਵੀ ਨਾਮ ਤੇ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿਚ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਲੀਲਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਖਿਡੌਣਿਆਂ ਦੀ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਵਿਛੋੜਾ ਖਿਡਾਰੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।" "ਤੁਸੀਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਜਾਂ ਅਸਥਿਰ ਮੰਨਦੇ ਹੋ, ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਾ ਸਥਿਰ ਹਨ, ਨਾ ਅਸਥਿਰ; ਇਹਨਾਂ ਲਈ ਦੁਖੀ ਹੋਣਾ, ਮੋਹ ਤੇ ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੋਂ ਉਪਜੀ ਇਸ ਮਰਦਨਤਾ ਨੂੰ ਛੱਡੋ। ਤੁਸੀਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋ—'ਉਹ ਬੇਬਸ ਤੇ ਅਸਹਾਇ ਮੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਜੀਊਣਗੇ?'—ਇਹ ਮੋਹ ਹੈ।" "ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਸਮੇਂ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਵਲੋਂ ਫੜਿਆ ਮਨੁੱਖ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਚਾ ਸਕਦਾ, ਓਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਚਾ ਸਕਦਾ। ਹੱਥ-ਰਹਿਤ ਹੱਥ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਖੁਰਾਕ ਹਨ, ਪੈਰ-ਰਹਿਤ ਚੌਪਾਇਆ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ; ਸਭ ਵਿਚ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਦਾ ਆਹਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ—ਇਹੀ ਜੀਵਨ ਦੀ ਲੀਲਾ ਹੈ।" "ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕੋ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਉਸਨੂੰ ਵੇਖੋ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਬਲ ਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੈ, ਹੁਣ ਕਾਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੇ।" "ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਕੰਮ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਉਹ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦੇ ਕੰਮ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਵੇਖੋ।" "ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਤੇ ਪਤਨੀ ਗਾਂਧਾਰੀ ਸਮੇਤ, ਹਿਮਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ਰਮ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਥੇ ਗੰਗਾ, ਜੋ ਸੱਤ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡ ਗਈ ਸੀ, ਸੱਤ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ, 'ਸੱਤਧਾਰਾ ਨਦੀ' ਕਹਲਾਈ। ਉਥੇ ਉਹ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਨ੍ਹਾ ਕੇ, ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੁਤੀਆਂ ਪਾ ਕੇ, ਕੇਵਲ ਪਾਣੀ ਤੇ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ ਹਨ, ਮਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਤੇ ਇਛਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰਕੇ।" "ਉਹ ਆਸਨ ਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਇਾਮ 'ਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਲ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਛੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਲਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਧਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਰਜ ਤੇ ਤਮੋ ਗੁਣ ਨਾਸ ਕਰਕੇ, ਸਤੋਗੁਣ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਮਨ ਨੂੰ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਖੇਤਰ-ਗਿਆਤਾ ਨੂੰ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਤੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਵਿਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਘੜੇ ਦੀ ਹਵਾ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਓਸੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਏ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਦੁਰਾ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ-ਦਰਸ਼ੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਗਾਂਧਾਰੀ ਤੇ ਵਿਦੁਰਾ ਨੇ ਸੰਸਾਰਕ ਮੋਹ ਛੱਡ ਕੇ, ਪਰਮ ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕੀਤਾ।