ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਪਾਪੀ ਵੀ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰੇਮ ਰੂਪ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸ਼ੁੱਧ ਜੀਵ—ਚਾਹੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਕਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ, ਰਾਕਸ਼ਸ ਜਾਂ ਅਸੁਰ—ਕੋਈ ਵੀ, ਛੂਹ ਕੇ ਵੀ—ਕਦੇ ਹਾਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ। ਹਰੀ ਨੂੰ ਤਪੱਸਿਆ, ਵੇਦਾਂ, ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ—ਕੇਵਲ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਿਸਾਲ ਗੋਪੀਆਂ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਬਾਅਦ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭਗਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਜਾਗਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਭਗਤੀ, ਭਗਤੀ—ਇਸ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਗਤੀ ਦੇ ਵੈਰੀ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਦੁਰਵਾਸਾ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਇੱਕ ਭਗਤ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਦੁੱਖ ਸਹਿਣਾ ਪਿਆ। ਹੁਣ ਹੋਰ ਵਰਤ, ਹੋਰ ਤੀਰਥ, ਹੋਰ ਯੋਗ, ਹੋਰ ਯੱਗ, ਹੋਰ ਗਿਆਨ ਦੀ ਚਰਚਾ—ਇਹ ਸਭ ਕਾਫੀ ਹੋ ਗਿਆ; ਕੇਵਲ ਭਗਤੀ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਜਦੋਂ ਨਾਰਦ ਨੇ ਭਗਤੀ ਦੀ ਸੱਚੀ ਮਾਹਤਤਾ ਸੁਣਾਈ, ਤਾਂ ਭਗਤੀ, ਜੋ ਹਰ ਸ਼ੁਭਤਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਬੋਲ ਪਈ। ਭਗਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਨਾਰਦ, ਤੂੰ ਕਿੰਨਾ ਧੰਨ ਹੈਂ! ਤੇਰਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਕਦੇ ਘਟਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਛੱਡਾਂਗੀ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੀ ਰਹਾਂਗੀ। ਹੇ ਦਇਆਲੂ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੇਰੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ, ਬੇਹੋਸ਼ ਪਏ ਹਨ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾ।" ਸੂਤ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ: ਭਗਤੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਦਾ ਦਿਲ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮਲ ਕੇ ਜਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਮੁੰਹ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਗਿਆਨ, ਜਲਦੀ ਜਾਗ! ਹੇ ਵੈਰਾਗ, ਜਾਗ!" ਨਾਰਦ ਨੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵੇਦਾਂ, ਵੇਦਾਂਤ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦੀ ਪਾਠ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਬਹੁਤ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਠ ਤਾਂ ਗਏ, ਪਰ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੰਭਾਈਆਂ ਲੀਤੀਆਂ, ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਚਿੱਟੇ, ਸੁੱਕੇ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ, ਬਹੁਤ ਹੀ ਥਕੇ ਹੋਏ ਦਿਸਦੇ ਸਨ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਫਿਰ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ। ਉਹ ਸੋਚਣ ਲੱਗ ਪਏ, "ਇਹ ਨੀਂਦ ਕਿਵੇਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਹਨਾ ਉੱਤੇ ਐਨੀ ਬੁਢ਼ਾਪਾ ਕਿਵੇਂ ਆ ਗਿਆ?" ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਗੋਵਿੰਦਾ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਅਚਾਨਕ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਛੋਂ ਇਕ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ: "ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ। ਤੇਰੀ ਮਿਹਨਤ ਜਰੂਰ ਫਲ ਲਿਆਵੇਗੀ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।" ਆਵਾਜ਼ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੂੰ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰ। ਜਦੋਂ ਇਹ ਪੁੰਨ ਕੰਮ ਹੋਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਬੁਢ਼ਾਪਾ ਤੁਰੰਤ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਹਰ ਜਗ੍ਹਾ ਫੈਲ ਜਾਵੇਗੀ। ਇਹ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸੁਣੀ। ਨਾਰਦ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ, "ਇਹ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।" ਨਾਰਦ ਨੇ ਸੋਚਿਆ, "ਇਹ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੀ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਗੁਪਤ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਉਪਾਅ ਹੈ, ਕਿਹੜਾ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਹੋ ਸਕੇ?" "ਉਹ ਪੁੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਿੱਥੇ ਮਿਲਣਗੇ, ਉਹ ਉਪਾਅ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਣਗੇ? ਇੱਥੇ ਮੈਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ?" ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: "ਉਹ ਦੋਵੇਂ (ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ) ਨੂੰ ਓਥੇ ਹੀ ਛੱਡ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਤੀਰਥਾਂ ਉੱਤੇ ਜਾਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਗਏ।" ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵਾਰਤਾ ਸੁਣੀ, ਪਰ ਸੋਚ-ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਤਾਂ ਅਸੰਭਵ ਹੈ," ਕਿਸੇ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਇਹ ਸਮਝਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ," ਕੁਝ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਕੁਝ ਤਾਂ ਉਥੋਂ ਭੱਜ ਗਏ। ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹੱਲਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਹੈਰਾਨੀ ਛਾ ਗਈ। ਵੇਦਾਂ, ਵੇਦਾਂਤ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦੇ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਲੋਕ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋਏ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਤ੍ਰੈਮੁਰਤੀ ਉਤਪੰਨ ਨਾ ਹੋਇਆ, ਲੋਕ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਚੁਪਚਾਪ ਕਹਿਣ ਲੱਗ ਪਏ, "ਕੋਈ ਹੋਰ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।" ਨਾਰਦ, ਜੋ ਯੋਗੀ ਵੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਇਹ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਈ; ਤਾਂ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਰਿਸ਼ੀ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਉਪਾਅ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ। ਇਸ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਘਿਰ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਬਦਰੀਕਾਸ਼ਰਮ ਦੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੇ, ਅਤੇ ਓਥੇ ਇਹ ਮੰਤਵ ਬਣਾਇਆ ਕਿ ਇਸ ਲਈ ਤਪ ਕਰਾਂਗੇ। ਉਥੇ, ਅਚਾਨਕ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ—ਸਨਕ ਆਦਿਕ—ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ, ਜੋ ਲੱਖਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਬੋਲਿਆ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੁਣ ਤਾਂ ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡੀ ਮਿੱਲਾਪ ਹੋਈ ਹੈ। ਹੇ ਕੁਮਾਰਾਂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ।" "ਤੁਸੀਂ ਸਾਰੇ ਯੋਗੀ ਹੋ, ਗਿਆਨੀਆਂ ਹੋ, ਪੰਜ ਰੂਪਾਂ ਦੀ ਸੰਜਮ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਿਆਂ ਦੇ ਵੀ ਪੂਰਵਜ ਹੋ।" "ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋ, ਹਰੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਲਈ ਹੀ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੰਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਾਲ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਬੁਢ਼ਾਪਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।" "ਕਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਫ ਭੰਵੇ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਨਾਲ ਹੀ ਹਰੀ ਦੇ ਦੋ ਦਰਬਾਨ ਤੁਰੰਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿਗ ਪਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਉਹ ਦਰਬਾਨ ਵਾਪਸ ਵੈਕੁੰਠ ਸ਼ਹਿਰ ਚਲੇ ਗਏ।" "ਹੇ ਨਾਰਦ, ਮੈਂ ਯੋਗ ਦੇ ਭਾਗ ਨਾਲ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ। ਤੁਸੀਂ ਦਇਆਲੂ ਹੋ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਨਿਰਧਨ ਹਾਂ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ।" "ਜੋ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਸੀ—ਉਸ ਦਾ ਉਪਾਅ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਅਮਲ ਕਰਨਾ ਹੈ।" "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਹੈ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸੁਖ ਮਿਲਦਾ ਹੈ? ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਕਿਵੇਂ ਹਰ ਵਰਗ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਸਥਾਪਿਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?" ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: "ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਹੇ ਦਿਵਿਆ ਰਿਸ਼ੀ; ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਲੈ ਆ। ਇਹ ਉਪਾਅ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਹੀ, ਬੜੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹੋ ਸਕਣ ਵਾਲਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।" "ਹੇ ਨਾਰਦ, ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ, ਵੈਰਾਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੋਤੀ, ਸਦਾ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਦਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਧਾਨ, ਯੋਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ।