ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਵਿਦੁਰਾ ਨੂੰ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਦਿਆਂ ਕਿਵੇਂ ਜੀਉਂਦਾ ਰਿਹਾ? ਕੀ ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤੀਰਥ ਸਥਾਨਾਂ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਭੂਮੀਆਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ?” ਫਿਰ ਉਹ ਆਖਦਾ ਹੈ, “ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤੇਰੇ ਵਰਗੇ ਭਗਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਤੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ, ਉੱਥੇ ਪਵਿੱਰਤਾ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਗਦਾ ਧਾਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਸਦੇ ਹਨ।” ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਫਿਰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ, “ਸਾਡੇ ਸੱਜਣ ਅਤੇ ਸਬੰਧੀ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਕੀ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ? ਕੀ ਯਾਦਵ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਸੁਖੀ ਹਨ?” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਉੱਤੇ, ਵਿਦੁਰਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਨੁਭਵ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਕੁਝ ਵਿਅਕਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਘਟਨਾ ਨੂੰ ਉਹ ਛੁਪਾ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਹੋਇਆ ਦੁਖਦਾਈ ਅਤੇ ਅਸਹਿਣਯ ਘਟਨਾ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਦੀ ਉਸ ਨੂੰ ਹਿੰਮਤ ਨਾ ਹੋਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਦੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉਹ ਉਥੇ ਰਿਹਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ ਅਤੇ ਸਭ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਾਸਤੇ ਵੱਸਦਾ ਰਿਹਾ। ਉਥੇ, ਆਰਯਮਾ ਨੇ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਦੰਡ ਦਿੱਤਾ, ਜਦਕਿ ਯਮ, ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸ਼ੂਦਰ ਬਣਿਆ ਰਿਹਾ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੌਤੇ ਨੂੰ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਜਗਤ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਵਰਗੇ ਸਨ, ਮਹਾਨ ਸੁਖ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਜੀਉਂਦੇ ਰਹੇ। ਪਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਲਗਨ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸਮਾਂ ਬੜਾ ਗੁਪਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲੰਘਦਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਸਭ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਵਿਦੁਰਾ ਨੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ, “ਰਾਜਨ! ਜਲਦੀ ਤਿਆਰ ਹੋ ਜਾ, ਵੇਖ ਮੁਸੀਬਤ ਨੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਆ ਡੇਰਾ ਲਾਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸਮੇਂ ਤੇ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਪਰਮ ਕਾਲ, ਸਾਡਾ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਲੈਣ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।” “ਜਿਸ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਵੀ, ਆਪਣੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ, ਲੋਕ ਅਚਾਨਕ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਫਿਰ ਦੌਲਤ ਆਦਿ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ ਕਰੀਏ?” ਵਿਦੁਰਾ ਨੇ ਅੱਗੇ ਆਖਿਆ, “ਪਿਉ, ਭਰਾ, ਦੋਸਤ, ਪੁੱਤਰ—ਸਾਰੇ ਮਾਰੇ ਜਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਜਵਾਨੀ ਚਲੀ ਗਈ; ਤੇਰਾ ਆਪ ਵੀ ਬੁੱਢਾਪੇ ਨਾਲ ਘਲ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਤੂੰ ਪਰਾਏ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ।” “ਹਾਏ! ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਸ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਜੋ ਤੂੰ ਭੀਮ ਦੇ ਬਚੇ ਹੋਏ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈਂ। ਅੱਗ ਲਾਈ ਗਈ, ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜ਼ਹਿਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਬੇਇੱਜ਼ਤੀ ਹੋਈ, ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਧਨ ਛਿਨਿਆ ਗਿਆ—ਇਹ ਸਭ ਲਈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਨ ਗਵਾ ਦਿੱਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਕੀ ਮਿਲਿਆ?” “ਇਹ ਤੇਰਾ ਸਰੀਰ ਵੀ, ਹੇ ਦਇਆਜੋਗ, ਜੀਉਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਿਆਂ ਵੀ, ਬੁੱਢਾਪੇ ਨਾਲ ਘਸ ਜਾਵੇਗਾ, ਵਾਸਤਰਾਂ ਵਾਂਗ ਜਿਹੜੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਸਰੀਰ ਦਾ ਲਾਭ ਖੋ ਬੈਠਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮੋਹ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਆਖਦੇ ਹਨ।” “ਜੋ ਆਪਣੇ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਕਾਰਨ ਵਿਅਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਹਰਿ ਨੂੰ ਧਾਰ ਕੇ, ਘਰ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਉੱਤਮ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਤੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚਲਾ ਜਾ, ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਾ ਦੱਸ; ਇੱਥੋਂ ਅੱਗੇ ਕਾਲ, ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਭਰਾ ਵਿਦੁਰਾ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਕੇ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਮੋਹ ਦੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬੰਧਨ ਕੱਟ ਦਿੱਤੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ ਵਲੋਂ ਦੱਸਿਆ ਰਸਤਾ ਪਿੱਛੇ ਚਲ ਪਿਆ। ਸੁਬਲ ਦੀ ਧੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਨਿਸ਼ਠਾਵਾਨ ਸੀ, ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰ ਛੱਡ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਹੋ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਉੱਚ ਆਤਮਾਵਾਂ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਮੋਹ ਛੱਡ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੂ ਨੇ ਸਭ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਪਾ ਕੇ, ਹੋਮ-ਹਵਨ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਤਿਲ, ਗਾਂ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਵੱਡਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ ਲਈ ਘਰ ਵਿਚ ਗਿਆ, ਪਰ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਜਾਂ ਸੁਬਲ ਦੀ ਧੀ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖਿਆ। ਉਥੇ, ਉਸ ਨੇ ਸੰਜਯਾ ਨੂੰ ਬੈਠਿਆ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਚਿੰਤਤ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਗਾਵਲਗਣ! ਸਾਡੇ ਵੱਡੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਹੁਣ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹਨ, ਕਿੱਥੇ ਹਨ?” “ਅਤੇ ਮਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਵਿਆਕੁਲ ਹੈ, ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਮੇਰੇ ਮਾਮਾ, ਜੋ ਸਾਡੇ ਦੋਸਤ ਵੀ ਹਨ, ਕਿੱਥੇ ਹਨ? ਸ਼ਾਇਦ, ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਹੋਣ ਕਿ ਮੈਂ ਗਿਆਨਹੀਨ ਹਾਂ ਤੇ ਹੁਣ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਗੰਗਾ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਲੈਣ ਦੀ ਆਸ 'ਚ।” ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਉਹ ਦੁੱਖ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। “ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਪਾਂਡੂ ਚਲੇ ਗਏ, ਸਾਡੇ ਚਾਚਿਆਂ ਨੇ ਸਾਡੇ ਸਾਰੇ ਸੱਜਣਾਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਬਚਾਵ ਕੀਤੀ। ਹੁਣ ਉਹ ਰੱਖਵਾਲੇ ਸਾਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਕਿੱਥੇ ਚਲੇ ਗਏ?” ਸੁਤਾ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਵਿਛੋੜੇ ਦੇ ਦੁੱਖ ਤੇ ਦਇਆ ਕਾਰਨ, ਸੰਜਯਾ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ ਹੋ ਗਿਆ, ਉਹ ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਹੋ ਗਿਆ ਤੇ ਉੱਤਰ ਨਾ ਦੇ ਸਕਿਆ।” ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪੂੰਝ ਕੇ ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਭਾਲ ਕੇ, ਸੰਜਯਾ ਨੇ ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਹੇ ਤੇਰੇ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਗੌਰਵ! ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਮਾਪਿਆਂ ਜਾਂ ਗਾਂਧਾਰੀ ਦੇ ਨਿਰਣੇ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ; ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਵਲੋਂ ਠੱਗਿਆ ਗਿਆ ਹਾਂ।” ਇਸ ਵੇਲੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਜੀ ਤੁੰਬੁਰੂ ਸਮੇਤ ਆ ਪਹੁੰਚੇ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ ਉੱਠ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਦਰ-ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਪੂਜਨੀਯ! ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਮੇਰੇ ਮਾਪੇ ਕਿੱਥੇ ਗਏ ਹਨ, ਨਾ ਹੀ ਇਹ ਪਤਾ ਕਿ ਮੇਰੀ ਮਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਾਰੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਲਈ ਵਿਹਲ ਹੈ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੈ, ਕਿੱਥੇ ਚਲੀ ਗਈ।” ਫਿਰ, ਜਿਵੇਂ ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਮਾਲਕ ਸਮੁੰਦਰ ਪਾਰ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਚਨ ਆਖੇ। ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ, “ਜਿਵੇਂ ਗਾਂਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਪਣੇ ਰੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਖੂੰਟੀ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜੀਵ ਵੀ ਨਾਮ ਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਰੱਸਿਆਂ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਕਰਤਵ ਲੰਘਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਖਿਲੌਣਾਂ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਤੇ ਵਿਛੋੜਾ ਖਿਡੌਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਮਿਲਾਪਾਂ ਤੇ ਵਿਛੋੜਿਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੈ।” “ਤੂੰ ਜੋ ਕੁਝ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਜਾਂ ਅਸਥਿਰ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ, ਉਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਨਾ ਸਥਿਰ ਹੈ, ਨਾ ਅਸਥਿਰ; ਇਹ ਸਾਰੇ ਵਹਿਮ ਦੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਹੀ ਦੁੱਖ ਦੇ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਅਗਿਆਨਤਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਮਨ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਛੱਡ ਦੇ। ਇਹ ਸੋਚਣਾ ਕਿ ਉਹ ਬੇਬਸ ਤੇ ਅਸਹਾਇ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਵੇਂ ਜੀਊਣਗੇ—ਇਹ ਮੂਰਖਤਾ ਹੈ।” “ਇਹ ਸਰੀਰ, ਜੋ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੈ, ਕਾਲ, ਕਰਮ ਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਸੱਪ ਵਲੋਂ ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਕੋਈ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬਚਾ ਸਕਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਕੋਈ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।” “ਹੱਥ-ਰਹਿਤ, ਹੱਥ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਭੋਜਨ ਹਨ, ਪੈਰ-ਰਹਿਤ, ਚਾਰ ਪੈਰ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ; ਸਭ ਵਿਚ, ਕਮਜ਼ੋਰ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਦਾ ਆਹਾਰ ਹਨ—ਇਹ ਜੀਵਨ, ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਜੀਉਂਦਾ ਹੈ।” “ਹੇ ਰਾਜਨ! ਉਹ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਅਸਲ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਆਪ ਹੀ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਅੰਦਰ-ਬਾਹਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।” “ਇਹੀ ਪ੍ਰਭੂ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਾਜਨ! ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਤੇ ਪਾਲਣਹਾਰ ਹੈ, ਹੁਣ ਕਾਲ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਕਰੇ।” “ਦਿਵਯ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ; ਹੁਣ ਉਹ ਜੋ ਕੁਝ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਉਹ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਦ ਤਕ ਪ੍ਰਭੂ ਇੱਥੇ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਧੀਰਜ ਨਾਲ ਰਹੋ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿਚੋਂ ਜੀਵਨ ਦੇ ਗੂੜ੍ਹੇ ਤੱਤ, ਵਿਛੋੜਾ, ਮੋਹ, ਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਲੀਲਾ ਜਾਗਰੂਕ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।