ਮੈਂ ਵੀ, ਜਿਸ ਸੱਚ ਨੂੰ ਮੈਂ ਬਹੁਤ ਸਮੇਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੋਂ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਸੱਚ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਲਾਈ ਗਈ ਹੈ—ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਨੇ ਵ੍ਰਤ ਰੱਖਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਮੁਨੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਚ ਉਚਾਰਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਾਰਜਾਂ ਦੀ ਗੌਰਵਮਈ ਕਥਾ ਸੁਣਾਈ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਮਹਾਨਤਾ ਸਾਰੇ ਦੁਖ-ਕਲੇਸ਼ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਕਥਾ ਨੂੰ ਦਿਨ-ਰਾਤ, ਅਟਲ ਮਨ ਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦਾ ਜਾਂ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ—even ਇਕ ਚਿਨ੍ਹੇ ਲਈ—ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਚੰਦਰਮਾਸ ਦੇ ਦਵਾਦਸ਼ੀ ਜਾਂ ਏਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਵ੍ਰਤ ਅਤੇ ਸਯਮ ਨਾਲ ਇਸ ਦੇ ਪਾਠ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਵ੍ਰਤ ਰੱਖ ਕੇ, ਪੁਸ਼ਕਰ, ਮਥੁਰਾ ਜਾਂ ਦਵਾਰਕਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਕਥਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੇ ਗਾਇਨ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਨਾਲ, ਦੇਵਤਾ, ਰਿਸ਼ੀ, ਸਿੱਧ, ਪਿਤਰ, ਮਨੂ ਅਤੇ ਰਾਜੇ—ਜੋ ਇਹ ਗਾਇਨ ਜਾਂ ਸੁਣਦੇ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਅਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਧ, ਘੀ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਵਾਂ ਦੇ ਫਲ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਭਗਤ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ, ਇਹ ਪੁਰਾਣ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਉੱਚੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਰਣਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਪਾਠ ਨਾਲ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਰਾਜਸਤਾ, ਵੈਸ਼ ਲਕੜੀ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਕਿਤੇ, ਹਰੀ—ਕਲੀ ਯੁਗ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਸਾੜਣ ਵਾਲਾ—ਸਦਾ ਗਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਪਰ ਇਥੇ, ਉਸ ਦੇ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਰੂਪ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ, ਸ਼ਲੋਕ-ਸ਼ਲੋਕ ਵਿਚ ਕਥਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਜੋ ਅਜਨਮਾ, ਅਨੰਤ, ਸੱਚਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਬਣਦਾ, ਟਿਕਦਾ ਤੇ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ, ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ ਭੀ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ—ਹੇ ਅਵਿਨਾਸੀ। ਸਦਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਵੀਂ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਥਿਰ ਤੇ ਚਲਦੇ ਸੰਸਾਰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਬਣਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਧਾਮ ਸਿਰਫ ਧਨਵਾਨ ਭਗਤ ਹੀ ਪਾ ਸਕਦੇ ਹਨ—ਉਸ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਮੈਂ ਵਿਆਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਆਪਣੇ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸੀ, ਜੋ ਅਜੈ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਧੁਰ ਲੀਲਾ ਵਲ ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ, ਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਦਯਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪੁਰਾਣ—ਸੱਚਾਈ ਦਾ ਚਿਰਾਗ, ਪਾਪ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਸੁਣਾਇਆ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਥਾ ਚਲਾਈ: ਵਿਦੁਰਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੈਤ੍ਰੇਯਾ ਰਿਸ਼ੀ ਤੋਂ ਆਤਮਾ ਦੇ ਮਾਰਗ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ, ਹੁਣ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਾਪਿਸ ਆ ਗਿਆ, ਉਸ ਦੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਤਕ ਵਿਦੁਰਾ ਨੇ ਕਉਸ਼ਾਰਵ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ, ਉਹ ਗੋਵਿੰਦ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅਨਨ੍ਯ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਹ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਧਰਮਪੁਤ੍ਰ, ਉਸ ਦੇ ਭਰਾ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਯੁਯੁਤਸੁ, ਸੂਤ, ਕ੍ਰਿਪਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਥਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਬੰਧੀ ਵਿਦੁਰਾ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖਿਆ, ਗਾਂਧਾਰੀ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ, ਸుభਦਰਾ, ਉੱਤਰਾ, ਕ੍ਰਿਪੀ ਤੇ ਹੋਰ ਪਾਂਡੂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਿਲਾਵਾਂ—all ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਠ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਜਿੰਦਗੀ ਹੀ ਮੁੜ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਵਿਦੁਰਾ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਲਈ ਆਏ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ ਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਲਗਨ ਨਾਲ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚੋਂ ਪਿਆਰ ਦੇ ਹੰਝੂ ਵਹਿ ਗਏ; ਰਾਜਾ ਨੇ ਵਿਦੁਰਾ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਸਨ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਵਿਦੁਰਾ ਨੇ ਖਾਣਾ ਖਾ ਲਿਆ, ਆਰਾਮ ਕਰ ਲਿਆ ਤੇ ਆਸਨ ਤੇ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਨਮਰਤਾ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਕੇ, ਸਭ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿਚ ਪੁੱਛਿਆ: "ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੀ ਛਾਂ ਹੇਠੀਂ ਫਲਦੇ-ਫੁਲਦੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀ ਆਪਣੀ ਮਾਂ ਸਮੇਤ, ਜ਼ਹਿਰ, ਅੱਗ ਆਦਿ ਕਈ ਖਤਰਨਾਕ ਸਥਿਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ? ਤੁਸੀਂ ਕਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਯਾਤਰਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜੀਵਨ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਹਾਨ ਤੀਰਥ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ?" "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਜਿਵੇਂ ਭਗਤ, ਖੁਦ ਤੀਰਥ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਗਦਾ-ਧਾਰੀ ਨੂੰ ਵਸਾ ਕੇ, ਤੀਰਥ ਨੂੰ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹੋ। ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸਬੰਧੀਆਂ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਭਗਤ—ਦੇਖੇ ਜਾਂ ਸੁਣੇ ਹਨ? ਕੀ ਯਾਦਵ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵਿੱਚ ਸੁਖੀ ਹਨ?" ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਵਿਦੁਰਾ ਨੇ ਜਿਹੜਾ ਕੁਝ ਉਸਨੇ ਦੇਖਿਆ, ਉਹ ਸਭ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਘਟਨਾ, ਜੋ ਦੁਖਦਾਈ ਸੀ, ਉਹ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ, ਦਯਾ ਕਰਕੇ, ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਿਆ। ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ, ਵਿਦੁਰਾ ਉੱਥੇ ਰਿਹਾ, ਸਭ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ, ਸੁਖੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ, ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਦੀ ਭਲਾਈ ਤੇ ਸਭ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਲਈ। ਆਰਯਮਾ ਨੇ ਉਚਿਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਦ ਕਿ ਯਮ, ਸ਼ਾਪ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਲਈ ਸ਼ੂਦਰ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਰਾਜ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ ਨੂੰ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਵਾਂਗ ਹਨ, ਮਹਾਂ ਸੁਖ ਤੇ繁荣 ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਹੜੇ ਘਰ-ਗ੍ਰਹਸਤੀ ਵਿੱਚ ਲਗੇ, ਸੁਣ-ਸਮਝ ਤੋਂ ਬਿਨਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਰਹੇ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਸਮਾਂ—ਜੋ ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ ਪਾਰ ਕਰਨਾ—ਅਣਜਾਣੇ ਹੀ ਲੰਘ ਗਿਆ। ਵਿਦੁਰਾ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਦੇਖ ਕੇ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਹੇ ਰਾਜਾ, ਜਲਦੀ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਜਾਓ; ਦੇਖੋ, ਖਤਰਾ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਥਾਂ ਜਾਂ ਸਮੇਂ ਤੋਂ, ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਉੱਚਾ ਸਮਾਂ—ਪ੍ਰਭੂ—ਸਭ ਲਈ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।" "ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਲੋਕ ਅਚਾਨਕ ਵਿੱਛੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹੋਰਾਂ ਦੀ, ਜਿਵੇਂ ਧਨ ਆਦਿ, ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ?" "ਪਿਤਾ, ਭਰਾ, ਮਿਤ੍ਰ, ਪੁੱਤਰ—ਸਭ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਜਵਾਨੀ ਚਲੀ ਗਈ; ਤੇਰਾ ਆਪ ਉਮਰ ਦੇ ਵਸ਼ ਹੋ ਚੁੱਕਾ, ਤੇ ਤੂੰ ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ।" "ਅਫ਼ਸੋਸ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਆਸ ਕਿੰਨੀ ਵੱਡੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਤੂੰ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਰਖਵਾਲਾ, ਭੀਮਾ ਵਲੋਂ ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਵੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਅੱਗ ਲਾਈ, ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਜ਼ਹਿਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਬੇਇਜ਼ਤੀ, ਧਰਤੀ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਚੋਰੀ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਜੀਵਨ ਦਿੱਤਾ, ਹੁਣ ਕੀ ਰਹਿ ਗਿਆ?" "ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੀਰ, ਹੇ ਦਇਆਲੂ, ਜੀਵਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਅਣਚਾਹਾ, ਉਮਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਪੁਰਾਣੇ ਕਪੜਿਆਂ ਵਾਂਗ, ਛੱਡ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਜੋ ਮਨੁੱਖ, ਜਿਸ ਨੇ ਇਸ ਸਰੀਰ ਦਾ ਸਾਰ ਖੋ ਦਿੱਤਾ, ਵੈਰਾਗੀ ਹੋ ਕੇ, ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।" "ਜੋ, ਆਪਣੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ, ਵਿਛੋੜਾ ਤੇ ਸੰਯਮ ਪਾ ਕੇ, ਹਰੀ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਰਖ ਕੇ, ਘਰ ਛੱਡ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਚਾ ਮਨੁੱਖ ਹੈ।" "ਇਸ ਲਈ, ਤੇਰਾ ਯਾਤਰਾ ਉੱਤਰ ਦੀ ਦਿਸਾ ਵੱਲ ਹੋਵੇ, ਤੇਰਾ ਰਾਹ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਇੱਥੋਂ ਅੱਗੇ, ਸਮਾਂ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ, ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।