ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਾਲੀ ਯੁੱਗ ਦੀ ਆਉਣ ਨਾਲ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਭਗਤੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਤੇਰੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਜ্ঞান ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ, ਕਾਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਬੇਹੋਸ਼ ਅਤੇ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਤੂੰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ—ਮੈਂ ਕੋਈ ਉਪਾਇਆ ਲੱਭਾਂਗਾ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਮਾਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ, "ਕਾਲੀ ਯੁੱਗ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਯੁੱਗ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹਰ ਘਰ, ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਕਰਾਂਗਾ।" ਉਹ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ, "ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਹੋਰ ਕਰਤਵਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਵੱਡੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇਣਗੇ, ਮੈਂ ਨਾ ਤਾਂ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਵਾਂਗਾ।" ਪਰ ਇਸ ਕਾਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, "ਜੋ ਜੀਵ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹਨ, ਭਾਵੇਂ ਪਾਪੀ ਹੋਣ, ਉਹ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।" ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਪਿਆਰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, "ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸ਼ੁਧ ਜੀਵ, ਭਾਵੇਂ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ।" "ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ, ਦੈਤ, ਜਾਂ ਅਸੁਰ ਵੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਵੀ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਦੇ ਹਨ, "ਤਪ, ਵੇਦ, ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਹਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ—ਸਿਰਫ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਗੋਪੀਆਂ ਇਸ ਦਾ ਜੀਵੰਤ ਉਦਾਹਰਨ ਹਨ।" ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, "ਭਗਤੀ ਲਈ ਪਿਆਰ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਾਲੀ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਭਗਤੀ—ਭਗਤੀ—ਸਿਰਫ ਭਗਤੀ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਜੋ ਭਗਤੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇੱਕ ਵਾਰ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਨਿੰਦਿਆ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੁਖ ਭੋਗਣਾ ਪਿਆ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, "ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ, ਯਾਤਰਾ, ਯੋਗ, ਯਗ, ਗਿਆਨ ਦੀ ਚਰਚਾ—ਇਹ ਸਭ ਕਾਫ਼ੀ ਹਨ; ਮੁਕਤੀ ਸਿਰਫ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।" ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੀ ਵाणी ਸੁਣ ਕੇ, ਭਗਤੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸ਼ੁਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਉਤਰ ਦਿੱਤਾ।" ਭਗਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਨਾਰਦ! ਤੂੰ ਕਿੰਨਾ ਧਨਿਆ ਹੈਂ, ਤੇਰਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਿਆਰ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ ਛੱਡਾਂਗੀ ਨਹੀਂ, ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵੱਸਾਂਗੀ।" "ਤੇਰੀ ਦਇਆ ਨਾਲ, ਮੇਰਾ ਦੁਖ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੇਰੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹਨ—ਇन्हਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾ, ਜਗਾ।" ਸੂਤ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, "ਭਗਤੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਉੰਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਮਸਲ ਕੇ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ।" "ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਰਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਗਿਆਨ, ਜਲਦੀ ਜਾਗੋ! ਹੇ ਵੈਰਾਗ, ਜਾਗੋ!'" "ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਵੇਦ, ਵੇਦਾਂਤ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦੀਆਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਚਾਰਣਾਂ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਥੋੜੀ ਜਿਹੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਠੇ।" "ਦੋਨਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ, ਹੰਸ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਦਾਸ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਬੂੜ੍ਹੇ, ਸੁੱਕੇ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੰਕਾਰਿਆ।" "ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਜਦ ਉਹ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਫਿਰ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ ਵੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ, ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।" "ਇਹ ਨੀਂਦ ਕਿਵੇਂ ਆਈ, ਇੰਨੀ ਬੁਢਾਪਾ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ?" ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਗੋਵਿੰਦਾ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। "ਉਸ ਸਮੇਂ, ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਾਣੀ ਆਈ: 'ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ। ਤੇਰੀ ਮਿਹਨਤ ਫਲ ਲੈ ਆਵੇਗੀ, ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।' 'ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ, ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰ। ਸਜਣ ਲੋਕ, ਜੋ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਸਜਦੇ ਹਨ, ਤੇਰੇ ਕਰਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨਗੇ।' 'ਜਦ ਉਹ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਹੋਵੇਗਾ, ਦੋਨਾਂ ਦੀ ਨੀਂਦ ਤੇ ਬੁਢਾਪਾ ਤੁਰੰਤ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਤੇ ਭਗਤੀ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲ ਜਾਵੇਗੀ।'" "ਇਹ ਸਾਫ਼-ਸਾਫ਼ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਣੀ ਸਭ ਨੇ ਸੁਣੀ, ਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ, 'ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਤਾ।'" "ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਇਸ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਵੀ, ਇਹ ਗੱਲ ਰਾਜ਼ ਰਹਿ ਗਈ। ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਉਪਾਇ ਹੈ, ਕਿਹੜਾ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ?' 'ਸਜਣ ਲੋਕ ਕਿੱਥੇ ਮਿਲਣਗੇ, ਉਹ ਉਪਾਇ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਣਗੇ? ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਅਕਾਸ਼ ਵਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ?'" "ਸੂਤ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, 'ਉਹ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਤੀਰਥ ਵੱਲ ਗਏ, ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ।'" "ਉਹ ਵਾਰਤਾਵਾਂ ਸਭ ਨੇ ਸੁਣੀਆਂ, ਪਰ ਵਿਚਾਰ-ਵਿਮਰਸ਼ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਬੋਲਿਆ। ਕੁਝ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ; ਕੁਝ ਨੇ ਕਿਹਾ, ਇਹ ਸਮਝਣ ਔਖਾ ਹੈ; ਕੁਝ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ, ਤੇ ਕੁਝ ਭੱਜ ਗਏ।" "ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਹਲਚਲ ਹੋਇਆ, ਅਜੀਬਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋਈ; ਵੇਦਾਂ, ਵੇਦਾਂਤ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦੀਆਂ ਉਚਾਰਣਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕ ਜਾਗੇ।" "ਜਦ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ, ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪੁਟੀ ਨਹੀਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈ, ਲੋਕ ਦੱਸਣ ਲੱਗੇ, 'ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਪਾਇ ਨਹੀਂ।'" "ਨਾਰਦ ਜੀ, ਜੋ ਯੋਗੀ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕੇ; ਤਾਂ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ?" "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੁੱਛਣ 'ਤੇ, ਇਹ ਨਿਰਣੇ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਉਪਾਇ ਅਪਹੁੰਚ ਹੈ।" "ਫਿਰ, ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਬਦਰੀ ਵਣ ਆਏ, ਤੇ ਉਦੇਸ਼ ਲਈ ਤਪ ਕਰਣ ਦਾ ਨਿਰਣੇ ਕੀਤਾ।" "ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ—ਸਨਕ ਆਦਿ—ਉਜਲੇ, ਲੱਖਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ, ਆਏ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਬੋਲਿਆ।" "ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, 'ਹੁਣ, ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹਾਂ। ਹੇ ਕੁਮਾਰਾਂ, ਝਟਪਟ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ।'" "ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਯੋਗੀ, ਗਿਆਨੀ, ਪੰਜ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਯਮ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਵਡੇਰੇ ਹੋ।" "ਤੁਸੀਂ ਸਦਾ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋ, ਹਰੀ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ, ਉਸ ਦੇ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਮਸਤ, ਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਲਈ ਹੀ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋ।" "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਹਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਸਦਾ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਬੁਢਾਪਾ ਨਹੀਂ ਚੁਭਦਾ।" "ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭ੍ਰਕਟੀ ਨਾਲ, ਹਰੀ ਦੇ ਦੋ ਦਰਬਾਨ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਇਆ ਨਾਲ, ਉਹ ਦਰਬਾਨ ਵਾਪਸ ਨਗਰ ਨੂੰ ਗਏ।" "ਹੇ ਯੋਗ ਦੇ ਭਾਗ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਪਾਇਆ; ਤੁਸੀਂ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਅਸਹਾਇ ਹਾਂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।" "ਅਕਾਸ਼ ਵਾਣੀ ਨੇ ਜੋ ਕਿਹਾ—ਉਸ ਦਾ ਉਪਾਇ ਕੀ ਹੈ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸੋ, ਕਿਵੇਂ ਅਮਲ ਕਰਨਾ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੀ ਯਾਤਰਾ, ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ, ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਲਈ ਉਪਾਇ ਦੀ ਖੋਜ, ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਇਆ ਦੀ ਉਡੀਕ ਵਿੱਚ, ਬਦਰੀ ਵਣ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚੀ।