ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਅਤੇ ਆਦਰਯੋਗ ਅਚਾਰਯ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਅਦਭੁਤ ਰਹੱਸ ਦੱਸੋ। ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਤੌਰ ਤੇ, ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਹਰਿ ਦੀ ਮਾਇਆ ਦਾ ਹੀ ਖੇਡ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ। ਅਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹਾਂ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਸੀਂ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਮ ਮਾਤਰ ਦੇ ਕਸ਼ਤਰੀ ਹਾਂ, ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋਂ ਸਦਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰ ਲੀਲਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਰਹੇ ਹਾਂ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਵਿਆਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਅਨੰਤ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਜਿਹੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਬਾਹਰਲੇ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਏ ਅਤੇ ਭਗਵਤ ਭਗਤ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਹੇ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜੰਮੇਆਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਪੁੱਛਿਆ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਅਪਕ ਕਰਤੱਬ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਣਨ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਭੀ ਜਨ, ਜੇ ਉਹ ਡਿੱਗ ਪੈਣ, ਦੁਖੀ ਹੋਣ, ਜ਼ਖ਼ਮੀ ਹੋਣ ਜਾਂ ਬੇਬਸ ਹੋਣ, ਜੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ‘ਹਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ’ ਆਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਨੰਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਤੀਖੀ ਹਵਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਹਨੇਰੇ ਅਤੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਬਚਨ ਜਾਂ ਕਥਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਸੁਣਣੀ ਚਾਹੀਦੀ; ਸੱਚ, ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਉਹੀ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਗੁਣ ਉਤਪੰਨ ਕਰੇ। ਕੇਵਲ ਉਹੀ ਕਥਾ ਮਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ, ਆਨੰਦ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਤਾਜਗੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਮਨ ਦਾ ਵੱਡਾ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਸੁੱਕਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉੱਤਮ ਕੀਰਤੀ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜੀ ਵੀ ਵਾਕ, ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨੀ ਸੋਹਣੀ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਹਰੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਂਵਾਂ ਦੇ ਨ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਥਾਂ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਹੰਸਾਂ ਵਾਲੀ ਥਾਂ; ਜਿਥੇ ਅਚੁਤ ਹੈ, ਓਥੇ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਭਗਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬਚਨ, ਭਾਵੇਂ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਅਪੂਰਨ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਅਨੰਤ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਮਹਿਮਾ ਹੈ, ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਧੋ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਸੁਜਨ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣਦੇ, ਗਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਅਚੁਤ, ਭਾਵੇਂ ਕਰਮ ਇਛਾ ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਜਾਂ ਗਿਆਨ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜੇ ਉਹ ਤੇਰੀ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਨਹੀਂ ਚਮਕਦੇ; ਤਾਂ ਫਿਰ ਜੇਕਰ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਨਾ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਵਧੀਆ ਕਰਮ ਵੀ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਦਾ ਲਈ ਭਲਾ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਕੁਲ, ਆਸ਼੍ਰਮ ਦੇ ਕਰਤੱਬ, ਤਪ, ਜਾਂ ਪਾਠ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਹਰ ਪ੍ਰਯਾਸ, ਜੇ ਉਹ ਸ੍ਰੀਧਰ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਅਟੁੱਟ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ, ਤਾਂ ਉਹ ਉੱਤਮ ਨਹੀਂ; ਪਰ ਜਦੋਂ ਹਰੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਉਚਾਰ ਕੇ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਹੈ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਸਾਰੇ ਅਸ਼ੁਭ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਭਲਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਇਹ ਮਨ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਅੰਦਰਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਲਈ ਉੱਤਮ ਭਗਤੀ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗਿਆਨ, ਅਨੁਭਵ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜੰਮੇ ਬਹੁਤ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਜੋ ਸਦਾ ਨਾਰਾਇਣ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਸਰਵ-ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਅਡੋਲਤਾ ਨਾਲ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਮੈਂ ਵੀ, ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਉਪਵਾਸ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਉੱਚਤ ਰਿਸ਼ੀ ਦੇ ਮੁਖੋਂ ਜਿਸ ਆਤਮ-ਤੱਤਵ ਨੂੰ ਸੁਣਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਸੱਚ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਮੁੜ ਯਾਦ ਆ ਗਿਆ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣੋ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਉੱਚੇ ਕਰਤੱਬ ਦੱਸ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਾਨਤਾ ਸਾਰੇ ਅਸ਼ੁਭ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ, ਅਡੋਲ ਮਨ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ, ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਹ ਸੁਣਦਾ ਜਾਂ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਇੱਕ ਪਲ ਲਈ ਹੀ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਚੰਦਰਮਾ ਦੇ ਪੱਖਾਂ ਦੀ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਜਾਂ ਗਿਆਰਵੀਂ ਤਾਰੀਖ ਨੂੰ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਸਯਮ ਅਤੇ ਉਪਵਾਸ ਨਾਲ ਪਾਠ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪਾਪ ਮੁਕਦੇ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਵਿਅਕਤੀ ਸਯਮ ਨਾਲ ਉਪਵਾਸ ਕਰਕੇ ਪੁਸ਼ਕਰ, ਮਥੁਰਾ ਜਾਂ ਦੁਆਰਕਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਦੀ ਸਤਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸੁਣਨ ਨਾਲ ਦੇਵਤੇ, ਰਿਸ਼ੀ, ਸਿੱਧ, ਪਿਤਰ, ਮਨੂ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਗਾਉਣ ਜਾਂ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਕੁਝ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋ ਵਾਰੀ ਜੰਮੇ ਜੋ ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਅਤੇ ਸਾਮ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮਧੂ, ਘਿਉ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਦੇ ਧਾਰਾਵਾਂ ਦੇ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਭਗਤੀ ਭਾਵ ਵਾਲਾ ਦੋ ਵਾਰੀ ਜੰਮਾ, ਜੇ ਇਹ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਉੱਚੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਵਰਨਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਪਾਠ ਰਾਹੀਂ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਸ਼ਤਰੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਰਾਜਤਾ, ਵੈਸ਼ ਵਪਾਰ ਤੇ ਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੋਰ ਕਿਤੇ, ਜਿੱਥੇ ਕਲੀ ਯੁਗ ਦੀ ਮਲਿਨਤਾ ਨੂੰ ਸਾੜਣ ਵਾਲੇ ਹਰੀ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸਦਾ ਨਹੀਂ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ; ਪਰ ਇੱਥੇ, ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਸਰਵ-ਵਿਆਪਕ ਹੈ, ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹਰ ਸ਼ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਸ ਅਜਨਮੀ, ਅਨੰਤ, ਸੱਚੇ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ, ਪਾਲਣਾ ਅਤੇ ਲਯ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦੀ ਮਹਿਮਾ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਇੰਦਰ, ਸ਼ਿਵ ਆਦਿ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਭੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ—ਹੇ ਅਚੁਤ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਸਦਾ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਪਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਜਿਸਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਨਵੀਂ ਰਚੀ ਹੋਈ, ਚਲਦੀ ਤੇ ਅਚਲ ਜਗਤ ਰਚਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸਦਾ ਅਸਲ ਨਿਵਾਸ ਸਿਰਫ਼ ਪਵਿੱਤਰ ਆਤਮਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਵਿਆਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਤਮਿਕ ਆਨੰਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ, ਅਜੈ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮੋਹਨੀ ਲੀਲਾ ਵਲ ਆਕਰਸ਼ਿਤ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਇਹ ਪੁਰਾਣ, ਸੱਚ ਦਾ ਦੀਵਾ, ਸਭ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸਕ, ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਵਿਦੁਰ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੀ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾ ਦੌਰਾਨ ਮੈਤ੍ਰੇਯ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲੋਂ ਆਤਮਾ ਦੇ ਮਾਰਗ ਬਾਰੇ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਆਨ ਦੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਪੂਰੀ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਜਦ ਤੱਕ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਕੌਸ਼ਾਰਵ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛੇ, ਉਹ ਗੋਵਿੰਦਾ ਵਿੱਚ ਅਨਨ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੋਰ ਪੁੱਛਣ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਕਾ-ਸਬੰਧੀ—ਧਰਮਪੁਤ੍ਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਰਾ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਯੁਯੁਤਸੁ, ਸੂਤ, ਕ੍ਰਿਪ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਥਾ—ਨੇ ਵਿਦੁਰ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਆਉਂਦੇ ਵੇਖਿਆ, ਗਾਂਧਾਰੀ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ, ਸੁਭਦ੍ਰਾ, ਉੱਤਰਾ, ਕ੍ਰਿਪੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹਿਲਾਵਾਂ ਨੇ ਭੀ, ਸਭ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉੱਠ ਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਜਿੰਦ ਆਪ ਮੁੜ ਆ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਵਿਦੁਰ ਦਾ ਉਚਿਤ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲ ਲਾ ਕੇ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕੀਤਾ। ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਲਗਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਦੀ ਧਾਰ ਵਗਾ ਬੈਠੇ; ਰਾਜਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਆਗਵਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸਥਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਜਦ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਭੋਜਨ ਕੀਤਾ, ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕੀਤਾ ਤੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਬੈਠ ਗਏ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ: "ਕੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਸੀਂ ਯਾਦ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੁਹਾਡੇ ਆਸਰੇ ਹੇਠ ਵਧੀਆ ਜੀਵਨ ਜੀਆ, ਅਤੇ ਮਾਂ ਸਮੇਤ ਕਈ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਜ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ਅੱਗ, ਤੋਂ ਬਚ ਗਏ? ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਜੀਵਨ ਯਾਪਨ ਕੀਤਾ? ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਮੁੱਖ ਤੀਰਥ ਅਥਵਾ ਪਵਿੱਤਰ ਭੂਮੀਆਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਕੀਤੀ? ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਸੀਂ ਜਿਵੇਂ ਭਗਤ ਹੋ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਤੀਰਥ ਹਨ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਗਦਾ-ਧਾਰੀ ਨੂੰ ਵਸਾ ਕੇ, ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਪਿਆਰੇ, ਕੀ ਸਾਡੇ ਮਿੱਤਰ ਤੇ ਸਬੰਧੀ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਭਗਤ ਹਨ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲੇ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣਿਆ? ਕੀ ਯਾਦਵ ਆਪਣੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀ ਰਹੇ ਹਨ?" ਧਰਮਰਾਜ ਵਲੋਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਆਪਣਾ ਸਾਰਾ ਅਨੁਭਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਦੱਸਿਆ, ਪਰ ਯਾਦਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਨਾਸ ਦੀ ਦੁਖਦਾਈ ਘਟਨਾ ਗੁਪਤ ਰੱਖੀ। ਉਹ ਦਇਆਵਾਨ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਿਆ।