ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਲੜੀ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕਹਾਣੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਗਦੀ ਹੈ: ਮੁਕਤੀ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੀ ਤੇ ਜਾਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਤੇ ਇਹ ਦੋ, ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ। ਕਲੀ ਯੁੱਗ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ, ਤੁਹਾਡੇ ਇਹ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਕਰਕੇ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਪਰ, ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ—ਮੈਂ ਕੋਈ ਢੰਗ ਸੋਚਾਂਗਾ। ਹੇ ਸੋਹਣੀਏ, ਕਲਿ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਯੁੱਗ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਲੋਕ ਵਿਚ, ਵਿਆਪਕ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੋਰ ਫਰਜਾਂ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿਆਂਗਾ। ਪਰ, ਉਸ ਵੇਲੇ, ਨਾ ਤਾਂ ਮੈਂ ਹਰਿ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਫੈਲਾਵਾਂਗਾ। ਉਹ ਜੀਵ, ਜੋ ਕਲਿ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹੋਣਗੇ, ਭਾਵੇਂ ਪਾਪੀ ਹੀ ਹੋਣ, ਨਿਰਭਯ ਹੋ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿਚ ਜਾ ਸਕਣਗੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰੇਮ-ਰੂਪ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਪਵਿਤ੍ਰ ਜੀਵ, ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ। ਨਾ ਭੂਤ, ਨਾ ਪ੍ਰੇਤ, ਨਾ ਦੈਤ, ਨਾ ਹੀ ਅਸੁਰ—ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਵੀ, ਜੋ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਮਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਪਹਤ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ, ਚਾਹੇ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਵੀ। ਨਾ ਤਪ ਨਾਲ, ਨਾ ਵੇਦਾਂ ਨਾਲ, ਨਾ ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਹਰਿ ਮਿਲਦੇ ਹਨ—ਸਿਰਫ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ। ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਗੋਪੀਆਂ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਨੁੱਖ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਗਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮ ਉਪਜਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਕਲਿ ਵਿੱਚ, ਕੇਵਲ ਭਗਤੀ—ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਭਗਤੀ ਦੇ ਵੈਰੀ ਹਨ, ਉਹ ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਕਦੇ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਅਪਮਾਨ ਕੇਤਾ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਦੁੱਖ ਸਹਿਣਾ ਪਿਆ। ਹੋਰ ਵਰਤ, ਤੀਰਥ, ਯੋਗ, ਯਗ, ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਚਰਚਾਵਾਂ—ਇਹ ਸਭ ਕਾਫੀ ਹੋ ਗਈਆਂ; ਕੇਵਲ ਭਗਤੀ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਜਦ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਭਗਤੀ ਦੇ ਸਵਰੂਪ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਿਆ, ਤਾਂ ਉਹ, ਸਭ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੀ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਭਗਤੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: “ਹੇ ਨਾਰਦ, ਤੂੰ ਕਿੰਨਾ ਧੰਨ ਹੈਂ! ਤੇਰਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਅਡੋਲ ਹੈ। ਮੈਂ ਕਦੇ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾਵਾਂਗੀ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਰਹਾਂਗੀ। ਹੇ ਦਯਾਲੁ ਮুনি, ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਪਲ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੇਰੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਚੇਤਨਾ ਨਹੀਂ; ਇਸ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾ।” ਸੂਤ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ: ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਦਾ ਦਿਲ ਤਰਸ ਗਿਆ। ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨੋ ਨੂੰ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਮਲ ਕੇ ਜਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾ ਕੇ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿਚ ਉਚਾਰਨ ਕਰਨ ਲੱਗੇ: “ਹੇ ਗਿਆਨ, ਜਲਦੀ ਜਾਗ! ਹੇ ਵੈਰਾਗ, ਜਾਗ!” ਫਿਰ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਵੇਦ, ਵੇਦਾਂਤ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦੀਆਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਉਚਾਰਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਬੜੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਠੇ। ਪਰ ਦੋਵੇਂ ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਹੀਂ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕਦੇ, ਹੰਸ ਵਾਂਗ ਉਬਾਸੀਆਂ ਲੈਂਦੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਸੁੱਕੇ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਸੁੱਕ ਗਏ, ਰੰਗ ਉਡ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨੋ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਕਰਕੇ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਫਿਰ ਸੁੱਤਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ ਕਿ ਹੁਣ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। “ਅਜਿਹਾ ਨੀਂਦ ਕਿਵੇਂ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਜਿਹੀ ਵੱਧ ਉਮਰ ਕਿਵੇਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ?” ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਗੋਵਿੰਦ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ, ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ: “ਹੇ ਮুনি, ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਤੇਰੀ ਮਿਹਨਤ ਫਲ ਲਿਆਵੇਗੀ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।” “ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਮুনি, ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰੋ। ਜੋ ਪੁੰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਕਰਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨਗੇ।” “ਜਦ ਉਹ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਹ ਦੋਨੋ ਵਿਚੋਂ ਨੀਂਦ ਤੇ ਬੁਢਾਪਾ ਤੁਰ ਜਾਣਗੇ ਤੇ ਭਗਤੀ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲ ਜਾਵੇਗੀ।” ਇਹ ਸਾਫ਼ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਣੀ ਸਭ ਨੇ ਸੁਣੀ, ਤੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ, ਕਹਿਣ ਲੱਗੇ, “ਇਹ ਗੱਲ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।” ਨਾਰਦ ਜੀ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ, “ਇਸ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਵੀ, ਮਾਮਲਾ ਅਜੇ ਵੀ ਗੁਪਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਢੰਗ ਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਮ ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ?” “ਪੁੰਨ ਵਾਲੇ ਕਿੱਥੇ ਮਿਲਣਗੇ, ਉਹ ਢੰਗ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਣਗੇ? ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ?” ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: “ਉਹ ਦੋਨੋ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਇਕ ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਤੀਰਥ ਜਾਂਦੇ, ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਗਏ।” ਇਹ ਗੱਲ ਸਭ ਨੇ ਸੁਣੀ, ਪਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਆਖਿਆ। ਕੁਝ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਕੁਝ ਨੇ ਆਖਿਆ—ਇਹ ਸਮਝ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ; ਕੁਝ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ, ਕੁਝ ਭੱਜ ਗਏ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਹਲਚਲ ਹੋਇਆ, ਹੈਰਾਨੀ ਛਾ ਗਈ; ਵੇਦ, ਵੇਦਾਂਤ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦੀਆਂ ਉਚਾਰਣਾਂ ਨਾਲ ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਜਦ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦਾ ਤ੍ਰੈਣ ਨਹੀਂ ਉੱਠਿਆ, ਲੋਕ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿਚ ਕਹਿੰਦੇ, “ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਢੰਗ ਨਹੀਂ।” ਨਾਰਦ, ਜੋ ਯੋਗੀ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕਿਆ; ਤਾਂ ਇਥੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਆਖਿਆ ਜਾਵੇ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਗਰੁੱਪਾਂ ਵਲੋਂ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਇਹ ਨਿਸਚਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਕਿ ਇਹ ਢੰਗ ਅਪਹੁੰਚ ਹੈ। ਫਿਰ, ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਬਦਰੀਕਾਸ਼੍ਰਮ ਆਏ, ਤੇ ਉੱਥੇ ਇਸ ਮਕਸਦ ਲਈ ਤਪ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸਚੈ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਸਨਕ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਲੱਖਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਿਸ਼ੀ ਬੋਲਿਆ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: “ਹੁਣ, ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹਾਂ। ਹੇ ਕੁਮਾਰਾਂ, ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਦਿਖਾਓ।” “ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਯੋਗੀ ਹੋ, ਗਿਆਨੀ ਹੋ, ਪੰਜਾਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਯਮੀ ਹੋ, ਤੇ ਪਹਿਲਿਆਂ ਦੇ ਵੀ ਅਗਵਾਨ ਹੋ।” “ਤੁਸੀਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੈਕੁੰਠ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹੋ, ਹਰਿ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋ, ਉਸਦੇ ਲੀਲਾਵਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਿਚ ਮਸਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ, ਤੇ ਉਸਦੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਲਈ ਹੀ ਜੀਉਂਦੇ ਹੋ।” “ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਹਰਿ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਕਤ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਬੁਢਾਪਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।” “ਸਿਰਫ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੰਵਰ ਨਾਲ, ਹਰਿ ਦੇ ਦੋ ਦਰਬਾਨ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਡਿੱਗ ਪਏ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਦਇਆ ਨਾਲ, ਉਹ ਦਰਬਾਨ ਵਾਪਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਚਲੇ ਗਏ।” “ਹਾਏ, ਯੋਗ ਦੇ ਭਾਗ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਇੱਥੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ; ਤੁਸੀਂ ਦਇਆ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਮੈਨੂੰ, ਜੋ ਅਸਹਾਇ ਹਾਂ, ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੇ ਸਵਾਲ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ, ਕਹਾਣੀ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ।