ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?” ਉਸ ਵੇਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, “ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲ।” ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਹੁਕਮ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਦਾਸੀ ਵਜੋਂ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨੂੰ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ। ਵੈਕੁੰਠ ਵਿਚ, ਨਾਰਦ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਨਾਲ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ, ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉਹ ਆਪਣੀ ਛਾਂ-ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੁਕਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ, ਨਾਰਦ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਏ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੁਆਪਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਰਹੇ। ਪਰ ਕਲਿਯੁਗ ਆਉਣ ’ਤੇ, ਮੁਕਤੀ ਨਾਸ ਹੋ ਗਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਨਾਸਤਿਕਤਾ ਵਧ ਗਈ ਸੀ; ਨਾਰਦ ਦੇ ਹੁਕਮ ਤੇ, ਮੁਕਤੀ ਫ਼ੌਰਨ ਵਾਪਸ ਵੈਕੁੰਠ ਚਲੀ ਗਈ। ਮੁਕਤੀ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਨਾਰਦ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਗਿਆਨ-ਵੈਰਾਗ, ਜੋ ਨਾਰਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣੇ, ਉਹ ਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਨਿਗਲਣ ਕਾਰਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ, ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ, “ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਮੈਂ ਕੋਈ ਉਪਾਇਆ ਲੱਭਾਂਗਾ।” ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਗਿਆ, “ਕਲਿਯੁਗ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਯੁਗ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹਰ ਘਰ ਵਿਚ, ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੋਰ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਈ ਜਾਵੇਗੀ, ਪਰ ਮੈਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਨ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਨ ਤੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਫੈਲਾਵਾਂਗਾ।” ਕਲਿਯੁਗ ਵਿਚ, ਜਿਹੜੇ ਜੀਵ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹਨ—even ਜੇ ਪਾਪੀ ਵੀ ਹੋਣ—ਉਹ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਮੰਦਰ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਸਦਾ ਪ੍ਰੇਮ-ਰੂਪ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸ਼ੁੱਧ ਜੀਵ ਹਾਨੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ, ਚਾਹੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਭੂਤ-ਪ੍ਰੇਤ, ਦੈਤ, ਅਸੁਰ—ਕੋਈ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਭਗਤੀ ਹੈ। ਨ ਤ ਪਾਪ, ਨ ਤ ਤਪ, ਨ ਤ ਵੇਦ, ਨ ਗਿਆਨ, ਨ ਕਰਮ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹਰੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ; ਕੇਵਲ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦਾ ਜ਼ਿੰਦਾ ਸਬੂਤ ਗੋਪੀਆਂ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਗਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿਚ, ਕੇਵਲ ਭਗਤੀ, ਭਗਤੀ—ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਭਗਤੀ ਦੇ ਵੈਰੀ ਹਨ, ਉਹ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਭਗਤ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਕੇ ਦੁੱਖ ਭੋਗਿਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਤ ਤਪ, ਯਾਤਰਾ, ਯੋਗ, ਯਜ्ञ, ਗਿਆਨ-ਚਰਚਾ—all are enough—ਮੁਕਤੀ ਕੇਵਲ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਜਦ ਨਾਰਦ ਨੇ ਨਾਰਦ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੀ ਸੱਚੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਸੁਣੀ, ਤਾਂ ਉਹ, ਸਭ ਮੰਗਲ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਬੋਲੀ। ਭਗਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੇ ਨਾਰਦ, ਤੂੰ ਕਿੰਨਾ ਧੰਨ ਹੈਂ! ਤੇਰਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪਿਆਰ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਾਂਗੀ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਰਹਾਂਗੀ। ਹੇ ਦਇਆਲੂ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਪਲ ਵਿਚ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੇਰੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਬੇਹੋਸ਼ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾ।” ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਦੀ ਦਿਲ ਵਿਚ ਦਇਆ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਗਈ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਚਾਰਿਆ, “ਹੇ ਗਿਆਨ, ਜਲਦੀ ਜਾਗ! ਹੇ ਵੈਰਾਗ, ਜਾਗ!” ਵੇਦ, ਵੈਦਾਂਤ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦੀਆਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਚਾਰਣਾਂ ਨਾਲ, ਨਾਰਦ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਠੇ। ਦੋਵੇਂ, ਆਪਣੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਹੀਂ ਖੋਲ੍ਹ ਸਕੇ, ਜਿਵੇਂ ਬਗਲੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਬਾਸੀਆਂ ਲੈਂਦੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਸੁੱਕੇ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਰੁੱਖਲੇ ਤੇ ਸੁੱਕ ਗਏ ਸਨ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਮੁੜ ਨੀਂਦ ਵਿਚ ਡੁੱਬਿਆ ਦੇਖ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। “ਅਜਿਹਾ ਸੁੱਤਾ ਕਿਵੇਂ ਆਇਆ? ਇੰਨੀ ਬੁੱਢੀਅਤਾ ਕਿਉਂ?” ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਗੋਵਿੰਦ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ। ਉਸੇ ਵੇਲੇ, ਆਕਾਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ, “ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ। ਤੇਰੀ ਮਿਹਨਤ ਜਰੂਰ ਫਲ ਲਿਆਵੇਗੀ, ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਤੂੰ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰ। ਪਵਿੱਤਰ ਲੋਕ, ਜੋ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਤੇਰੀ ਕਰਤੂਤ ਦਾ ਉਚਾਰਣ ਕਰਨਗੇ। ਜਦ ਉਹ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਹੋਵੇਗਾ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਨੀਂਦ ਤੇ ਬੁੱਢੀਅਤਾ ਤੁਰੰਤ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲ ਜਾਵੇਗੀ।” ਇਹ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਸਭ ਨੇ ਸੁਣੀ, ਤੇ ਨਾਰਦ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ, “ਇਹ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।” ਨਾਰਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਹਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਗੱਲ ਰਾਜ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਉਪਾਇ, ਕਿਹੜਾ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਪਵੇ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਮਕਸਦ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ?” “ਨੇਕ ਲੋਕ ਕਿੱਥੇ ਮਿਲਣਗੇ, ਉਹ ਰਾਹ ਕਿਵੇਂ ਦੱਸਣਗੇ? ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਹੈ?” ਸੂਤ ਜੀ ਦੱਸਦੇ ਹਨ: ਦੋਵੇਂ ਨੂੰ ਥਾਂ ’ਤੇ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਇਕ ਥਾਂ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸਥਾਨ ਜਾਂਦੇ, ਰਸਤੇ ਵਿਚ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਗਏ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸਭ ਨੇ ਸੁਣੀ, ਪਰ ਵਿਚਾਰ ਮਗਰੋਂ, ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਉੱਤਰ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਕੁਝ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ,” ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਸਮਝਣ ਔਖਾ ਹੈ,” ਕੁਝ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ, ਕੁਝ ਤਾਂ ਡਰ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਵੱਡਾ ਹਲਚਲ ਹੋਇਆ, ਹੈਰਾਨੀ ਪੈਦਾ ਹੋਈ; ਵੇਦ, ਵੈਦਾਂਤ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦੀਆਂ ਉਚਾਰਣਾਂ ਨਾਲ ਲੋਕ ਜਾਗੇ। ਪਰ ਜਦ ਤੱਕ ਭਗਤੀ, ਗਿਆਨ, ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਹੀਂ ਉੱਠੇ, ਲੋਕ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਚੁਪਚਾਪ ਆਖਦੇ, “ਹੋਰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਹੀਂ।” ਨਾਰਦ ਵਰਗਾ ਯੋਗੀ ਵੀ ਨਾ ਸਮਝ ਸਕਿਆ, ਤਾਂ ਹੋਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿਚ ਕੌਣ ਸਮਝਾ ਸਕੇ? ਇੰਝ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਅਸੰਭਵ ਮੰਨ ਲਈ। ਫਿਰ, ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਨਾਰਦ ਬਦਰੀਕਾਸ਼ਰਮ ਜਾ ਪਹੁੰਚਿਆ, ਇੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਪ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚੈ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਸਨਕਾਦਿਕ ਆ ਗਏ, ਜੋ ਲੱਖਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਰਿਸ਼ੀ ਬੋਲੇ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਆਖਿਆ, “ਹੁਣ, ਵੱਡੀ ਕਿਸਮਤ ਨਾਲ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹਾਂ। ਹੇ ਕੁਮਾਰਾਂ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ, ਜਲਦੀ ਦੱਸੋ, ਰਾਹ ਦਿਖਾਓ।