ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਚੇਤਨ ਸਵਰੂਪ ਨੇ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ, ਉਸ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ—ਜੋ ਉਸੇ ਹੀ ਸੁਭਾਵ ਵਾਲੀ, ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੋ—ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ। ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਹਥਾਂ ਜੋੜ ਕੇ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?” ਤਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ, “ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰੋ।” ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਆਦੇਸ਼ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਰੀ ਖੁਸ਼ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਦਾਸੀ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਦੋ—ਜ੍ਯਾਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ—ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤੇ। ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਅਸਲ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਹੋ; ਪਰ ਧਰਤੀ ਤੇ, ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਛਾਇਆ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹੋ। ਮੁਕਤੀ, ਜ੍ਯਾਨ, ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ, ਤੁਸੀਂ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਏ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੁਆਪਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਪਰ ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਮੁਕਤੀ, ਕਪਟ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ-ਭੰਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ, ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ; ਤੁਹਾਡੇ ਆਦੇਸ਼ ਨਾਲ, ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਵੈਕੁੰਠ ਚਲੀ ਗਈ। ਮੁਕਤੀ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੀ ਅਤੇ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋ, ਅਤੇ ਇਹ ਦੋ, ਜੋ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣਾਏ ਹਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਪਾਸੇ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ। ਪਰ ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਤੁਹਾਡੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ, ਜ੍ਯਾਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ, ਉਪੇਖਾ ਕਰਕੇ, ਕਮਜ਼ੋਰ ਅਤੇ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ; ਫਿਰ ਵੀ, ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ—ਮੈਂ ਕੋਈ ਉਪਾਏ ਸੋਚਾਂਗਾ। ਹੇ ਸੁੰਦਰ, ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਯੁਗ ਨਹੀਂ; ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਵਿਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੋਰ ਕਰਤਬਾਂ ਨੂੰ ਪਾਸੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਤਿਉਹਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦੇ ਕੇ, ਮੈਂ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਵਾਂਗਾ। ਜੋ ਜੀਵ ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਹਨ—ਭਾਵੇਂ ਪਾਪੀ ਹੋਣ—ਬਿਨਾ ਡਰ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰੇਮ-ਰੂਪ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਅਸ਼ੁੱਧ ਜੀਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ, ਸਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਚਾਹੇ ਭੂਤ, ਪ੍ਰੇਤ, ਦੈਤ, ਜਾਂ ਅਸੁਰ ਵੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹਣ ਨਾਲ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਨਾ ਤਪ, ਨਾ ਵੇਦ, ਨਾ ਗਿਆਨ ਜਾਂ ਕਰਮ ਦੁਆਰਾ, ਹਰੀ ਮਿਲਦੇ ਹਨ—ਸਿਰਫ ਭਕਤੀ ਨਾਲ; ਗੋਪੀਆਂ ਇਸ ਦਾ ਪਰਮ ਸਬੂਤ ਹਨ। ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਕਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਕਲੀ ਯੁਗ ਵਿੱਚ, ਭਕਤੀ, ਭਕਤੀ—ਭਕਤੀ ਦੁਆਰਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਤੁਹਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਵੈਰ ਹੈ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਗਾਲੀ ਦੇ ਕੇ ਦੁੱਖ ਭੋਗਿਆ। ਪ੍ਰਣ, ਯਾਤਰਾ, ਯੋਗ, ਯਜ, ਗਿਆਨ-ਚਰਚਾ—ਇਹ ਸਭ ਬਹੁਤ ਹੋ ਚੁੱਕਾ; ਸਿਰਫ ਭਕਤੀ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੱਚੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਨਾਰਦ ਦੁਆਰਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਭਕਤੀ, ਜੋ ਸਭ ਮੰਗਲ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸੀ, ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਬੋਲ ਪਈ। ਭਕਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਨਾਰਦ, ਤੁਸੀਂ ਕਿੰਨੇ ਧਨਿਆ ਹੋ! ਤੁਹਾਡਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਦੇ ਛੱਡਾਂਗੀ ਨਹੀਂ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਰਹਾਂਗੀ। ਹੇ ਦਯਾਲੁ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਕਾਰਨ ਮੇਰੀ ਪੀੜਾ ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ। ਮੇਰੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ—ਇन्हें ਜਗਾਓ, ਜਗਾਓ।” ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਭਕਤੀ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਦਯਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਅਤੇ ਦੋਨੋਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਲੱਗੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਮਲਣ ਲੱਗੇ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਨੇੜੇ ਰੱਖ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਬੋਲੇ: “ਹੇ ਗਿਆਨ, ਤੁਰੰਤ ਜਾਗੋ! ਹੇ ਵੈਰਾਗ, ਜਾਗੋ!” ਵੇਦ, ਵੇਦਾਂਤ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦੀਆਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਾਠਾਂ ਦੁਆਰਾ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਕੁਝ ਜਾਗਣ ਲੱਗੇ। ਦੋਨੋਂ, ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ, ਹੰਢਕਦੇ, ਬਾਜ਼ਾਂ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਸੁੱਕੇ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਸਲੇਟੀ ਅਤੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨੋਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਫਿਰ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਅਹਾ! ਨੀਂਦ ਕਿਵੇਂ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਹ ਬੁੜਾਪਾ ਕਿਵੇਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਉੱਤੇ ਮਨਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਗੋਵਿੰਦ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਾਣੀ ਆਈ: “ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਤੁਹਾਡਾ ਜਤਨ ਫਲ ਲੈ ਆਵੇਗਾ; ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।” “ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਿਸ਼ੀ, ਸਤਕਰਮ ਕਰੋ। ਉੱਚ ਆਦਰ ਵਾਲੇ, ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਤੁਹਾਡੀ ਕਰਤਬ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਨਗੇ।” “ਜਦੋਂ ਉਹ ਸਤਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ, ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨੋਂ ਵਿੱਚੋਂ ਨੀਂਦ ਅਤੇ ਬੁੜਾਪਾ ਤੁਰੰਤ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਣਗੇ, ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲ ਜਾਵੇਗੀ।” ਇਹ ਸਾਫ਼ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਣੀ ਸਭ ਨੇ ਸੁਣੀ, ਅਤੇ ਨਾਰਦ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿਆ, “ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।” ਨਾਰਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਇਸ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਵੀ, ਮਾਮਲਾ ਗੁਪਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ। ਉਹ ਕੀ ਉਪਾਏ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਹੜਾ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਪਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ?” “ਕਿੱਥੇ ਉੱਚ ਆਦਰ ਵਾਲੇ ਮਿਲਣਗੇ, ਉਹ ਉਪਾਏ ਕਿਵੇਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ? ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਜਿਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਾਣੀ ਨੇ ਕਿਹਾ?” ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: “ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਨੋਂ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਰੱਖ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਰਿਸ਼ੀ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਨਿਕਲੇ, ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦੇ ਹੋਏ।” ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਸਭ ਨੇ ਸੁਣੀ, ਪਰ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੋਈ ਬੋਲਿਆ ਨਹੀਂ। ਕੁਝ ਨੇ ਕਿਹਾ ਇਹ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸਮਝਣਾ ਔਖਾ ਹੈ; ਕੁਝ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ, ਕੁਝ ਭੱਜ ਗਏ। ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਹਲਚਲ ਹੋ ਗਈ, ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ; ਵੇਦ, ਵੇਦਾਂਤ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦੀਆਂ ਘੋਸ਼ਣਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਭ ਜਾਗੇ। ਜਦੋਂ ਭਕਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੀ ਤ੍ਰਿਪੁਟੀ ਉਤਪੰਨ ਨਾ ਹੋਈ, ਲੋਕ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਕਹਿੰਦੇ, “ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਪਾਏ ਨਹੀਂ।” ਨਾਰਦ, ਜੋ ਯੋਗੀ ਹੈ, ਉਹ ਵੀ ਸਮਝ ਨਾ ਸਕਿਆ; ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਿਵੇਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਣ ਤੇ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਅਪਹੁੰਚ ਹੈ। ਫਿਰ, ਚਿੰਤਾ ਨਾਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਬਦਰੀਵਨ ਆਏ, ਉੱਦੇਸ਼ ਲਈ ਤਪ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਣੈ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹਮਣੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ੀਆਂ—ਸਨਕ ਆਦਿ—ਦੇਖੇ, ਜੋ ਲੱਖਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਬੋਲਿਆ।