ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਦਵਾਰਕਾ ਦੇ ਵਾਸੀ ਭਾਵੇਂ ਹਰ ਵੇਲੇ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਰੱਜਦੀਆਂ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਲੱਖਮੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਤੇ ਸਾਰੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਛਾਤੀ ਲੱਖਮੀ ਦਾ ਆਸਨ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਅਮ੍ਰਿਤ ਪਿਆਲੇ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਂਹ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਵਲਾਂ ਵਰਗੇ ਚਰਨ ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਨਵੇਂ-ਨਵੇਂ ਚਿੱਟੇ ਛਤਰ ਤੇ ਵਿਖੇ ਉਡਦੇ ਚਮਚੇ, ਰਸਤੇ ‘ਚ ਵੱਧਦੇ ਤਾਜ਼ੇ ਫੁੱਲ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਤੇ ਵਨਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਆਉਂਦੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਐਸੇ ਚਮਕਦੇ ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ, ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਸੂਰਜ ਹੋਵੇ। ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਹੰਝੂ-ਭੀਜੇ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ; ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਵਕੀ ਤੇ ਹੋਰ ਸੱਤ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ‘ਚ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਮਾਵਾਂ, ਪਿਆਰ ਦੇ ਮਾਰੇ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਹੰਝੂ ਵਗਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਆਪਣੇ ਅਤੁਲ ਨਿਵਾਸ—ਉਸ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਪਤਨੀਆਂ ਲਈ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਮਹਲ ਹਨ ਅਤੇ ਹਰ ਮਨੋਰਥ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਘਰ ਪਰਤਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਜੋ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵਿਛੁੜੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਸਨ ਤੇ ਸੌਣ ਵਾਲੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਉਠ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਲਜਾ ਨਾਲ ਥੱਲੇ ਨਿਵੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਾ ਮਹਿਲਾ ਜਿਹਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਭਾਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਰੋਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਭ੍ਰਿਗੁ ਵੰਸ਼ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਸਤੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਲਜਾ ਨਾਲ ਜੱਫੀ ਪਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਹੰਝੂ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ। ਭਾਵੇਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਹਰ ਵੇਲੇ ਨਵੇਂ ਜਾਪਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਲੱਖਮੀ ਜੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਛੱਡ ਕੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਫਿਰ ਹੋਰ ਕੋਈ ਇਸ ਸੁੰਦਰਤਾ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਬਣੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਵੈਰ ਪੈਦਾ ਕਰਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫੌਜਾਂ ਸਮੇਤ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਅੱਗ ਬੁਝਾ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹਥਿਆਰ ਵਾਪਸ ਰੱਖ ਦਿੱਤੇ। ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੇ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮਨੁੱਖ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਏ ਤੇ ਚੋਟੀ-ਚੋਟੀ ਸਤੀਆਂ ਨਾਲ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਜੀਵਨ ਵਿਅਤੀਤ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਲਜਜਤ ਭਰੇ ਨੈਣ, ਮੁਸਕਾਨਾਂ ਤੇ ਤਿਰਛੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਨੇ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਵੀ ਮਤਵਾਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਹ ਅਪਾਰ ਆਤਮਾ ਕਦੇ ਵੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਏ। ਲੋਕ, ਆਪਣੀ ਅਗਿਆਤਾ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰਕ ਮਾਨ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਅਸੰਗ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਭੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬੱਝਦੀ। ਮੂਰਖ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਆਪਣਾ ਪਤੀ ਹੀ ਸਮਝਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਸਮਝ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਬਲਰਾਮ, ਜਿਵੇਂ ਆਮ ਜੀਵ ਹੋਣ, ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਗਾਂਵਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕੱਢਦੇ ਤੇ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਵਾਰ, ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਬਲਰਾਮ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨਾਲ ਯਮੁਨਾ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵੱਛਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਦੈਤ, ਜੋ ਵੱਛੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਆਇਆ। ਹਰੀ ਨੇ ਸੁਝਾਣ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ, ਉਸ ਦੈਤ ਨੂੰ ਬਲਰਾਮ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਪਿਛਲੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ, ਵੱਟ ਕੇ, ਕਪਿੱਥ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ; ਫਲਾਂ ਦੀਆਂ ਚੋਟਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਦੈਤ ਮਰ ਗਿਆ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਗਵਾਲ-ਬਾਲ ਚੀਕ ਪਏ, “ਵਾਹ ਵਾਹ!” ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਗਵਾਲ-ਬਾਲਾਂ ਵਾਂਗ ਵੱਛਿਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਆਪਣਾ ਸਵੇਰ ਦਾ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਦਿਨ, ਹਰ ਗਵਾਲ-ਬਾਲ ਆਪਣੇ ਵੱਛਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਿਆਉਣ ਲੈ ਗਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਾਣੀ ਪੀ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਜੀਵ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਵਜਰ ਨਾਲ ਟੁੱਟੇ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਸੀ। ਉਹ ਬਕਾਸੁਰ ਸੀ, ਜੋ ਬਗਲੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਇਆ ਤੇ ਤਿੱਖੀ ਚੋਚ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਉਹ ਨਿਗਲ ਗਿਆ, ਬਲਰਾਮ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਬਾਲ ਜਿਵੇਂ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੰਝੇ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਦਾ ਅੰਦਰੂਨੀ ਹਿੱਸਾ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬਕਾਸੁਰ ਦਰਦ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਗਲ ਬੈਠਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਵੱਡੀ ਚੋਚ ਮਾਰਨ ਆਇਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਚੋਚ ਫੜ ਕੇ, ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਜਤਨ ਦੇ, ਸਾਰੇ ਬਾਲਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਵੱਡੇ ਬੀਰ ਵਾਂਗ, ਉਸ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਨੰਦਨ ਫੁੱਲ, ਚਮੇਲੀ ਤੇ ਵਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਗਵਾਲ-ਬਾਲ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਬਕਾਸੁਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਨਿਕਲੇ, ਤਾਂ ਬਲਰਾਮ ਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਬਾਲਾਂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਮੁੜ ਜਾਨ ਆ ਗਈ। ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੱਫੀਆਂ ਪਾ ਕੇ, ਵੱਛਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਦੇ ਗਾਉਂਦੇ-ਗਾਉਂਦੇ ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜਾ ਆ ਗਏ। ਇਹ ਘਟਨਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਤੇ ਮਾਵਾਂ, ਪਿਆਰ ਤੇ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਤਰਸੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੁੜ ਆਇਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, “ਹਾਏ, ਇਹ ਮੁੰਡਾ ਕਿੰਨੇ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਖਤਰੇ ਵੇਖ ਚੁੱਕਾ! ਸ਼ਾਇਦ ਸਾਡਾ ਕੋਈ ਪੁਰਾਣਾ ਪਾਪ ਹੀ ਇਹ ਡਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਦੈਤ ਇਸ ਨੂੰ ਹਰਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ; ਉਹ ਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਦੀਵੇ ਵਿੱਚ ਪਰਵਾਨੇ ਵਾਂਗ ਸੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।” ਉਹ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਗਰਗ ਮੁਨੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹੀ ਹੋਇਆ। ਨੰਦ ਤੇ ਹੋਰ ਗਵਾਲਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮ ਦੇ ਚਮਤਕਾਰ ਸੁਣ ਸੁਣ ਕੇ, ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਦੁਖਾਂ ਤੋਂ ਅਣਭਿੱਜੇ ਰਹਿ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਖੇਡਾਂ—ਛੁਪਾ-ਛੁਪਾਈ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਬੰਨ੍ਹ ਬਣਾਉਣ, ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉੱਛਲਣ—ਦੇ ਨਾਲ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਬਚਪਨ ਵ੍ਰਜ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਵੇਲੇ, ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਾਸ਼ੀਰਸ਼ ਅਸਤਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ ਉੱਤਰਾ ਦਾ ਅਜੰਮੇਆ ਪੁੱਤ ਮਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁੜ ਜੀਉਂਦਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਪੈਦਾਇਸ਼, ਉਸ ਦੇ ਮਹਾਨ ਕਰਤੱਬ, ਉਸ ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸ ਨੇ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਕੇ ਵਾਸਾ ਲਿਆ, ਇਹ ਸਭ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਜੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਠੀਕ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਸਭ ਦੱਸੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਸੀਂ ਉਤਸੁਕ ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਹਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਗਿਆਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।” ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਮਹਾਰਾਜ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਪਿਤਾ ਵਾਂਗ ਕਰਦੇ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਵਾਸਨਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਧਨ, ਯਗ, ਰਾਜ, ਰਾਣੀਆਂ, ਭਰਾ, ਜੰਬੂਦਵੀਪ ਦਾ ਰਾਜ ਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੀ ਖ਼ਿਆਤਿ ਸੀ।