ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰੇ ਦਵਾਰਕਾ ਵਾਸੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚ ਆਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵੱਡੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ। ਜੋ ਦੂਰ ਰਹਿ ਗਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਹੱਥ ਫੜਿਆ, ਹੌਲੇ ਹੌਲੇ ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਸਾਂਤਵਨਾ ਦਿੱਤੀ। ਜਿਹੜੇ ਕੁਝ ਮੰਗਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮਨਚਾਹੀਆਂ ਮੁਰਾਦਾਂ ਵੀ ਪੂਰੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ, ਪੁਰੋਹਿਤਾਂ, ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ, ਹੋਰ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਅਸੀਸ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ, ਗਾਇਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ। ਦਵਾਰਕਾ ਦੀ ਰਾਜ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਚਲਦੇ, ਤਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀਆਂ ਹਵੈਲੀਆਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਰੀਫ ਔਰਤਾਂ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਮਨਾਉਣ ਲਈ ਚੜ੍ਹ ਗਈਆਂ। ਦਵਾਰਕਾ ਦੇ ਵਾਸੀ ਹਰ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਕਦੇ ਵੀ ਰੱਜਦੀਆਂ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਤਾਂ ਸੁੰਦਰਤਾ ਦੇ ਮੂਲ ਅਤੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਛਾਤੀ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦਾ ਨਿਵਾਸ, ਚਿਹਰਾ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਿਆਲਾ, ਬਾਂਹਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਪੈਰ ਧਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਸਰਾ ਹਨ। ਸਫੈਦ ਛਤਰੀਆਂ, ਚਾਵਰ, ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਵਿਛਾਈਆਂ ਤਾਜ਼ਾ ਫੁੱਲਾਂ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਣਮਾਲਾ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਇੰਝ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲਾਂ, ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੂਰਜ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚੇ, ਮਾਵਾਂ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦੇਵਕੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸੱਤ ਮਾਵਾਂ ਦੇ ਚਰਨ ਛੁਹੇ। ਮਾਵਾਂ, ਪਿਆਰ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਚੁੱਕ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਨ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਤੁੱਲ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸੋਲਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਅਲੱਗ ਅਲੱਗ ਮਹਲ ਸਨ। ਪਤਨੀਆਂ, ਜੋ ਪਤੀ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਹੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਘਰ ਆਉਂਦੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਸੀਟਾਂ ਅਤੇ ਖਟਿਆਂ ਤੋਂ ਉੱਠ ਗਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੇ ਨਜ਼ਰਾਂ ਲਜਾ ਨਾਲ ਥੱਲੇ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਰਤ ਰੱਖਿਆ ਸੀ। ਉਹ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਪ੍ਰੇਮ ਭਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਤੱਕਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ, ਤੇ ਲਜਾ ਵਿੱਚ ਹੰਝੂਆਂ ਰੁਕ ਨਹੀਂ ਸਕੇ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਸਨ, ਪਰ ਹਰ ਪਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ ਹੀ ਲੱਗਦੇ। ਜਿੱਥੇ ਲਕਸ਼ਮੀ ਜੀ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਛੱਡਣੀ ਨਹੀਂ, ਉੱਥੇ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ ਕਿਵੇਂ ਵੱਖ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੈਰ ਪਾ ਕੇ, ਜੋ ਧਰਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਹੀ ਫੌਜਾਂ ਸਮੇਤ ਨਾਸ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਆਪ ਹਵਾਵਾਂ ਵਾਂਗ, ਅਗਨੀਆਂ ਨੂੰ ਬੁਝਾ ਕੇ, ਹਥਿਆਰ ਰੱਖ ਕੇ ਪਾਸੇ ਹੋ ਗਏ। ਭਗਵਾਨ ਆਪਣੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਏ ਤੇ ਚੋਟੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰ ਕੇ, ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਵਾਂਗ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦੇ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਦੇ ਲਜਜਤ ਭਰੇ ਹੰਝੂ, ਮੁਸਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਤੀਰ-ਵਾਂਗ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਕਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਹੈਰਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਹ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਡੋਲ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸਕੀਆਂ। ਲੋਕ ਅਗਿਆਨਤਾ ਵਿੱਚ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੰਸਾਰਕ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਸਮਝਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਨਿਰਲੇਪ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਵਿੱਚ ਆ ਜਾਂਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੁੜਦੀ, ਉਹ ਵੀ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹਦੇ। ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪਤੀ ਸਮਝਦੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਆਮ ਲੋਕ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਸੀਮਿਤ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਬਲਰਾਮ, ਦੋਵੇਂ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਬਲਦਾਂ ਵਾਂਗ ਗੱਜਦੇ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਦੀਆਂ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਕੱਢਦੇ ਤੇ ਖੇਡਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਹੋਣ। ਇੱਕ ਵਾਰੀ, ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਬਲਰਾਮ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨਾਲ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਉੱਤੇ ਵੱਛਿਆਂ ਨੂੰ ਚਰਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਇੱਕ ਦੈਤ ਆਇਆ, ਜੋ ਵੱਛੇ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਿਆ। ਹਰੀ ਨੇ ਨਾਦਾਨੀ ਦਾ ਭਾਣਾ ਕਰਕੇ ਹੌਲੇ-ਹੌਲੇ ਬੈਠ ਗਿਆ, ਤੇ ਬਲਰਾਮ ਨੂੰ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਅਚੂਤ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਪੈਰ ਫੜ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਕਪਿੱਥ ਦੇ ਦਰੱਖਤ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਦੈਤ, ਫਲਾਂ ਦੀ ਚੋਟ ਲੱਗਣ ਨਾਲ, ਮਰ ਗਿਆ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ “ਵਾਹ ਵਾਹ!” ਕਰਕੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਿਖਾਇਆ, ਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਪਰੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ। ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰੱਖਿਆ ਕਰਤਾ ਸਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਚਰਵਾਹਿਆਂ ਵਾਂਗ ਵੱਛਿਆਂ ਨੂੰ ਚਰਾਉਂਦੇ, ਤੇ ਸਵੇਰੇ ਦਾ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ। ਇੱਕ ਦਿਨ, ਹਰ ਬੱਚਾ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਵੱਛਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਲਾਉਣ ਲੈ ਗਿਆ। ਵੱਛਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪਿਲਾ ਕੇ, ਆਪ ਵੀ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਲੱਗੇ। ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਜੀਵ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਇੰਦਰ ਦੀ ਵਜਰ ਮਾਰ ਨਾਲ ਡਿੱਗੇ ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਲੱਗਦਾ ਸੀ। ਉਹ ਸੀ ਬਕਾਸੁਰ, ਜੋ ਸਾਰਸ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਹ ਅਚਾਨਕ ਆ ਕੇ, ਨੁਕੀਲੇ ਚੋਚ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਫੜ ਲਿਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਨਿਗਲਿਆ ਦੇਖ, ਰਾਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਬੱਚੇ, ਜਿਵੇਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਣ ਚਲੇ ਜਾਣ, ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਪਰ ਗੋਪਾਲਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕ, ਨੇ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਬਕਾਸੁਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਦੀ ਜੜ ਸਾੜ ਦਿੱਤੀ। ਦਰਦ ਨਾਲ ਬਕਾਸੁਰ ਨੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਥੁੱਕ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਚੋਚ ਨਾਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਬਕਾ ਉਸ ਉੱਤੇ ਵਧਿਆ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਚੋਚ ਫੜ ਕੇ, ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਬੜੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਚੀਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਵੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀਰ ਹੋਵੇ। ਇਸ ਉੱਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਨੰਦਨ ਫੁੱਲ ਤੇ ਚੰਬੇ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਵਰਖਾਈਆਂ, ਨਗਾਡੇ, ਸ਼ੰਖ ਤੇ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਵੇਖ ਕੇ ਗੋਪ ਬੱਚੇ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਜਦੋਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਬਕਾਸੁਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਏ, ਰਾਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਪਸ ਆ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਵੱਛਿਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਵਾਪਸ ਵ੍ਰਜਾ ਆ ਗਏ। ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਗੋਪ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਹੈਰਾਨੀ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੂੰ ਤੱਕਦੇ ਰਹੇ, ਜਿਵੇਂ ਉਹ ਮਰੇ ਤੋਂ ਮੁੜ ਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਸੋਚਦੇ, “ਹਾਏ! ਇਹ ਮੁੰਡਾ ਕਿੰਨੇ ਵੱਡੇ ਖਤਰੇ ਵੇਖ ਚੁੱਕਾ! ਸ਼ਾਇਦ ਸਾਡੀਆਂ ਪਿਛਲੀਆਂ ਕੁਝ ਭੁੱਲਾਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਡਰ ਆਇਆ।” ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ, ਉਹ ਡਰਾਉਣੇ ਰਾਕਸ਼ਸ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹਾਵੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ; ਉਹ ਮੌਤ ਲੈ ਕੇ ਆਉਂਦੇ, ਪਰ ਪ੍ਰਦੇ ਵਿੱਚ ਮੋਥਾਂ ਵਾਂਗ ਸੜ ਜਾਂਦੇ। ਬ੍ਰਹਮ ਗਿਆਨੀ ਜੋ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਦੇ ਝੂਠ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਜਿਵੇਂ ਗਰਗ ਆਚਾਰਿਆ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ਉਹੀ ਹੋਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਨੰਦ ਤੇ ਹੋਰ ਗੋਪ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਰਾਮਾ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾਉਂਦੇ, ਸੰਸਾਰਕ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਰਹਿੰਦੇ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਬਚਪਨ ਨੂੰ ਛੁਪਣ-ਛੁਪਾਈ, ਬਾਂਧ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਬਾਂਦਰਾਂ ਵਾਂਗ ਉਛਲਣ ਖੇਡਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਾਰਦੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਅਸ਼ਵੱਥਾਮਾ ਦੇ ਬ੍ਰਹਮਸ਼ੀਰਸ਼ ਅਸਤਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ਨਾਲ, ਉੱਤਰਾ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਜੋ ਬੱਚਾ ਸੀ, ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁੜ ਜੀਉਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਅਸੀਂ ਉਸਦੇ ਜਨਮ, ਉਸਦੇ ਮਹਾਨ ਕਰਤੱਬ, ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅੰਤ ਅਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ—ਇਹ ਸਭ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ।