ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਨਲਕੂਬਰ ਅਤੇ ਮਣਿਗ੍ਰਿਵ ਨੇ ਗੋਕੁਲ ਦੇ ਮਾਲਕ, ਮੋਰਚੇ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਹੱਸ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੋਲੇ। ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦਿਆਲੂ ਰਿਸ਼ੀ ਵੱਲੋਂ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਧਨ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਦਰਜਾ ਗੁਆ ਬੈਠੇ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਹੋ ਗਈ। ਜਿਹੜੇ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਸਮਤਾਵਾਨ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪੂਰੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਕੋਈ ਬੰਨ੍ਹਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹਦੀ। ਹੁਣ, ਨਲਕੂਬਰ, ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਚਾਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ, ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤੀ, ਮੋਰਚੇ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉੱਤਰ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭਗਵਾਨ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਭਗਤੀ ਨਹੀਂ, ਉਹਨਾਂ ਲਈ—even ਜ্ঞানੀਆਂ ਲਈ—ਉਹ ਦੇਖਣਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਜਨਮ, ਕਰਤਬ ਆਦਿ, ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ; ਇਹ ਸਭ ਮਾਇਆ ਵੱਲੋਂ ਓਹਦੇ ਉੱਤੇ ਲਾਗੂ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਰਤਾ ਹੋਣ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਨਕਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਕਲਪਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਜਣ ਦੀ ਆਮ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਮੁੱਖ ਅਤੇ ਗੌਣ, ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਾਪ, ਕਲਪਾ ਦਾ ਰੂਪ, ਅਤੇ ਪਦਮ ਕਲਪਾ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਾਂਗਾ—ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਸ਼ੌਨਕ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਹੇ ਸੂਤ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਵਿਦੁਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਭਗਤ, ਆਪਣੇ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਛੱਡ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਗਿਆ ਸੀ। ਵਿਦੁਰ ਜੀ ਅਤੇ ਕੌਸ਼ਾਰਵ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਆਤਮਕ ਚਿੰਤਨ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ; ਜਾਂ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਵਿਦੁਰ ਨੂੰ ਸੱਚ ਬਤਾਇਆ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ, ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ, ਕਿਹੜੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮੁੜ ਆਇਆ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਦੇ ਸਵਾਲ 'ਤੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ—ਜਿਵੇਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: ਭਗਵਾਨ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਆਪ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਿਸ ਕਰਤਬ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਵਧੀ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ। ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਜਦੋਂ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋਏ, ਯੁੱਧ ਵਿਚ ਹਰਾਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਮਾਇਆ, ਮਹਾ-ਮੋਹ ਦੇ ਮਾਸਟਰ, ਕੋਲ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣ ਆਏ। ਉਸ ਨੇ ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਅਦਭੁਤ, ਸੁਖ-ਸੁਵਿਧਾ ਵਾਲੀਆਂ, ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ, ਕਿਲਿਆਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਕਿਲਿਆਂ ਨਾਲ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜਾਂ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਵੈਰ-ਵਿਰੋਧ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਤਦ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਭਗਵਾਨ ਕੋਲ ਆਏ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਬੋਲੇ: "ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਟ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸਾਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।" ਤਦ, ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ ਕਿਹਾ, "ਡਰੋ ਨਹੀਂ," ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਧਨੁ ਤੇ ਤੀਰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਕਿਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹਥਿਆਰ ਛੱਡਿਆ। ਤਦ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਲੋੜ ਤੋਂ ਅਗਨਿ ਵਰਗੇ ਤੀਰ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ, ਜਿਵੇਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ, ਉਹ ਕਿਲਿਆਂ ਵੱਲ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਅਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਰਹੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਕਿਲਿਆਂ ਦੇ ਵਾਸੀ ਮਾਰੇ ਗਏ; ਮਾਇਆ, ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਅਮ੍ਰਿਤ-ਕੂਏ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਨਾਲ, ਉਹ ਬਿਜਲੀ ਵਰਗੇ ਤਾਕਤਵਰ ਹੋ ਕੇ, ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦੇ ਹੋਏ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋਏ। ਮਾਇਆ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਫੇਲ੍ਹ ਹੋ ਗਈ, ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧਵਜ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਵਿਸ਼ਨੂ ਨੇ ਉਥੇ ਹੋਰ ਤਰੀਕਾ ਲੱਭਿਆ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਬੱਛਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਗਾਂ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਸਮੇਂ-ਸਰ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਕੂਏ ਤੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਲਿਆ। ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਇਹ ਦੇਖਿਆ, ਪਰ ਮੋਹ-ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਫਸੇ ਹੋਏ, ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਾਇਆ ਨੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਹੱਸ ਕੇ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉਹ ਵਿਹੜੇ-ਹਾਲ ਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਭਾਗ-ਸੰਚਾਲਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਕੋਈ—ਦੇਵ, ਦੈਤ, ਮਨੁੱਖ ਜਾਂ ਹੋਰ—ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਕਿਸੇ ਲਈ ਨਿਯਤ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੱਲੋਂ ਟਾਲਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਗ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਨਹੀਂ; ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਮਾਇਆ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਜ ਕੀਤਾ। ਧਰਮ, ਗਿਆਨ, ਵੈਰਾਗ, ਸੰਪੱਤੀ, ਤਪ, ਵਿਦਿਆ, ਅਤੇ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ, ਉਸ ਨੇ ਰਥ, ਸਾਰਥੀ, ਝੰਡਾ, ਘੋੜੇ, ਧਨੁ, ਕਵਚ, ਤੀਰ ਆਦਿ ਸਭ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ। ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ, ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਤੀਰ-ਧਨੁ ਲਿਆ; ਧਨੁ ਤੇ ਤੀਰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਜੇਤੂ ਪ੍ਰਭੂ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਤੀਰ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਹਰਾ ਨੇ ਤਿੰਨ ਅਦਮਿਆ ਕਿਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ; ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਗਾਰੇ ਵੱਜੇ, ਅਤੇ ਅਸੰਖ ਜਹਾਜ਼ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਏ। ਦੇਵਤਾ, ਰਿਸ਼ੀ, ਪਿਤਰ, ਅਤੇ ਸਿੱਧ, ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਫੁੱਲ ਵਰਸਾਏ, ਜੈਕਾਰ ਕੀਤੀ; ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਨ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਮਨਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਿੰਨ ਕਿਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ, ਨਗਰ-ਨਾਸਕ ਪ੍ਰਭੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਸਥਾਨ ਵਾਪਸ ਗਿਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹਰੀ ਦੇ ਕਰਤਬ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰੂਪਾਂ ਨੂੰ ਖੇਡ ਵਾਂਗ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਹੋਰ ਕੀ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਆਨਰਤਾ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਉੱਤਮ ਖੇਤਰਾਂ 'ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਗੂੰਜਦਾਰ ਸ਼ੰਖ ਵੱਜਾਈ, ਜਿਵੇਂ ਦੁਖ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੋਵੇ। ਉਹ ਸ਼ੰਖ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੇਟ ਚਿੱਟਾ ਅਤੇ ਆਵਾਜ਼ ਉੱਚੀ, ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਲਾਲੀਮਾਵਾਂ ਹੇਠਲੇ ਹੋਠ ਨਾਲ ਛੁਹ ਕੇ, ਕੰਵਲ-ਹਥ ਵਿੱਚ ਵੱਜ ਕੇ, ਕੰਵਲ-ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਹੰਸ ਦੀ ਪੁਕਾਰ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜੀ। ਉਹ ਗੂੰਜਦਾਰ, ਡਰ-ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਧੁਨੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਸਭ ਲੋਕ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ, ਆਏ। ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਨਵੀਂ ਕਰਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵਾਂਗ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਚਿਰਾਗ; ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਹਨ। ਚਿਹਰੇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ, ਉਹ ਖੁਸ਼ੀ-ਭਰੇ ਗਲੇ ਨਾਲ ਬੋਲਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਚੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ, ਜੋ ਰੱਖਿਆਕਾਰ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਦੋਸਤ ਹਨ। "ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਹੇ ਮਾਲਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਵਲ-ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪੂਜਦੇ ਹਨ; ਤੁਸੀਂ ਉਹ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਹੋ, ਜਿੱਥੇ ਭਲਾਈ ਚਾਹਣ ਵਾਲੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਸਮਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਾਲਕ ਹੈ, ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਸਾਡੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਪਾਲਣਹਾਰ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆਕਾਰ ਹੋ; ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੀ ਮਾਂ, ਦੋਸਤ, ਮਾਲਕ ਅਤੇ ਪਿਤਾ ਹੋ; ਸਾਡੇ ਸੱਚੇ ਅਧਿਆਪਕ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਦੇਵਤਾ ਹੋ—ਤੁਹਾਡਾ ਪਾਲਣ ਕਰਕੇ, ਅਸੀਂ ਸਫਲ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ।