ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਹਰ ਇਕ ਥਾਂ ਤੇ, ਹਰਿ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ) ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਬੜੀ ਇਜ਼ਤ ਮਿਲੀ। ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਵੇਲੇ, ਉਹ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੋੜ ਕੇ ਗਊਆਂ ਦੀ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਚਰਾਗਾਹ ਦੀ ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵਿਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਪਰਮਾਤਮਾ! ਸਾਨੂੰ, ਤੇਰੇ ਸੇਵਕਾਂ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ, ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਕਿ ਅਸੀਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਜਾਈਏ; ਸੰਤ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸਾਨੂੰ ਤੇਰੀ ਦਰਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ।" ਉਹ ਮੰਗਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਬਿਆਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤੀ ਜਾਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨ ਤੇਰੀ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਵਿੱਚ, ਹੱਥ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ, ਮਨ ਤੇਰੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਿਰ ਤੇਰੇ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਨਮਨ ਕਰਨ ਲਈ, ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਤੇਰੇ ਰੂਪ ਨੂੰ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ। ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦੋਂ ਦੋ ਜਣੇ ਉਸ ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਗੋਕੁਲ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਮੋਰਚਾ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੋਲ ਪਏ।" ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ فرمایا, "ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਜਾਣਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਦਇਆਲੁ ਸੰਤ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਧਨ-ਅੰਧ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਦਰਜਾ ਗੁਆ ਬੈਠੇ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਈ।" ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੋ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਰਭੈ, ਸਮ-ਭਾਵ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਭਗਤੀ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੀ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਕੋਈ ਬੰਨ੍ਹ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਮਨੁੱਖੀ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਨਹੀਂ। "ਹੁਣ, ਨਲਕੂਬੇਰਾ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਓ, ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਉੱਤਮ ਭਗਤੀ ਮੰਗੀ ਸੀ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਚੁਕੀ ਹੈ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਉਹ ਦੋ ਜਣੇ ਉਸ ਦੀ ਪਰਿਕਰਮਾ ਕਰਕੇ, ਮੁੜ ਮੁੜ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਮੋਰਚਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ।" ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਭਗਤੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਵਿਦਵਾਨ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ, ਜਨਮ ਆਦਿ, ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਸਭ ਮਾਇਆ ਵੱਲੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੁੜੇ ਦਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਰਤਾ-ਭਾਵ ਦਾ ਖੰਡਨ ਹੋ ਸਕੇ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਕਲਪਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭੇਦ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮੰਡ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ, ਪ੍ਰਾਥਮਿਕ ਅਤੇ ਦਵਿਤੀਯ, ਵਾਪਰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਾਪ, ਕਲਪਾ ਦਾ ਰੂਪ, ਅਤੇ ਪਦਮਾ ਕਲਪਾ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਪੂਰਵ ਵਾਂਗ ਦੱਸਾਂਗਾ—ਸੁਣੋ। ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਸੂਤ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਵਿਦੁਰਾ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਭਗਤ, ਆਪਣੇ ਸਬ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਛੱਡਣ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਛੱਡ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਚਲੇ ਗਏ। ਵਿਦੁਰਾ ਅਤੇ ਕਉਸ਼ਾਰਵ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਆਤਮਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ 'ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ; ਜਾਂ, ਉਹ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾ, ਪੁੱਛੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਸਚ ਦੱਸਿਆ।" "ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ, ਵਿਦੁਰਾ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਕਿਹੜੀ ਵਜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਮੁੜ ਆਏ?" ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜੋ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਰਾਜਾ ਪਰਿਕਸ਼ਿਤ ਦੇ ਸਵਾਲ 'ਤੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, ਮੈਂ ਹੁਣ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ—ਸੁਣੋ, ਇਹ ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿਸ ਕਰਮ ਵਿੱਚ, ਜੋ ਪਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਸਵੈ-ਰੂਪ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਵੱਲੋਂ ਵਧੀ? ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਵਿਸਥਾਰ ਦੱਸੋ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਜਦੋਂ ਦੈਤਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਵਧੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਮਾਇਆ, ਜੋ ਮੋਹ ਦੇ ਮਾਸਟਰ ਹਨ, ਕੋਲ ਸਹਾਰਾ ਲੈਣ ਆਏ।" ਮਾਇਆ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਬਣਾਏ—ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ—ਜੋ ਬੜੇ ਹੀ ਸੁਖਮ ਢੰਗ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਹੋਏ, ਅਦਭੁਤ ਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਲੈਸ, ਅਤੇ ਅਲੋਕਿਕ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਨਾਲ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਆਗੂ, ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਵੈਰ ਦੀ ਯਾਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਫਿਰ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਗੂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਕੋਲ ਆਏ, ਨਮਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਸਾਡੀ ਰਾਖੀ ਕਰ, ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਦੇ ਵਾਸੀ ਸਾਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।" ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਦਇਆ ਦਿਖਾਈ, "ਡਰੋ ਨਹੀਂ," ਕਹਿ ਕੇ, ਤੀਰ ਨੂੰ ਧਨੁਸ਼ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ 'ਤੇ ਹਥਿਆਰ ਚਲਾਇਆ। ਫਿਰ, ਸੂਰਜ ਦੇ ਚਕਰ ਤੋਂ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਤੀਰ ਉਠੇ; ਜਿਵੇਂ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ, ਉਹ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਨਾ ਦਿਸੇ। ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਚੋਟ ਖਾ ਕੇ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਸਭ ਵਾਸੀ ਮਰ ਗਏ; ਮਾਇਆ, ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਕ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਛੂਹ ਨਾਲ, ਉਹ ਦੈਤ, ਬਿਜਲੀ ਵਾਂਗ, ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਦੇ ਹੋਏ, ਵਾਪਸ ਉਠੇ, ਬੜੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ। ਇਹ ਦੇਖ ਕੇ, ਵ੍ਰਿਸ਼ਧਵਜ ਦੀ ਹिम्मਤ ਟੁੱਟ ਗਈ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਨੇ ਨਵਾਂ ਉਪਾਏ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਛਾ ਬਣੇ, ਵਿਸ਼ਨੁ ਜੀ ਗਾਂ ਬਣੇ, ਅਤੇ ਸਹੀ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਖੂਹ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਲਿਆ। ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਇਹ ਦੇਖਿਆ, ਪਰ ਮੋਹ-ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਾਇਆ ਯੋਗੀ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਰਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ, ਗਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਉਹ ਦੁੱਖੀ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਭਾਗ ਦੇ ਚਲਣ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਇੱਥੇ ਕੋਈ, ਚਾਹੇ ਦੇਵ, ਦੈਤ, ਮਨੁੱਖ ਜਾਂ ਹੋਰ, ਸਵੈ-ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਕਿਸੇ ਲਈ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੈ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਵੱਲੋਂ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਭਾਗ ਦਾ ਜਲਵਾ ਹੈ। ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਰਮ ਕੀਤਾ। ਧਰਮ, ਗਿਆਨ, ਵੈਰਾਗ, ਸਮ੍ਰਿਧੀ, ਤਪ, ਵਿਦਿਆ ਅਤੇ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਥ, ਸਾਰਥੀ, ਝੰਡਾ, ਘੋੜੇ, ਧਨੁਸ਼, ਕਵਚ, ਤੀਰ ਤੇ ਹੋਰ ਸਭ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ। ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ, ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਲੈ ਕੇ, ਜਿੱਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਤੀਰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਪਲ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਤੀਰ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਹਰਾ ਨੇ ਤਿੰਨ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਹਿਰ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ; ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਗਾਰੇ ਵੱਜੇ, ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਰਥ ਆਏ। ਦੇਵਤਿਆਂ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਪਿਤਰਾਂ, ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ, ਜਿੱਤ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕੀਤੀ; ਅਪਸਰਾਵਾਂ ਨੇ ਨੱਚ ਕੇ ਆਨੰਦ ਮਨਾਇਆ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਤਿੰਨ ਸ਼ਹਿਰ ਸਾੜ ਕੇ, ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਨਾਸਕ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਵੱਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰਿਤ, ਆਪਣੇ ਵਾਸਤੇ ਵਾਪਸ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਹਰੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਮਨੁੱਖੀ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਕੇ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਕੀ ਕਹੀਏ, ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਆਨਰਟ ਦੀ ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵੱਲ ਆ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਉੱਚੀ ਧੁਨੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ੰਖ ਵਜਾਇਆ, ਜਿਵੇਂ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।" ਉਹ ਸ਼ੰਖ, ਸਫੈਦ ਪੇਟ ਵਾਲਾ, ਤੇਜ਼ ਆਵਾਜ਼ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹੋਠ ਨਾਲ ਛੁੰਹ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਵਲੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਵੱਜਦਾ, ਸਵੰਨ ਦੀ ਪੀਲ ਵਿੱਚ ਹੰਸ ਦੀ ਬੁਲਾਂ ਵਾਂਗ ਗੂੰਜਿਆ। ਉਹ ਧੁਨੀ ਸੁਣ ਕੇ, ਜੋ ਡਰ ਦੂਰ ਕਰਦੀ ਸੀ, ਸਭ ਲੋਕ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ, ਆਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਮੁੜ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਜਿਵੇਂ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਚਿਰਾਗ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਸਨ, ਕੇਵਲ ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਨਾਲ।