ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਰਯ ਅਤੇ ਬਲ ਨਾਲ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਆਦਿਕ ਸ਼ਕਤਿਸ਼ਾਲੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਸਵਯੰਵਰ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਲਿਆਈਆਂ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੌਮਾਸੁਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਛੁਡਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਇਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਘਰ ਆ ਗਈਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਅਤੇ ਸੰਬ ਆਦਿਕ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਵੀ ਸੀ। ਇਹ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਹੜੀਆਂ ਨੇ ਲੋਕ-ਲਾਜ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ ਸੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਮਾਣੀਆਂ ਗਈਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਮਲ-ਨੈਨੀ ਪਤੀ ਕਦੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਸਦਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀਆਂ, ਤਦ ਹਰਿ ਨੇ ਹਲਕੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਰਸਤੇ ਚੱਲ ਪਏ। ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੁ, ਮਧੁਨਾਸ਼ਕ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੀ ਚਹੁੰਫੇਰੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਸ਼ੌਰੀ ਨੇ ਦੂਰੋਂ ਆਏ ਹੋਏ, ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਕੌਰਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਕਿ ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਵਾਪਸ ਜਾਓ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮਾਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਚਲ ਪਏ। ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕੁਰੁ, ਜੰਗਲ, ਪਾਂਚਾਲ, ਸੂਰਸੈਨ, ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਬ੍ਰਹਮਾਵਰਤ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ, ਮਤਸਯ ਅਤੇ ਸਾਰਸ੍ਵਤਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘੇ। ਫਿਰ ਉਹ ਮਰੁਧਨਵਾ ਦੇ ਰੇਤਲੇ ਇਲਾਕੇ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਸੌਵੀਰ ਅਤੇ ਆਭੀਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੋਦੇ ਆਨਰਟ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਭਾਰਗਵ ਵੀ ਸੀ ਤੇ ਘੋੜੇ ਕੁਝ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਹਰ ਥਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਹਰਿ ਦਾ ਬੜੀ ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ। ਸ਼ਾਮ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਹ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੁੜੇ ਅਤੇ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਚਰਾਗਾਹ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਉਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੇਵਕ ਅਤੇ ਸਾਥੀ ਪ੍ਰਭੂ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, "ਹੇ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਸਾਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ ਕਿ ਅਸੀਂ ਜਾ ਸਕੀਏ। ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰ ਸਕੇ ਹਾਂ।" ਉਹ ਆਰਜ਼ੂ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ, "ਸਾਡੀ ਬੋਲੀ ਸਦਾ ਤੁਹਾਡੇ ਗੁਣ ਗਾਵੇ, ਸਾਡੇ ਕੰਨ ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਨ, ਸਾਡੇ ਹੱਥ ਤੁਹਾਡੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ, ਸਾਡਾ ਮਨ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ, ਸਾਡਾ ਮੱਥਾ ਸਦਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਨਿਵੇ, ਤੇ ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉਹਨਾਂ ਸੰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਜੋ ਤੁਹਾਡਾ ਸਰੂਪ ਹਨ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਗੋਕੁਲ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਜੋ ਮੋਰ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਬੱਧੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਮੁਸਕਰਾ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪ੍ਰਭੂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਸਾਰਾ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦਇਆਲੂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਕਿ ਧਨ ਦੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਬੋਲਾਂ ਕਰਕੇ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਹਟਾਏ ਗਏ, ਪਰ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਤੁਹਾਡੇ ਉੱਤੇ ਹੋਈ। ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ, ਸਮਦਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਧਰਮੀ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕੋਈ ਬੰਨ੍ਹ ਨਹੀਂ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹਦੀ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਲੋਕ ਵਲ ਜਾਓ, ਨਲਕੂਬਰ, ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਪਰਮ ਭਕਤੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋਵੇਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ, ਮੋਰ ਪੱਥਰ ਨੂੰ ਛੱਡਿਆ ਅਤੇ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸਾ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਕੇਵਲ ਭਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਭਾਵੇਂ ਗਿਆਨੀ ਹੋਣ, ਬਿਨਾ ਭਕਤੀ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ, ਜਨਮ ਆਦਿ, ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ; ਇਹ ਸਭ ਮਾਇਆ ਕਰਵਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਰਤਾ-ਭਾਵ ਦਾ ਖੰਡਨ ਹੋ ਸਕੇ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਕਲਪਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਵਿਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮਾਪ, ਕਲਪਾ ਦਾ ਰੂਪ ਤੇ ਪਦਮ ਕਲਪਾ ਦੀ ਕਥਾ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ। ਫਿਰ ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਸੂਤ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਵਿਦੁਰ ਜੀ, ਵੱਡੇ ਭਗਤ, ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਛੱਡ ਕੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਤੀਰਥਾਂ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਵਿਦੁਰ ਅਤੇ ਕੌਸ਼ਾਰਵ ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਗੱਲ ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਸੀ। ਕਿਰਪਾ ਕਰਕੇ ਦੱਸੋ ਕਿ ਵਿਦੁਰ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਕਿਉਂ ਘਰ ਛੱਡ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੁੜ ਆਇਆ।" ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਜੋ ਉੱਤਰ ਮਹਾਰਾਜ ਪਰਿੱਛਿਤ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹੀ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।" ਰਾਜਾ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਕਿਸ ਕਰਤਬ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਵਧਾਈ? ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ ਇਹ ਦੱਸੋ।" ਨਾਰਦ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਦੇਵਤੇ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਗਏ ਸਨ, ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਹਰਾ ਚੁੱਕੇ, ਤਾਂ ਅਸੁਰ ਮਾਇਆ ਦੇ ਪਾਸ ਗਏ। ਮਾਇਆ ਨੇ ਤਿੰਨ ਸ਼ਹਿਰ—ਸੋਨੇ, ਚਾਂਦੀ ਅਤੇ ਲੋਹੇ ਦੇ—ਬੜੀ ਕਠਿਨਤਾ ਨਾਲ ਬਣਾਏ, ਜੋ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਅਤੇ ਅਜੋਕੇ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੈਤਿਆਂ ਦੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਇਕ, ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਵੈਰ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਤਿੰਨੋਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਏ। ਤਦ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਪਰਮਾਤਮਾ ਕੋਲ ਗਏ, ਨਤਮਸਤਕ ਹੋ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ! ਸਾਨੂੰ ਬਚਾਓ, ਤ੍ਰਿਪੁਰ ਵਾਸੀਆਂ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।" ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਦਇਆ ਕਰਕੇ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ, "ਡਰੋ ਨਾ," ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਧਨੁਸ਼ ਤੇ ਤੀਰ ਚੜ੍ਹਾ ਕੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਉੱਤੇ ਅਸਤਰ ਛੱਡਿਆ। ਤਦ ਸੂਰਜ ਮੰਡਲ ਵਿੱਚੋਂ ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਤੀਰ ਨਿਕਲੇ, ਜੋ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵੱਲ ਰੋਸ਼ਨੀ ਦੀਆਂ ਕਰਨਾਂ ਵਾਂਗ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਨਗਰਵਾਸੀ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਪਰ ਮਾਇਆ, ਜੋ ਵੱਡਾ ਯੋਗੀ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਕੁਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਛੂਹਦੇ, ਤਾਂ ਵਜਰ ਵਾਂਗ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਹੋ ਕੇ, ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਚਮਕਾਂ ਵਾਂਗ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਉੱਠ ਖੜੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਅਸਫਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਸ਼ਧਵਜ ਹਿੰਮਤ ਹਾਰ ਗਿਆ, ਤਦ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਜੀ ਨੇ ਹੋਰ ਉਪਾਇਆ ਕੀਤਾ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਬੱਛੜਾ ਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਗਾਂ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪੁਰਾ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਗਿਆ। ਦੈਤਿਆਂ ਨੇ ਇਹ ਦੇਖਿਆ, ਪਰ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਰੋਕਿਆ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਸਮਝ ਕੇ, ਮਾਇਆ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਸ ਕੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਦੁੱਖੀ ਹੋਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਿਸੇ ਦੇ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਦੇਵ, ਨਾ ਅਸੁਰ, ਨਾ ਮਨੁੱਖ—ਇਥੇ ਕੋਈ ਸੁਤੰਤਰ ਨਹੀਂ। ਜੋ ਕਿਸੇ ਲਈ ਨਿਯਤ ਹੈ, ਉਹ ਨ ਤਾ ਆਪ ਟਾਲ ਸਕਦੇ, ਨ ਦੂਜਾ। ਫਿਰ ਮਾਇਆ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਮੁੱਖ ਲੀਲਾ ਕੀਤੀ। ਧਰਮ, ਗਿਆਨ, ਵੈਰਾਗ, ਐਸ਼, ਤਪ, ਵਿਦਿਆ ਤੇ ਕਰਮ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਨੇ ਰਥ, ਸਾਰਥੀ, ਝੰਡਾ, ਘੋੜੇ, ਧਨੁਸ਼, ਕਵਚ, ਤੀਰ ਆਦਿ ਰਚੇ। ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਸਤ੍ਰਧਾਰੀ ਹੋ ਕੇ, ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਤੀਰ-ਕਮਾਨ ਫੜ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਿਆਰੀ ਕੀਤੀ। ਉਸ ਤੀਰ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਹਰਾ ਨੇ ਤਿੰਨ ਅਟੱਲ ਸ਼ਹਿਰ ਸਾੜ ਦਿੱਤੇ। ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਗਾਰੇ ਵੱਜਣ ਲੱਗ ਪਏ ਅਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਵਿਮਾਨਾਂ ਨਾਲ ਅਸਮਾਨ ਭਰ ਗਿਆ।