ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਕਹਾਣੀ ਇਉਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਚੀ ਵੈਸ਼ਨਵਤਾ ਕਿਤੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਸੱਚੀ ਅਸਲਤ ਦਾ ਮੂਲ ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਇਸ ਯੁੱਗ ਦੀ ਹੀ ਖਾਸੀਅਤ ਹੈ—ਇਸ ਲਈ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸੇ ਕਰਕੇ, ਕਮਲ-ਨੈਨੀ ਪ੍ਰਭੂ ਸਬਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਨੇੜੇ ਖੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ ਸਭ ਲੋਕ ਵੱਡੇ ਅਸ਼ਚਰਜ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ। ਭਕਤੀ ਨੇ ਮੁੜ ਬੋਲਿਆ, “ਇਹ ਵੀ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਸ਼ੌਨਕ!” ਭਕਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੂੰ ਵਾਕਈ ਵੱਡਾ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਤਜਨ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਸਾਰੇ ਸੁਭਾਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।” “ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਜੈ ਹੋ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਮਾਇਆ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਇਕ ਹੀ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਬੋਲ ਬਣਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਅਬਿਨਾਸੀ ਅਵਸਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ। ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੁਭਾਗ ਦਾ ਪਾਤਰ ਹੈ, ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।” ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਮਹਿਮਾ, ਦੂਜੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਭਕਤੀ ਦੇ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਪੂਛਿਆ, “ਬੱਚੇ, ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੈਂ, ਇੰਨੀ ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਕਿਉਂ ਹੈਂ? ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਰਨ ਯਾਦ ਕਰ—ਤੇਰਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।” “ਉਸ ਨੇ ਹੀ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਕੌਰਵਾਂ ਦੀ ਮੁਸੀਬਤ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਗੋਪੀਆਂ ਦੀ ਰਖਿਆ ਕੀਤੀ ਸੀ; ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੁਣ ਕਿੱਥੇ ਹੈ?” ਪਰ ਨਾਰਦ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ, “ਭਕਤੀ, ਤੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਪਿਆਰੀ ਹੈਂ। ਜਦ ਤੂੰ ਬੁਲਾਂਦੀ ਹੈਂ, ਪ੍ਰਭੂ ਨਿਮਨਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।” “ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਚ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ, ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹਨ; ਪਰ ਕਲਿ-ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਕੇਵਲ ਭਕਤੀ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਮਿਲਾਪ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।” “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਚੇਤਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ, ਜੋ ਉਸੇ ਸਰੂਪ ਦੀ ਹੈ, ਸੁੰਦਰ ਆਨੰਦਮਈ ਭਕਤੀ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਚਿਆ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ।” “ਤੂੰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, ‘ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?’ ਤਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ‘ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰ।’” “ਤੂੰ ਉਹ ਹੁਕਮ ਮੰਨਿਆ, ਤੇ ਹਰਿ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਤੇਰੀ ਦਾਸੀ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਇਹ ਦੋ—ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ—ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਦਿੱਤੇ।” “ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਸਰੂਪ ਨਾਲ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਹੈਂ; ਧਰਤੀ ਤੇ, ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਲਈ, ਤੂੰ ਛਾਂ-ਸਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈਂ।” “ਮੁਕਤੀ, ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਨਾਲ, ਤੂੰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਆਈ, ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦੁਆਪਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਵੱਡੀ ਖੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਰਹੀ।” “ਕਲਿ-ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਮੁਕਤੀ, ਕਪਟ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਨਾਸ ਹੋ ਗਈ; ਤੇਰੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ, ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵੈਕੁੰਠ ਵਾਪਸ ਚਲੀ ਗਈ।” “ਮੁਕਤੀ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੀ-ਜਾਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਹੈਂ; ਇਹ ਦੋ, ਜੋ ਤੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਬਣੇ, ਤੇਰੇ ਪਾਸ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ।” “ਅਣ-ਦੇਖਭਾਲ ਕਾਰਨ, ਤੇਰੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ—ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ—ਕਲਿ-ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਬੁਜ਼ੁਰਗ ਹੋ ਗਏ; ਪਰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ—ਮੈਂ ਕੋਈ ਉਪਾਅ ਸੋਚਾਂਗਾ।” “ਹੇ ਸੁੰਦਰ, ਕੋਈ ਯੁੱਗ ਕਲਿ-ਯੁੱਗ ਵਾਂਗ ਨਹੀਂ; ਉਸ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਾਂਗਾ।” “ਹੋਰ ਕਰਤਬ ਛੱਡ ਕੇ, ਵੱਡੇ ਉਤਸਵਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਦਿਆਂ, ਉਸ ਵੇਲੇ, ਮੈਂ ਹਰਿ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਵਾਂਗਾ।” “ਉਹ ਜੀਵ, ਜੋ ਕਲਿ-ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਹਨ—even ਜੇ ਪਾਪੀ ਹੋਣ—ਬਿਨਾ ਡਰ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਆ ਸਕਦੇ ਹਨ।” “ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਪ੍ਰੇਮ-ਰੂਪ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਅਸ਼ੁਧ ਜੀਵ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ।” “ਨਾ ਭੂਤ, ਨਾ ਪ੍ਰੇਤ, ਨਾ ਰਾਖਸ, ਨਾ ਅਸੁਰ, ਭਕਤੀ ਵਾਲੇ ਮਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਵੀ ਵਸ਼ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ।” “ਨਾ ਤਪ, ਨਾ ਵੇਦ, ਨਾ ਗਿਆਨ, ਨਾ ਕਰਮ—ਹਰੀ ਕੇਵਲ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਗੋਪੀਆਂ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ।” “ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਕਤੀ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕਲਿ-ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਭਕਤੀ, ਭਕਤੀ—ਭਕਤੀ ਨਾਲ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਅੱਗੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।” “ਜੋ ਭਕਤੀ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹਨ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡੂਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇੱਕ ਵਾਰ, ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਅਪਮਾਨ ਕਰਕੇ ਦੁੱਖ ਭੋਗਿਆ ਸੀ।” “ਪਰਯਾਪਤ ਹੈ ਵ੍ਰਤ, ਪਰਯਾਪਤ ਹੈ ਯਾਤਰਾ, ਪਰਯਾਪਤ ਹੈ ਯੋਗ, ਪਰਯਾਪਤ ਹੈ ਯਜ, ਪਰਯਾਪਤ ਹੈ ਗਿਆਨ ਦੀ ਚਰਚਾ—ਕੇਵਲ ਭਕਤੀ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।” ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਨਾਰਦ ਜੀ ਵਲੋਂ ਭਕਤੀ ਦੇ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਕਤੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਸੁਭਾਗ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸੀ, ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਬੋਲ ਪਈ।” “ਹੇ ਨਾਰਦ, ਤੂੰ ਕਿੰਨਾ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ! ਤੇਰਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮ ਅਟੱਲ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ ਛੱਡਾਂਗੀ ਨਹੀਂ; ਹਮੇਸ਼ਾ ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਰਹਾਂਗੀ।” “ਹੇ ਦਯਾਲੂ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਪਲ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੇਰੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਚੇਤਨਾ ਨਹੀਂ—ਇਸ ਲਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾ, ਜਗਾ।” ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, “ਭਕਤੀ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਦਯਾ ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ, ਤੇ ਦੋਨਾਂ ਨੂੰ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਮਲ ਕੇ ਜਗਾਉਣ ਲੱਗ ਪਏ।” “ਮੂੰਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨ ਦੇ ਨੇੜੇ ਕਰਕੇ, ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ: ‘ਹੇ ਗਿਆਨ, ਜਲਦੀ ਜਗ! ਹੇ ਵੈਰਾਗ, ਜਗ!’” “ਵੇਦ, ਵੇਦਾਂਤ ਤੇ ਗੀਤਾ ਦੀ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਉਚਾਰਣ ਕਰਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ; ਤੇ ਘਣੀ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ, ਉਹ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉੱਠੇ।” “ਦੋਵੇਂ, ਅੱਖਾਂ ਨਹੀਂ ਖੋਲ ਸਕਦੇ, ਹੰਕਾਰ ਕਰਦੇ, ਬਾਜਾਂ ਵਾਂਗ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਸਰੀਰ ਸੁਕਾ ਤੇ ਸੁਪਲਾ, ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਸੁੱਕ ਗਏ।” “ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ, ਫਿਰ ਸੌਣ ਵਿਚ ਲੀਨ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਿਸ਼ੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪੈ ਗਿਆ, ਕਿ ਹੁਣ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?” “ਆਹ, ਇਹ ਨਿੰਦ ਕਿਵੇਂ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਬੁਢਾਪਾ ਕਿਵੇਂ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਇਉਂ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਭਾਰਗਵ ਨੇ ਗੋਵਿੰਦ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ।” “ਉਸ ਸਮੇਂ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਆਵਾਜ਼ ਆਈ: ‘ਹੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ। ਤੇਰੀ ਮਿਹਨਤ ਫਲ ਲੈ ਆਵੇਗੀ; ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।’” “ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਰਿਸ਼ੀ, ਸ਼ੁਭ ਕਰਤਬ ਕਰ। ਧਰਮ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਉੱਤਮ ਲੋਕ ਤੇਰੇ ਕਰਮ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਕਰਨਗੇ।” “ਜਦ ਉਹ ਉੱਤਮ ਕਰਤਬ ਹੋਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਦੋਵੇਂ ਵਿਚੋਂ ਨਿੰਦ ਤੇ ਬੁਢਾਪਾ ਤੁਰੰਤ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲ ਜਾਵੇਗੀ।” “ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਸਾਫ਼ ਆਵਾਜ਼ ਸਭ ਨੇ ਸੁਣੀ, ਤੇ ਨਾਰਦ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਿਆ, ਕਹਿੰਦਾ, ‘ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਸੀ।’” ਨਾਰਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਇਸ ਦਿਵ੍ਯ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਵੀ, ਗੱਲ ਗੁਪਤ ਹੀ ਰਹੀ। ਉਹ ਸਾਧਨ ਕੀ ਹੈ, ਉਹ ਕਰਤਬ ਕੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਪੂਰਾ ਹੋਵੇ?