ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਸ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਪੰਡਿਤ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਤਨੀਆਂ ਨਾਲ ਮੱਝਾਂ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਪੁੱਤਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਹਨ, ਪਰ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰਥ। ਹਰ ਥਾਂ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਵੈਸ਼ਣਵ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦੇ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ, ਸੱਚੀ ਵੈਸ਼ਣਵਤਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਚੀ ਤੱਤ-ਵਸਤੂ ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਇਸ ਕਲਿਯੁੱਗ ਦੀ ਹੀ ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਹੈ—ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਸ ਕਰਕੇ, ਕਮਲ-ਨੈਨ ਭਗਵਾਨ ਸਭ ਕੁਝ ਸਹਾਰਦੇ ਹੋਏ, ਨੇੜੇ ਹੀ ਖੜੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸੂਤਾ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ਤਾਂ ਸਭ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ। ਭਕਤੀ ਨੇ ਮੁੜ ਬੋਲਿਆ, "ਇਹ ਵੀ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਸ਼ੌਨਕ!" ਭਕਤੀ ਨੇ ਆਖਿਆ, "ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੁਸੀਂ ਵੱਡੇ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ, ਜੋ ਮੇਰੇ ਸੁਭਾਗ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋ। ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸੱਜਣਾਂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਸਭ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।" "ਵਾਹ ਵਾਹ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਮਾਇਆ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਇਕ ਉਚਾਰਣ ਨਾਲ ਸਾਰੀ ਵਾਣੀ ਰਚਦਾ ਹੈ! ਉਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਧ੍ਰੁਵ ਨੇ ਅਮਰ ਅਵਸਥਾ ਪਾਈ। ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਸਭ ਮੰਗਲਾਂ ਦੇ ਪਾਤਰ, ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ।" ਫਿਰ ਦੂਜੇ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਭਕਤੀ ਦੀ ਪੀੜਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਨਾਰਦ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਬੱਚੀ, ਤੂੰ ਵਿਅਰਥ ਕਿਉਂ ਦੁਖੀ ਹੋਈ ਫਿਰਦੀ ਹੈਂ? ਤੂੰ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ, ਤੇਰਾ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ।" "ਉਹੀ ਪ੍ਰਭੂ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਨੂੰ ਕੌਰਵਾਂ ਦੀ ਵਿਪਤਾ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ, ਅਤੇ ਗਵਾਲਣਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਹੁਣ ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਕਿੱਥੇ ਹਨ? ਫਿਰ ਵੀ, ਭਕਤੀ, ਤੂੰ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਜਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਵਧ ਕੇ ਪਿਆਰੀ ਹੈਂ। ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਬੁਲਾਂਦੀ ਹੈਂ, ਤਦ ਪ੍ਰਭੂ ਨੀਵਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।" "ਪਹਿਲੇ ਤਿੰਨ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਚ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ्य ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸਾਧਨ ਸਨ, ਪਰ ਕਲਿਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਭਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਏਕਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਚੇਤਨ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ, ਜੋ ਪਰਮ ਆਨੰਦ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਿਕਾ ਵਜੋਂ ਰਚਿਆ।" "ਤੂੰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪੁੱਛਿਆ, 'ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ?' ਤਾਂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, 'ਮੇਰੇ ਭਗਤਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲ।' ਤੂੰ ਉਹ ਆਗਿਆ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰ ਲਈ, ਤੇ ਹਰੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਨੂੰ ਦਾਸੀ ਵਜੋਂ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ—ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ्य—ਭੀ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਰੱਖੇ।" "ਵੈਕੁੰਠ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਨਾਲ ਪਾਲਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈਂ, ਪਰ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਲਈ ਤੂੰ ਛਾਂ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੀ ਹੈਂ। ਮੁਕਤੀ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ्य ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਕੇ, ਤੂੰ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁੱਗ ਤੋਂ ਦਵਾਪਰ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਰਹੀ। ਪਰ ਕਲਿਯੁੱਗ ਵਿੱਚ, ਮੁਕਤੀ ਵਿਧਰਮਤਾ ਕਾਰਨ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਆਗਿਆ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਵੈਕੁੰਠ ਚਲੀ ਗਈ।" "ਮੁਕਤੀ ਇੱਥੇ ਆਉਂਦੀ ਜਾਂਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਤੂੰ ਬਣਾਏ, ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਹੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਨ। ਪਰ ਕਲਿਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਅਣਦੇਖੀ ਕਾਰਨ ਤੇਰੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰ ਬਹੁਤ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਬੁੱਢੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਪਰ ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ, ਮੈਂ ਕੋਈ ਉਪਾਇ ਸੋਚਾਂਗਾ।" "ਹੇ ਸੁੰਦਰੇ, ਕਲਿਯੁੱਗ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਯੁੱਗ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਹਰ ਘਰ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਕਰਤਵਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਵੱਡੀਆਂ ਉਤਸਵਾਂ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵ ਦਿਆਂਗਾ, ਪਰ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੈਂ ਨਾ ਤਾ ਹਰੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਂਗਾ, ਨਾ ਹੀ ਤੈਨੂੰ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਾਵਾਂਗਾ।" "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਕਲਿਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇਂਗੀ, ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਪਾਪੀ ਹੀ ਕਿਉਂ ਨਾ ਹੋਣ, ਉਹ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਮੰਦਰ ਜਾ ਸਕਣਗੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਸਦਾ ਪ੍ਰੇਮ-ਰੂਪ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਸ਼ੁੱਧ ਜੀਵ ਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾ ਸਕਦੇ, ਚਾਹੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਨਹੀਂ।" "ਨਾ ਤਾਂ ਭੂਤ, ਨਾ ਪ੍ਰੇਤ, ਨਾ ਰਾਖਸ, ਨਾ ਹੀ ਅਸੁਰ, ਭਕਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ ਵੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਨਾ ਤਪ, ਨਾ ਵੇਦ, ਨਾ ਗਿਆਨ, ਨਾ ਕਰਮ—ਹਰੀ ਕੇਵਲ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ; ਗੋਪੀਆਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ।" "ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਨਮਾਂ ਬਾਅਦ ਭਕਤੀ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਜਾਗਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਕਲਿਯੁੱਗ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਭਕਤੀ ਦੇ ਵੈਰੀ ਹਨ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਜਿਵੇਂ ਦੁਰਵਾਸਾ ਨੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਅਪਮਾਨ ਕੇਤਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਮਿਲਿਆ।" "ਹੁਣ ਹੋ ਗਿਆ ਤਪ, ਹੋ ਗਈਆਂ ਤੀਰਥ-ਯਾਤਰਾਂ, ਹੋ ਗਿਆ ਯੋਗ, ਹੋ ਗਈਆਂ ਯਜਨਾਂ, ਹੋ ਗਈਆਂ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਚਰਚਾਵਾਂ—ਕੇਵਲ ਭਕਤੀ ਹੀ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।" ਸੂਤਾ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਨਾਰਦ ਜੀ ਵਲੋਂ ਆਪਣੀ ਸੱਚੀ ਮਾਹਾਤਮਤਾ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ, ਭਕਤੀ ਨੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਹੇ ਨਾਰਦ, ਤੂੰ ਕਿੰਨਾ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈਂ! ਤੇਰਾ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮ ਅਟੁੱਟ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਛੱਡਾਂਗੀ, ਸਦਾ ਤੇਰੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਾਂਗੀ।" "ਹੇ ਦਇਆਲੂ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੇਰੇ ਕਾਰਨ ਮੇਰਾ ਦੁੱਖ ਪਲ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ। ਮੇਰੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹਨ—ਕਿਰਪਾ ਕਰ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾ।" ਸੂਤਾ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਕਤੀ ਦੇ ਇਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਦਇਆ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ, ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮਲ ਕੇ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਆਪਣੇ ਮੂੰਹ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਉਚਾਰਿਆ, "ਹੇ ਗਿਆਨ, ਜਲਦੀ ਜਾਗ! ਹੇ ਵੈਰਾਗ, ਜਾਗ!" ਵੇਦਾਂ, ਵੈਦਾਂਤ ਅਤੇ ਗੀਤਾ ਦੀਆਂ ਵਾਰੰ-ਵਾਰ ਪਾਠਾਂ ਨਾਲ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ। ਬਹੁਤ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਦੋਵੇਂ ਕਿਸੇ ਤਰੀਕੇ ਜਾਗ ਪਏ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਹੀਂ ਖੁਲਦੀਆਂ, ਉਹ ਬਗਲੇ ਵਾਂਗ ਉਬਾਸੀਆਂ ਲੈਂਦੇ, ਸਰੀਰ ਸੁੱਕੀ ਲੱਕੜ ਵਾਂਗ ਸੁੱਕੇ ਤੇ ਰੰਗ ਹੀਨ ਹੋਏ ਪਏ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਕਾਰਨ ਕਮਜ਼ੋਰ ਤੇ ਮੁੜ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਦੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਸੋਚ ਵਿਚ ਪੈ ਗਏ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀ ਕਰੀਏ। "ਅਜਿਹਾ ਨੀਂਦ ਕਿਵੇਂ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਇਹਨੀ ਵਧੀ ਉਮਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ?" ਇਹ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ, ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਗੋਵਿੰਦ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਆਕਾਸ਼ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਵਾਣੀ ਹੋਈ, "ਹੇ ਦੇਵਰਿਸ਼ੀ, ਚਿੰਤਾ ਨਾ ਕਰ। ਤੇਰੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਫਲ ਲੈ ਆਵੇਗੀ।" "ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀ, ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਤੱਬ ਕਰ। ਜੋ ਮਹਾਨ ਹਨ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਇਸ ਕੰਮ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਨਗੇ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਮ ਹੋਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਦੋਵੇਂ ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੀ ਨੀਂਦ ਤੇ ਬੁਢਾਪਾ ਤੁਰੰਤ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ, ਅਤੇ ਭਕਤੀ ਹਰ ਥਾਂ ਫੈਲ ਜਾਵੇਗੀ।" ਇਹ ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ ਸਭ ਨੇ ਸੁਣੀ। ਨਾਰਦ ਜੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਇਹ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ।