ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਹਰੀ, ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਆਏ। ਜਦ ਉਹ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਲੈ ਚੁੱਕੇ, ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਨਮਨ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਜ਼ਤ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਮਿਲਿਆ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਸੁਭਦਰਾ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ, ਕੁੰਤੀ, ਵੀਰਾਟਾ ਦੀ ਧੀ, ਗਾਂਧਾਰੀ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਯੁਯੁਤਸੁ, ਕ੍ਰਿਪਾ, ਅਤੇ ਜੁੜਵੇਂ ਨਕੁਲ ਤੇ ਸਹਦੇਵ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰ ਸਨ। ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ, ਧੌਮਯਾ, ਅਤੇ ਮਤਸਯ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਸਮੇਤ ਕੁਝ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਸ਼ਾਰੰਗਧਾਰੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਬੇਹੋਸ਼ ਤੇ ਵਿਹਲ ਹੋ ਗਏ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕੋਈ ਗਿਆਨਵਾਨ ਵਿਅਕਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਸਤਸੰਗ ਨਾਲ ਮੰਦ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਪਾ ਲਈ ਹੋਵੇ, ਇਕ ਵਾਰੀ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਮਧੁਰ ਕੀਰਤੀ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਹਰੀ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹ ਵਿਛੋੜਾ ਕਿਵੇਂ ਸਹਿ ਸਕਦੇ—ਜਦ ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲੇ, ਗੱਲ ਕੀਤੀ, ਸੰਗਤ ਕੀਤੀ, ਖਾਧਾ, ਬੈਠੇ, ਤੇ ਲੇਟੇ? ਸਭ ਦੇ ਦਿਲ ਹਰੀ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਦੌੜ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਅਟੱਲ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਉਹ ਹਰੀ ਦੀ ਪੀਛਲਗੂ ਹੋ ਗਏ। ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਦੇਵਕੀ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ ਰੋ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਹੰਝੂ ਰੋਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਤਾਂ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਅਸ਼ੁਭ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ਸ਼ੰਖ, ਭੇਰੀ, ਵੀਣਾ, ਪਣਵ, ਗੋਮੁਖ, ਧੁੰਦੁਰੀ, ਆਨਕ, ਘੰਟੀਆਂ, ਅਤੇ ਡੁੰਡੁਭੀਆਂ ਵੱਜਣ ਲੱਗੀਆਂ। ਕੁਰੂ ਘਰ ਦੀਆਂ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸਨ, ਮਹਲਾਂ ਦੇ ਛੱਤਾਂ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਲਾਜ ਨਾਲ ਹਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਉਸ 'ਤੇ ਫੁੱਲ ਵਰਸਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਗੁਡਾਕੇਸ਼ਾ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਮਿੱਤਰ ਲਈ, ਮੋਤੀ ਦੀ ਲੜੀ ਅਤੇ ਰਤਨਦਾਰ ਹਥੇਲੀਆਂ ਵਾਲਾ ਚਿੱਟਾ ਛਤ੍ਰ ਉਠਾ ਲਿਆ। ਉਦ੍ਧਵ ਅਤੇ ਸਾਤਯਕੀ, ਬੜੀ ਵਿਲੱਖਣ ਚੰਵੀਆਂ ਨਾਲ, ਮਧੁਪਤੀ ਨੂੰ ਪੰਖਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਦ ਉਹ ਰਸਤੇ 'ਤੇ ਚਲਦੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵਿੱਚ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ, ਦੋਵਾਂ ਵਾਰ ਉਚਾਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਅਸੀਸਾਂ, ਜੋ ਕੁਝ ਉਚਿਤ, ਕੁਝ ਅਨੁਚਿਤ, ਦੋਵਾਂ ਵਾਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ—ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਕੌਰਵ ਰਾਜਾ ਦੀ ਨਗਰੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਸੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ, ਜੋ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਣ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਗੌਰਵਮਈ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਲਗੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਕਹਿ ਰਹੀਆਂ ਸਨ: "ਇਹ ਵਿਆਕਤੀ ਹੀ ਪੁਰਾਤਨ ਸੱਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਵਿਲੱਖਣ, ਆਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੌਜੂਦ ਸੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਘਟਨ ਦੀ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਸੁੱਤੀ ਰਹੀ।" ਫਿਰ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ਕਤੀ—ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ—ਦੀ ਪੀਛਲਗੂ ਹੋ ਕੇ, ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਨਾਂ ਤੇ ਰੂਪ ਦੇਣ ਲਈ, ਉਹ, ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਰਚਤਾ, ਇਸ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਥਾਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਿਸ਼ੀ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਪਵਨ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ—ਅਤਿ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਸਾਫ ਮਨ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਸੱਤਾ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾਵਾਂ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਸੁਣਾਈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਇਕੱਲਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਆਪਣੀ ਲੀਲਾ ਨਾਲ ਰਚਨਾ, ਪਾਲਣ ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਕਾਲਪਨਿਕ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਅਧਰਮ ਵਿੱਚ ਫਸ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਸਾਤਵਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ, ਧਨ, ਸੱਚ, ਦਇਆ ਤੇ ਕੀਰਤੀ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਯਾਦਵਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਕਿੰਨੀ ਵਧੀਆ ਹੈ! ਮਧੂ ਦਾ ਜੰਗਲ ਕਿੰਨਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ, ਸ਼੍ਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਤੇ ਵਿਹਾਰ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਧਨਵੰਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਦੇ ਲੋਕ ਹਮੇਸ਼ਾ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਹੱਸਦਾ, ਨਿਹਾਰਦਾ ਚਿਹਰਾ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵ੍ਰਤ, ਸਨਾਨ, ਹਵਨ ਤੇ ਹੋਰ ਉਪਾਸਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਉਸ ਨੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਫੜੇ; ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਉਸ ਦੀ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਵਾਣੀ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਕੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਮਾਏ ਰਹੇ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਵਯੰਵਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਮੁੱਲ ਤੇ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਦ ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਆਦਿ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਵਸ਼ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਹੋਰ ਕੁਆਰੀਆਂ, ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਤੇ ਸੰਬਾ ਆਦਿ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਭੌਮ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਬਚਾਇਆ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਪਾਸ ਆਈਆਂ। ਇਹ ਔਰਤਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲਾਜ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਨਾਰੀ ਬਣ ਗਈਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੰਵਲ-ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਪਤੀ ਕਦੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘਰੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਉਸ ਦੀ ਹਾਜ਼ਰੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਛੂਹਦੀ ਹੈ। ਜਦ ਨਗਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਹਰੀ ਨੇ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ, ਨਿਹਾਰ ਕੇ, ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧੇ। ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੂ, ਮਧੁ ਦੇ ਵੈਰੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਪਿਆਰ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਚੌਰੰਗੀ ਫੌਜ ਤਾਇਨਾਤ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਤੋਂ ਕੋਈ ਖਤਰਾ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਸ਼ੌਰੀ ਨੇ, ਦੂਰ ਤੋਂ ਆਏ ਕੌਰਵਾਂ, ਜੋ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਸਨ, ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਮਨਾਇਆ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮਾਂ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਉਹ ਕੁਰੂ, ਜਾਂਗਲ, ਪਾਂਚਾਲ, ਸ਼ੂਰਸੇਨ, ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਬ੍ਰਹਮਾਵਰਤ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ, ਮਤਸਯ ਤੇ ਸਾਰਸਵਤ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘੇ। ਮਰੁਧਨਵਾ ਦੇ ਰੇਤ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸੌਵੀਰ ਤੇ ਆਭੀਰ ਦੇਸ਼ਾਂ, ਫਿਰ ਆਨਰਟ ਪਹੁੰਚੇ, ਭਾਰਗਵਾ ਦੇ ਸਾਥ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਘੋੜੇ ਕੁਝ ਥਕ ਗਏ। ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰੀ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਯਥਾ-ਉਚਿਤ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ; ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਉਹ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੜ੍ਹੇ ਤੇ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਚਾਰਾ ਲੱਭਣ ਚਲੇ। "ਹੇ ਪਰਮਪ੍ਰਭੂ, ਸਾਨੂੰ—ਤੇਰੇ ਸੇਵਕਾਂ ਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ—ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ। ਰਿਸ਼ੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋ ਗਿਆ।" "ਸਾਡੀ ਬੋਲੀ ਤੇਰੇ ਗੁਣ ਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ, ਸਾਡੇ ਕੰਨ ਤੇਰੀ ਕਥਾ ਸੁਣਣ ਵਿੱਚ, ਸਾਡੇ ਹੱਥ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ, ਸਾਡਾ ਮਨ ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ 'ਤੇ; ਸਾਡਾ ਸਿਰ ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਨਮਨ ਕਰੇ, ਤੇ ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉਹਨਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ, ਜੋ ਤੇਰਾ ਸਰੂਪ ਹਨ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਗੋਕੁਲ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਮੋਰਚਾ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਹੱਸ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ। "ਮੈਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਹ ਪਤਾ ਸੀ, ਕਿਰਪਾਲੂ ਰਿਸ਼ੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ, ਕਿ ਧਨ ਦੇ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਅੰਨੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਸਥਿਤੀ ਤੋਂ ਵੰਜੇ, ਤੇ ਮੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ।" "ਜੋ ਨਿਆਲ, ਸਮਦਰਸ਼ੀ ਤੇ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਤੀ ਪੂਰੀ ਭਕਤੀ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਕਦੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਜਿਵੇਂ ਸੂਰਜ ਮਨੁੱਖ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਨਹੀਂ।" "ਹੁਣ, ਨਲਕੂਬਰਾ, ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾਓ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਉੱਚੀ ਭਕਤੀ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਚਾਹੀ ਸੀ, ਉਹ ਤੁਹਾਡੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ।" ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੋਵਾਂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਨਮਨ ਕੀਤਾ, ਮੋਰਚਾ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਲਿਆ, ਤੇ ਉੱਤਰੀ ਦਿਸਾ ਵੱਲ ਚਲੇ ਗਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਰਮਪ੍ਰਭੂ ਭਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ; ਬਿਨਾ ਭਕਤੀ ਦੇ, ਗਿਆਨੀ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਖ ਸਕਦੇ। ਉਸ ਦੇ ਕਰਮ, ਜਨਮ ਆਦਿ, ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਹੀਂ; ਮਾਇਆ ਨੇ ਇਹ ਉਸ 'ਤੇ ਲਗਾ ਦਿੱਤੇ, ਤਾਂ ਕਿ ਕਰਤਾ-ਭਾਵ ਨੂੰ ਨਕਾਰਿਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਕਲਪ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ ਦੀ ਆਮ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ, ਮੁੱਖ ਤੇ ਉਪ-ਰਚਨਾ, ਹੁੰਦੀ ਹੈ।