ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਜਦੋਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਧ੍ਰੁਵ ਵੱਡਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਧ੍ਰੁਵ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਵਾਮੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੇ ਵਧਾਪੇ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਸੰਸਾਰਿਕ ਮੋਹ ਤੋਂ ਵਿਰਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਮਾਰਗ ਬਾਰੇ ਸੋਚਦਿਆਂ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਰੁਖ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਧਰਮ ਦੇ ਸਰਵੋਤਮ! ਜਦ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਭਰਾਾਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਨਿਸ਼ਚਿੰਤਾ ਹੋ ਗਈ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਿਵੇਂ ਵਧਿਆ?" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, "ਹਰਿ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬਿਠਾ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਭੀਸ਼ਮ ਅਤੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਮਨ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਸਚੀ ਗਿਆਨ ਰਾਹੀਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਜੇਤ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ, ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ।" ਉਸ ਸਮੇਂ ਬੱਦਲ ਮਨ-ਚਾਹਾ ਵਰ੍ਹਦੇ, ਧਰਤੀ ਮਨ-ਚਾਹੀ ਫਸਲ ਦਿੰਦੀ, ਗਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਵਾਂ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵਧੇਰੇ ਦੁੱਧ ਵਗਾਉਂਦੀਆਂ। ਨਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ, ਜੰਗਲ ਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਫਲ ਦਿੰਦੇ। ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਬੀਮਾਰੀ, ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਕਲੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ—ਨਾ ਕਿਸਮਤ ਤੋਂ, ਨਾ ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ, ਨਾ ਆਪਣੇ ਕਰਤੂਤਾਂ ਤੋਂ। ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਹਰਿ ਨੇ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਦੇਣ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਉਥੇ ਵਿਅਤੀਤ ਕੀਤਾ। ਫਿਰ, ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਸਭ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ, ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਕੁਝ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਕੁਝ ਨੇ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਥੇ ਸੁਭਦਰਾ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ, ਕੁੰਤੀ, ਵੀਰਾਟ ਦੀ ਧੀ, ਗਾਂਧਾਰੀ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਯੁਯੁਤ्सੁ, ਕ੍ਰਿਪ, ਅਤੇ ਜੁੜਵਾ ਭਰਾ ਨਕੁਲ ਤੇ ਸਹਦੇਵ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ, ਧੌਮਯ ਅਤੇ ਮਤੱਸਯ ਨਰਪਤੀ ਦੀ ਧੀ ਆਦਿ ਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਜੋ ਵਿਛੋੜੇ ਕਰਕੇ ਅਕਲੋਂ ਹਟ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਉਹ ਸ਼ਾਰੰਗਧਾਰੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ। ਜਿਵੇਂ ਜਨਾਨਾ ਮੰਦ-ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਛੁਟ ਕੇ ਭਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਰਹਿ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਉਹ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ—ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸ ਦੀ ਮਧੁਰ ਕੀਰਤੀ ਸੁਣ ਲਈ, ਉਹ ਛੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਫਿਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਉਸ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਉਸ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਸਹਿ ਸਕਦੇ, ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ, ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਬੈਠੇ, ਖਾਧਾ-ਪੀਤਾ, ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੂਹਿਆ? ਉਹ ਸਭ, ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦੇ ਹੋਏ, ਇਕ ਟਕ ਨੈਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲੇ, ਪਿਆਰ ਦੇ ਬੰਧਨ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਹੋਏ। ਘਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਆਪਣੇ ਵਹਿੰਦੇ ਹੰਜੂ ਰੋਕਦੀਆਂ, ਮਨ ਹੀ ਮਨ ਸੋਚਦੀਆਂ, "ਜਦੋਂ ਦੇਵਕੀ ਪੁੱਤਰ ਘਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਅਪਸ਼ਕੁਨ ਨਾ ਹੋਵੇ।" ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ਸ਼ੰਖ, ਭੇਰੀਆਂ, ਵੀਣਾ, ਪਣਵ, ਗੋਮੁਖ, ਧੁੰਧੁਰੀ, ਆਨਕ, ਘੰਟਾ ਤੇ ਦੁੰਦੁਭੀਆਂ ਵੱਜਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਦੀਆਂ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਸਨ, ਮਹਲਾਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਲੱਜਾ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਹੱਸਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੀਆਂ। ਗੁਡਾਕੇਸ਼, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਯ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਮੋਤੀ ਦੀ ਲੜੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ, ਰਤਨ ਜੜਿਆ ਸਫੈਦ ਛਤਰੀ ਲੈ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਉਦ੍ਧਵ ਅਤੇ ਸਾਤ੍ਯਕੀ, ਬੜੇ ਅਦਭੁਤ ਪੰਖਿਆਂ ਨਾਲ, ਮਧੁਪਤੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ) ਨੂੰ ਹਵਾ ਕਰਦੇ, ਜਦ ਉਹ ਰਸਤੇ 'ਚ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਇਥੇ-ਉਥੇ, ਦੁਜਾ-ਜਨ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਵਲੋਂ ਸੱਚੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਸੁਣਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ, ਕੁਝ ਉਚਿਤ, ਕੁਝ ਅਨੁਚਿਤ, ਪਰ ਉਹ ਸਾਰੇ ਉਸ ਨੂੰ, ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਗੁਣ-ਸਰੂਪ ਹੈ, ਉਚਾਰਦੇ। ਕੌਰਵ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵਿਚ ਆਪਸੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ, ਜੋ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮਨ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸਾਰੇ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ। ਉਹ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀਆਂ, "ਇਹੀ ਤਾਂ ਉਹ ਪੁਰਾਤਨ ਸਰੂਪ ਹੈ, ਜੋ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਅਦਵਿਤੀਯ ਸੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਲਯ ਦੀ ਰਾਤ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਲੁਕਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।" "ਫਿਰ, ਉਹ ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਆਪਣੀ ਜੀਵਨ-ਊਰਜਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ, ਰਚਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਨਾਂ ਤੇ ਰੂਪ ਦੇਣ ਲਈ, ਜੋ ਆਪ ਰੂਪ-ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਹ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਰਚਨਹਾਰ ਹੈ, ਰਚਨਾ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।" "ਉਹੀ ਠਿਕਾਣਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਵਾਟਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਭਾਵ-ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਮਨ ਵਾਲੇ ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਉਹ ਸਰੀਰਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ।" "ਜਿਸ ਦੀ ਦੋਸਤੀ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਪਵਿੱਤਰ ਕਥਾਵਾਂ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਰਹੱਸ-ਜਾਣਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹੀ ਇਕੱਲਾ ਪ੍ਰਭੂ, ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਖੇਡ ਰਾਹੀਂ ਰਚਦਾ, ਪਾਲਦਾ, ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਵਿਚ ਵੀ ਜੁੜਦਾ ਨਹੀਂ।" "ਜਦੋਂ-ਜਦੋਂ ਰਾਜੇ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਦ-ਤਦ ਉਹ ਸਾਤ੍ਵਤ ਵੰਸ਼ ਵਿਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਧਨ, ਸੱਚ, ਦਇਆ ਤੇ ਯਸ਼ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ, ਯੁੱਗ-ਯੁੱਗ ਵਿੱਚ।" "ਅਹਾ! ਯਾਦਵਾਂ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਕਿੰਨਾ ਵਡਿਆ ਹੈ! ਮਧੁ-ਵਨ ਕਿੰਨਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸਰਵੋਤਮ ਪੁਰੁਸ਼, ਲਕਸ਼ਮੀਪਤੀ, ਆਪਣੀ ਜਨਮ-ਭੂਮੀ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ ਨਾਲ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।" "ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ, ਜੋ ਸਵਰਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਿੱਟਾ ਦੇਂਦੀ ਤੇ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਰਮਵਾਨ ਕਰਦੀ, ਧੰਨ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਥੇ ਦੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹੱਸਦੇ, ਚਮਕਦੇ ਚਿਹਰੇ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।" "ਇਹ ਔਰਤਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਰਤ, ਸਨਾਨ, ਹੋਮ ਤੇ ਹੋਰ ਆਚਾਰਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਹੱਥ ਫੜਿਆ; ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਰੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀ ਕੇ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈਆਂ।" "ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਵਯੰਵਰ 'ਚ, ਸ਼ਿਸ਼ੁਪਾਲ ਆਦਿਕ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਪ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਤੇ ਸੰਬਾ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਭੌਮਾਸੁਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਛੁਡਾਇਆ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਕੋਲ ਆ ਗਈਆਂ।" "ਇਹ ਔਰਤਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਲੋਕਲਾਜ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਫਿਰ ਵੀ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਨਾਰੀ-ਅਵਸਥਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਮਲ-ਨੈਣਾਂ ਵਾਲਾ ਪਤੀ ਕਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ, ਸਦਾ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਛੂਹ ਕੇ।" ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀਆਂ, ਤਦ ਹਰਿ ਨੇ ਹੱਸਦਿਆਂ, ਨੈਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਆਪਣੀ ਰਾਹੀ ਚਲ ਪਿਆ। ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੁ ਨੇ, ਮਧੁ-ਵੈਰੀ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਪਿਆਰ ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਚਤੁਰੰਗੀ ਸੈਨਾ ਉਸ ਦੇ ਰਾਖੇ ਵਜੋਂ ਭੇਜੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਲੋਂ ਕੋਈ ਖਤਰਾ ਨਾ ਆਵੇ। ਫਿਰ, ਸ਼ੌਰੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣਾ), ਜਦ ਉਹਨੇ ਕੌਰਵਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੂਰ-ਦੂਰੋਂ ਆਏ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਕਰਕੇ ਦੁਖੀ ਸਨ, ਦੇਖਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਕਿ ਘਰ ਵਾਪਸ ਜਾਵੋ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਿਯ-ਜਨਾਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ। ਉਹ ਕੁਰੁ, ਜੰਗਲ, ਪਾਂਚਾਲ, ਸ਼ੂਰਸੈਨ, ਯਮੁਨਾ ਕੰਢੇ ਦੇ ਲੋਕ, ਬ੍ਰਹਮਾਵਰਤ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ, ਮਤੱਸਯ ਤੇ ਸਾਰਸ੍ਵਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ। ਮਰੁਧਨਵਾ ਦੇ ਰੇਤ-ਮੈਦਾਨ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਸੌਵੀਰ ਤੇ ਆਭੀਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆ, ਫਿਰ ਭਾਰਗਵ ਸਮੇਤ, ਕੁਝ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ, ਆਨਰਟ ਦੇਸ਼ ਪਹੁੰਚਿਆ। ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰਿ ਨੂੰ ਉਥਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਯਥਾ-ਉਚਿਤ ਸਨਮਾਨ ਮਿਲਿਆ। ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ, ਉਹ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੁੜਿਆ ਤੇ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਚਰਾਗਾਹ ਵੱਲ ਗਿਆ। ਉਥੇ, ਸੇਵਕ ਤੇ ਸਾਥੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, "ਹੇ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਸਾਨੂੰ ਆਗਿਆ ਦਿਓ ਕਿ ਅਸੀਂ ਜਾ ਸਕੀਏ; ਸਾਧੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ, ਸਾਨੂੰ ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ।" "ਸਾਡੀ ਜੀਭ ਤੇਰਾ ਜੱਸ ਗਾਵੇ, ਸਾਡੇ ਕੰਨ ਤੇਰੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਸੁਣਨ, ਸਾਡੇ ਹੱਥ ਤੇਰੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲਗਣ, ਸਾਡਾ ਮਨ ਤੇਰੇ ਚਰਣਾਂ 'ਚ ਟਿਕੇ ਰਹੇ; ਸਾਡਾ ਸਿਰ, ਹੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਧਾਰ, ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇ, ਤੇ ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉਹਨਾਂ ਪਵਿੱਤਰ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ, ਜੋ ਤੇਰਾ ਹੀ ਸਰੂਪ ਹਨ।