ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਅਤੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਕਥਾ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਸੁੰਦਰ ਸਰੋਵਰ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਾਟ ਲਾਪੀਜ਼ ਲਾਜੂਲੀ ਦੇ ਬਣੇ ਹੋਏ ਸਨ। ਉਹ ਸਰੋਵਰ ਕਮਲਾਂ, ਨੀਂਲੋਫਰਾਂ ਅਤੇ ਕੁਮੁਦ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ। ਉਥੇ ਹੰਸ, ਬਗਲੇ ਅਤੇ ਚਕਰਵਾਕ ਹੰਸ ਆ ਕੇ ਵੱਸਦੇ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਥਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਮਨੋਹਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਇਸੇ ਵਕਤ, ਰਾਜਾ ਉਤ੍ਤਾਨਪਾਦ, ਜੋ ਇਕ ਮਹਾਨ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਧ੍ਰੁਵ ਦੇ ਅਸਾਧਾਰਣ ਵਡਿਆਪਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਤੇ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਤਿ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਏ। ਜਦ ਰਾਜਾ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਧ੍ਰੁਵ ਹੁਣ ਵੱਡਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਦੀ ਮਨਜੂਰੀ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਧ੍ਰੁਵ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਆਪਣੇ ਵਧਦੇ ਉਮਰ ਅਤੇ ਵੈਰਾਗ ਦੇ ਅਹਿਸਾਸ ਨਾਲ, ਉਹ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ ਰਾਜਾ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਤਪੱਸਿਆ ਲਈ ਚਲੇ ਗਏ, ਆਪਣੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਸੋਚਦੇ ਹੋਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਥਾ ਅੱਗੇ ਵਧਦੀ ਹੈ। ਇਕ ਵਾਰੀ, ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ: “ਹੇ ਧਰਮਸ਼ੀਲੋ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜਦ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਰਾਜ ਪਾਯਾ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਜੀਊਣ ਲੱਗ ਪਏ, ਤਾਂ ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਗਲੀ ਚਾਲ ਕੀ ਸੀ?” ਸੂਤ ਜੀ ਉੱਤਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ: “ਹਰੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵੰਸ਼ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਕੇ, ਹਰੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਹੋਈ। ਭੀਸ਼ਮ ਅਤੇ ਅਚ੍ਯੁਤ ਦੀਆਂ ਬਾਤਾਂ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਹੋਣ ਉਪਰੰਤ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਪਣਿਆਂ ਅਜੈਯ ਭਰਾਵਾਂ ਸਮੇਤ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕੀਤਾ।” ਉਸ ਸਮੇਂ, ਬਦਲ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਵੱਸਦੇ, ਧਰਤੀ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀ ਕਰਦੀ, ਅਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿਚ ਗਾਵਾਂ ਦੀ ਦੁੱਧ ਦੀ ਧਾਰਾਂ ਵਗਦੀਆਂ। ਦਰਿਆ, ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ, ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਜੜੀਆਂ-ਬੂਟੀਆਂ ਆਪਣੀ ਪੂਰੀ ਉਪਜ ਦੇਂਦੀਆਂ। ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ, ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਵਿਘਨ—ਚਾਹੇ ਕਿਸਮਤ ਤੋਂ, ਹੋਰ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ—ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ, ਹਰੀ, ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪਿਆਰੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ। ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਦਾ ਲੈਣੀ ਸੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਮਿਲ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾ ਕੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਰਥੀ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਨੇ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਕੁਝ ਨੇ ਸਨਮਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਉਥੇ ਸుభਦ੍ਰਾ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ, ਕੁੰਤੀ, ਵੀਰਾਟ ਦੀ ਧੀ, ਗਾਂਧਾਰੀ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਯੁਯੁਤ्सੂ, ਕ੍ਰਿਪ, ਤੇ ਜੁੜਵਾਂ ਨਕੁਲ ਅਤੇ ਸਹਦੇਵ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ (ਭੀਮ), ਧੌਮਯ ਅਤੇ ਮਤ्सਯ ਰਾਜ ਦੀ ਧੀ ਵਰਗੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਸੋਚ ‘ਚ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ, ਵੱਡੀ ਉਦਾਸੀ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਸੁਭਾਗੇ ਸੰਗਤ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਜਦ ਮਨੁੱਖ ਇਕ ਵਾਰੀ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ ਲੈਂਦਾ, ਤਾਂ ਉਹ ਫਿਰ ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਸਤਸੰਗ ਨੂੰ ਛੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਫਿਰ, ਪਾਂਡਵਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸਦਾ ਉਸ ‘ਤੇ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਕਿਵੇਂ ਵਿਛੋੜਾ ਸਹਿ ਸਕਦੇ ਸਨ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਿਆ, ਛੂਹਿਆ, ਗੱਲਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਇਕੱਠੇ ਸੁੱਤੇ, ਬੈਠੇ ਅਤੇ ਖਾਧਾ—ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਦੂਰ ਹੋ ਸਕਦੇ? ਸਭ ਦੇ ਦਿਲ ਉਸ ਪਿੱਛੇ ਦੌੜ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਇਕ ਟਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕਦੀਆਂ, ਪਿਆਰ ਦੇ ਬੰਧਨ ‘ਚ ਬੰਧੀਆਂ, ਇਧਰ-ਉਧਰ ਘੁੰਮਦੀਆਂ। ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਹੰਝੂ ਰੋਕਦੀਆਂ ਰਹੀਆਂ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਕਿਵੇਂ ਵੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਕਾਰਨ ਕੋਈ ਅਸ਼ੁਭ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ ਸੋਚਦੀਆਂ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ਸ਼ੰਖ, ਭੇਰੀ, ਵੀਨਾ, ਪਣਵ, ਗੋਮੁਖ, ਧੁੰਦੁਰੀ, ਆਨਕ, ਘੰਟੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁੰਦੁਭੀਆਂ ਵੱਜਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਦੀਆਂ ਉੱਚ ਕੁਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਉਤਸੁਕ ਹੋ ਕੇ ਮਹਲਾਂ ਦੀ ਛੱਤ ‘ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਈਆਂ ਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਲਾਜ ਭਰੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਨਾਲ ਫੁੱਲ ਵਰਸਾਉਣ ਲੱਗ ਪਈਆਂ। ਗੁਡਾਕੇਸ਼ (ਅਰਜੁਨ), ਜੋ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੇ ਦੋਸਤ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਮੋਤੀ ਦੀ ਲੜੀ ਅਤੇ ਰਤਨਾਂ ਵਾਲਾ ਚਿੱਟਾ ਛਤਰੀ ਲੈ ਕੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ। ਉਦ੍ਧਵ ਅਤੇ ਸਾਤ੍ਯਕੀ, ਵੱਡੇ ਸੁੰਦਰ ਪੱਖੇ ਲੈ ਕੇ, ਮਧੁਪਤੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ) ਨੂੰ ਪੰਖਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਜਦ ਉਹ ਰਸਤੇ ‘ਚ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ, ਦੁਜਾ-ਜਨ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਸੱਚੀਆਂ ਅਸੀਸਾਂ ਦੇ ਰਹੇ ਸਨ, ਕੁਝ ਯੋਗ, ਕੁਝ ਅਯੋਗ, ਉਸ ਲਈ ਜੋ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਗੁਣਾਂ ਦਾ ਸਰੂਪ ਹੈ। ਕੌਰਵਾਂ ਦੀ ਨਗਰੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀਆਂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੁਣ ਕੇ ਹਰ ਕੋਈ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਉਸ ਮਹਾਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ। ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਕਹਿ ਰਹੀਆਂ ਸਨ: “ਇਹੀ ਪੁਰਾਤਨ ਪੁਰਖ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਲੇ, ਆਪ ਹੀ ਆਪ ਵਿੱਚ ਅਦ੍ਵੈਤ ਰੂਪ ਸੀ, ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਪ੍ਰਲਯ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੁੱਤੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਫਿਰ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ, ਉਹ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦਾ, ਨਾਂਵਾਂ ਤੇ ਰੂਪ ਰੱਖਦਾ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਰਚਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਓਹੀ ਧਾਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਤੇ ਹਵਾ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੇ, ਭਾਵ-ਭਰਪੂਰ ਭਗਤ, ਆਪਣੇ ਸ਼ੁੱਧ ਮਨ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਪੁਰਖ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।” ਉਹ ਅੱਗੇ ਕਹਿੰਦੇ: “ਜਿਸ ਦੀ ਮਿੱਤਰਤਾ ਗਾਈ ਜਾਂਦੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਹੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ, ਉਹੀ ਸਭ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਸੰਸਾਰ ਆਤਮਾ, ਜੋ ਖੇਡ-ਖੇਡ ਵਿੱਚ ਰਚਨਾ, ਪਾਲਣਾ ਤੇ ਲੀਲਾ ਕਰਦਾ ਤੇ ਫਿਰ ਵੀ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦਾ। ਜਦ ਵੀ ਅਧਰਮੀ ਰਾਜੇ ਦੁਨੀਆਂ ਉੱਤੇ ਜੁਲਮ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਸਾਤ੍ਵਤਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ, ਧਨ, ਸੱਚ, ਦਇਆ ਤੇ ਯਸ਼ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਭਲਾਈ ਲਈ।” ਉਹ ਔਰਤਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕਰਦੀਆਂ: “ਯਾਦਵਾਂ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਕਿੰਨਾ ਵਡਿਆ ਹੈ! ਮਧੁ ਦਾ ਜੰਗਲ ਕਿੰਨਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਸ੍ਰੀਪਤੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਤੇ ਵੱਸਦਾ। ਕੁਸ਼ਸਥਲੀ (ਦਵਾਰਕਾ) ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਮਾਤ ਕਰਦੀ, ਜਿੱਥੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਹੱਸਦਾ ਮੁਖ ਤੇ ਤਰਲ ਨਜ਼ਰਾਂ ਦੇਖਦੇ। ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਰਤ, ਤੀਰਥ-ਸਨਾਨ, ਹੋਮ ਆਦਿ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਨੂੰ ਪਤੀ ਵਜੋਂ ਪਾਇਆ, ਉਹ ਬੜੀ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ। ਵ੍ਰਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮ-ਭਰੀ ਬੋਲੀ ਸੁਣ ਕੇ ਹੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈਆਂ।” ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ: “ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੌਰਯ ਨਾਲ ਸਵਯੰਵਰ ‘ਤੇ ਜਿੱਤਿਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿਤਾ ਰਾਜੇ ਪ੍ਰਦਯੁਮਨ ਤੇ ਸੰਭਾ ਵਰਗੇ ਸਨ, ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਭੌਮਾਸੁਰ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਛੁਡਾਇਆ, ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਉਸ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਹੋਈਆਂ। ਇਹ ਔਰਤਾਂ, ਭਾਵੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਾਜ ਤੇ ਪਵਿੱਤ੍ਰਤਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਨਾਰੀਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਮਲ-ਨੇਤਰ ਪਤੀ ਕਦੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।” ਜਦ ਇਹ ਔਰਤਾਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਸਨ, ਹਰੀ ਨੇ ਹੱਸਦੇ ਹੋਏ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲਈ ਤੇ ਆਪਣਾ ਰਸਤਾ ਪਕੜਿਆ। ਅਜਾਤਸ਼ਤ੍ਰੁ (ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ), ਮਧੁ-ਦੁਸ਼ਮਣ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ) ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ, ਚਾਰ ਵੰਧੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵਲੋਂ ਕੋਈ ਖਤਰਾ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਫਿਰ ਸ਼ੌਰੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ), ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੌਰਵਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਦੂਰੋਂ ਆਏ ਸਨ ਤੇ ਵਿਛੋੜੇ ਕਰਕੇ ਦੁਖੀ ਸਨ, ਦੇਖਿਆ, ਤਾਂ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਲਈ ਮਨਾਇਆ ਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਸਮੇਤ ਆਪਣੀ ਨਗਰੀ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ। ਉਹ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਕੁਰੁ, ਜਾਂਗਲ, ਪਾਂਚਾਲ, ਸ਼ੂਰਸੇਨ, ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਬ੍ਰਹਮਾਵਰਤ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ, ਮਤ्सਯ ਅਤੇ ਸਾਰਸਵਤ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘੇ। ਫਿਰ ਮਰੁਧਨਵ ਦੇ ਰੇਤਲੇ ਇਲਾਕੇ, ਸੌਵੀਰ ਤੇ ਆਭੀਰ ਦੇਸ਼, ਅਤੇ ਫਿਰ ਆਨਰਟ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਭਾਰਗਵ (ਸਾਤ੍ਯਕੀ) ਵੀ ਨਾਲ ਸੀ, ਤੇ ਘੋੜੇ ਕੁਝ ਥੱਕ ਗਏ ਸਨ। ਹਰ ਥਾਂ, ਹਰੀ ਦਾ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਵਲੋਂ ਸਤਿਕਾਰ ਹੋਇਆ। ਸ਼ਾਮ ਹੋਣ ‘ਤੇ, ਉਹ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੁੜੇ ਅਤੇ ਗਵਾਲਾਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਵੱਲ ਚਲੇ, ਜਿੱਥੇ ਗਾਵਾਂ ਚਰਦੀਆਂ।