ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਭੀਸ਼ਮ ਦੇ ਪਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ, ਜੋ ਭਾਰਗਵ ਵੰਸ਼ਜ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਪੂਰਵਜਾਂ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤੇ। ਫਿਰ ਵੀ, ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਉਹ ਅੰਦਰੋਂ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਰਹੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸਭ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਗੁਪਤ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੀ ਭਗਤੀ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮ ਵਲ ਪਰਤ ਗਏ। ਫਿਰ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਨਾਲ, ਗਜਾਹਵਯਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਉਥੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ ਗਾਂਧਾਰੀ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਨਾਲ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਵੱਡੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਦਾਦਾ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਸਚੇਤ ਰਾਜ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਮਾਂ ਕੁੰਤੀ ਦੇ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਦੁਧ ਵਗਿਆ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ 'ਚੋਂ ਮੰਗਲਕਾਰੀ ਹੰਝੂ ਟਪਕੇ, ਜਦ ਉਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਲਗਾ ਕੇ ਉਸ ਦੀ ਤਿਲਕ ਕਰਦੀ ਰਹੀ। ਲੋਕ ਮਾਤਾ ਕੁੰਤੀ ਨੂੰ ਆਖਣ ਲੱਗੇ, "ਭਾਗਾਂ ਨਾਲ, ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤ, ਜੋ ਦੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਲੰਮੀ ਵਿਛੋੜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਹੁਣ ਧਰਤੀ ਦੇ ਵਲਯ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਦੇਵੇਗਾ।" ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ, "ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ, ਮਾਤਾ, ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਜਨਾਂ ਨੂੰ ਉਧਾਰਦਾ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸਦਾ-ਸਥਿਰ ਮਨ ਨਾਲ ਸਿਮਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੌਤ ਵਾਂਗੂ ਅਟੱਲ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਲੋਕ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਕਰਦੇ, ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਰਾਜਾ ਹਾਥੀ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਸਭ ਦੇ ਦੁਆਰਾ ਸਤਿਕਾਰਤ ਹੋ ਕੇ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ। ਹਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਉੱਤੇ ਸੋਹਣੇ ਮਕਰ-ਤੋरण, ਕੇਲਿਆਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਅਤੇ ਸੁਪਾਰੀ ਦੇ ਢੇਰ ਸੁੰਦਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਲਗਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਹਰ ਮੂਲ ਦੁਆਰ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ, ਦੀਵੇ, ਨਵੇਂ ਅੰਬ ਦੀਆਂ ਲਤਾਂ ਅਤੇ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਸਾਰੀ ਨਗਰੀ ਦੇ ਮਹਿਲ, ਬੁਰਜ, ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਤੇ ਘਰ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ, ਉੱਚੀਆਂ ਚੋਟੀਆਂ ਵਾਲੇ ਮਹਲ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਅੰਗਣੇ, ਗਲੀਆਂ ਤੇ ਚੌਕ ਚਿੱਟੇ ਤੇ ਚੰਦਨ ਨਾਲ ਲਪੇ ਹੋਏ, ਹਰ ਥਾਂ ਚੌੜ, ਅਖੰਡ ਅੰਨ, ਫੁੱਲ, ਫਲ ਤੇ ਚਾਵਲ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਜਦ ਧੀਰਜੀਲ ਰਾਜਾ ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਲੰਘਦੇ, ਨਗਰੀ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ੁਭ ਚੀਜ਼ਾਂ—ਅਖੰਡ ਅੰਨ, ਦਹੀਂ, ਪਾਣੀ, ਕੁਸ਼ਾ, ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ—ਲੈ ਆਉਂਦੀਆਂ। ਪਿਆਰ ਦੇ ਕਾਰਨ, ਉਹ ਨੇਕ ਔਰਤਾਂ, ਮਿੱਠੀਆਂ ਬਚਨਾਂ ਨਾਲ, ਉਸ ਨੂੰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੀਆਂ ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਪਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ, ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਿੱਠੀਆਂ ਧੁਨੀਆਂ ਸੁਣਦੇ। ਉਸ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਹਲ ਵਿੱਚ, ਜਿੱਥੇ ਵੱਡੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਲਟਕ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਵੱਡੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਨਸਾਨ ਨਹੀਂ, ਸਵਰਗ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਵਾਂਗ ਰਹਿੰਦਾ। ਉਥੇ, ਦੁੱਧ ਦੀ ਫੇਂਨ ਵਾਂਗ ਚਿੱਟੇ ਬਿਸਤਰ, ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਨਾਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਆਸਨ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਮੰਡਿਤ ਸੀ। ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੰਨਾ ਪੱਥਰ, ਉੱਤੇ ਨਾਰੀ-ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਜੜੇ ਹੋਏ ਦੀਵੇ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਸੁੰਦਰ ਬਾਗ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਆਕਾਸ਼ੀਕ ਵ੍ਰਿੱਛ, ਗੁੰਜਦੇ ਪੰਛੀਆਂ ਦੇ ਜੋੜੇ ਅਤੇ ਮਸਤ ਭੌਰੇ ਗੀਤ ਗਾ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਥੇ ਨੀਲੇ ਪੱਥਰ ਦੀਆਂ ਸੀੜੀਆਂ ਵਾਲੇ ਤਲਾਵ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਵਲ, ਕਮਲ ਅਤੇ ਕੁਮੁਦ ਫੁੱਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਹੰਸ, ਸਾਰਸ ਅਤੇ ਚਕ੍ਰਵਾਕ ਪੰਛੀ ਵੱਸਦੇ। ਰਾਜਾ ਉਤ੍ਤਾਨਪਾਦ, ਜਦ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਦੀ ਅਸਧਾਰਣ ਮਹਿਮਾ ਦੇਖੀ, ਉਹ ਅਤਿ ਹੈਰਾਨੀ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਆਪਣੇ ਪੁੱਤ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਿਆਰੇ ਅਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਦੇਖ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਨੇ ਧ੍ਰੁਵ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜਾ ਬਣਾਇਆ। ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਬੁਝਾਰਤ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਰਾਜਾ ਉਤ੍ਤਾਨਪਾਦ ਨੇ ਵਿਅਸਨ ਛੱਡਕੇ, ਆਤਮਾ ਦੇ ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਸੋਚਦਿਆਂ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਇਸ ਸਮੇਂ, ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, "ਹੇ ਧਰਮਵਾਨ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜਦ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਤੇ ਧਨ ਦੇ ਲਾਲਚੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸੁਖੀ ਜੀਵਨ ਜਿਊਣ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਉਸ ਦੀ ਅਗਲੀ ਚਾਲ ਕੀ ਸੀ?" ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: "ਹਰੀ, ਜਗਤ ਦੇ ਕਰਤਾ, ਨੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼ ਨੂੰ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸੰਤਾਨਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਮੁੜ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾ ਕੇ, ਅੰਦਰੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ। ਭੀਸ਼ਮ ਅਤੇ ਅਚੁਤ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣ ਕੇ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸੰਦੇਹ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਜੈਯ ਭਰਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ, ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ, ਧਰਤੀ ਦਾ ਰਾਜ ਕਰਣ ਲੱਗ ਪਿਆ। ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ, ਬਦਲ ਮਨ-ਚਾਹੀ ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ, ਧਰਤੀ ਇੱਛਤ ਫਲ ਦਿੰਦੀ, ਅਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਂਵਾਂ ਖੁਸ਼ੀ ਨਾਲ ਦੂਧ ਵਗਾਉਂਦੀਆਂ। ਨਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ, ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਸਾਰੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਮਨ-ਚਾਹੇ ਫਲ ਫੁੱਲ ਦਿੰਦੀਆਂ। ਨਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਰੋਗ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਜੀਵ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਕੋਈ ਕਲੇਸ਼, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਆਇਆ। ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਤੇ ਪਿਆਰੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ, ਹਰੀ ਨੇ ਵਿਦਾ ਲੈਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਤਾਈ। ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਥ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੇ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ, ਕੁਝ ਨੇ ਨਮਨ ਕੀਤਾ। ਸਭ ਉਥੇ ਸਨ: ਸੁਭਦ੍ਰਾ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ, ਕੁੰਤੀ, ਵਿਰਾਟ ਦੀ ਧੀ, ਗਾਂਧਾਰੀ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਯੁਯੁਤ्सੂ, ਕ੍ਰਿਪਾ ਅਤੇ ਜੁੜਵਾਂ ਨਕੁਲ ਤੇ ਸਹਦੇਵ। ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ, ਧੌਮਯ ਅਤੇ ਮਤ्सਯ ਨਰਪਤੀ ਦੀ ਧੀ ਵਰਗੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਜੋ ਵਡੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ, ਸ਼ਾਰੰਗਧਾਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੀ ਵਿਛੋੜੀ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ ਸਨ। ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਸਤਸੰਗ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਟ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਛੁਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਕ ਵਾਰੀ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਸਕਦਾ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ, ਪਾਂਡਵ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਸਦਾ ਉਸ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਉਹ ਕਿਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਛੋੜਾ ਸਹਿ ਸਕਦੇ ਸਨ—ਜਦ ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ, ਗੱਲ ਕਰਦੇ, ਬੈਠਦੇ, ਖਾਂਦੇ, ਜਾਂ ਸੁੱਤਦੇ? ਸਭ ਦੇ ਦਿਲ ਉਸ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਦੌੜਦੇ, ਅੱਖਾਂ ਓਸ ਉੱਤੇ ਗੱਡੀਆਂ, ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ, ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਘੁੰਮਦੇ। ਘਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਦੇਵਕੀ ਪੁੱਤ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਹੰਝੂ ਰੋਕਦੀਆਂ, ਸੋਚਦੀਆਂ ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਣ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਅਸ਼ੁਭ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਸਾਰੇ ਵਾਦ-ਯੰਤਰ—ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ਸ਼ੰਖ, ਭੇਰੀ, ਵੀਣਾ, ਪਣਵ, ਗੋਮੁਖ, ਧੁੰਧੁਰੀ, ਆਨਕ, ਘੰਟਾ ਅਤੇ ਦੁੰਦੁਭੀਆਂ—ਵਜ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਕੁਰੁ-ਵੰਸ਼ ਦੀਆਂ ਉੱਚੀ ਜਾਤ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਆਸ ਨਾਲ, ਮਹਲਾਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹੀਆਂ, ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਤੇ ਲਜਾ ਨਾਲ ਹੱਸਦੀਆਂ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲ ਵਰਸਾ ਰਹੀਆਂ। ਗੁਡਾਕੇਸ਼, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਿਯ, ਨੇ ਮੋਤੀ ਦੀ ਲੜੀ ਅਤੇ ਰਤਨ ਜੜੇ ਹਥੇ ਨਾਲ ਸੁੰਦਰ ਚਿੱਟਾ ਛਤਰੀ ਲੈ ਲਈ। ਉਦਧਵ ਤੇ ਸਾਤ੍ਯਕੀ ਨੇ ਅਸਧਾਰਣ ਚਾਮਰ ਲੈ ਕੇ, ਰਸਤੇ ਉੱਤੇ ਚਮਕਦੇ ਹੋਏ ਮਧੁਪਤੀ ਨੂੰ ਝਲਦੇ ਹੋਏ, ਉਸ ਉੱਤੇ ਫੁੱਲ ਵਰਸਾਏ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਣ ਦੇ ਵਿਦਾ ਲੈਣ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦਾ ਵਾਤਾਵਰਨ ਬਣ ਗਿਆ।