ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਹਾਣੀ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਇਆ: ਭੀਸ਼ਮ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ, ਬੋਲ ਅਤੇ ਨਜ਼ਰਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਤ ਕਰ ਲਈਆਂ। ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਾਹ ਅੰਦਰ ਖਿੱਚੀ ਅਤੇ ਅਤਿਅੰਤ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਭੀਸ਼ਮ ਜੀ ਅਭਾਜ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਖੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਚੁੱਪੀ ਧਾਰ ਲੀ। ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪਲ 'ਤੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਡੋਲ ਵਜਾਏ, ਅਤੇ ਧਰਮਵਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਜੀ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ। ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਰਹੀ ਸੀ। ਭੀਸ਼ਮ ਜੀ ਦੇ ਵਿਦਾ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਭਾਰਗਵ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਨੇ ਵਿਦੀ ਵਧੀ ਰੀਤੀ ਨਾਲ ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤੇ, ਪਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਉਹ ਗਹਿਰੀ ਉਦਾਸੀ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬੇ ਰਹੇ। ਸੰਤ ਜਨ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੀ ਗੁਪਤ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵੱਲ ਪਲਟ ਗਏ। ਫਿਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ, ਗਜਾਹਵਯਾ ਨਗਰ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਤਪਸਵੀ ਗਾਂਧਾਰੀ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦਿੱਤੀ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਅਗਿਆ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ, ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਦਾਦਾ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਨੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਸੰਭਾਲਿਆ। ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਦੇ ਸੂਤਾਂ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਵਗਿਆ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਅੰਸੂ, ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਅਨੋਇਤ ਕਰ ਰਹੀ ਸੀ। ਜਨਤਾ ਨੇ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਸੌਭਾਗ्य ਨਾਲ, ਤੁਹਾਡਾ ਪੁੱਤਰ, ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਲੰਬੀ ਵਿਛੋੜੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਾਪਸ ਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਚਕ੍ਰ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇਵੇਗਾ।” ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਰਾਣੀ ਜੀ, ਤੁਸੀਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੀ ਦੁੱਖ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਅਡੋਲ ਮਨ ਨਾਲ ਸਿਮਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੌਤ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ, ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।” ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਨਤਾ ਨੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ। ਖੁਸ਼ ਰਾਜਾ ਹਾਥੀ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ, ਸਭ ਵਲੋਂ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਹਰ ਦਰਵਾਜ਼ੇ 'ਤੇ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਮਕਰ-ਦਵਾਰ, ਕੇਲੇ ਦੇ ਗੁੱਛੇ ਅਤੇ ਸੁਪਾਰੀ ਦੇ ਢੇਰ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਹਰ ਦਰਵਾਜ਼ਾ ਪਾਣੀ ਦੇ ਘੜੇ, ਦੀਵੇ, ਆਮ ਦੇ ਨਵੇਂ ਪੱਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮੋਤੀ ਦੀਆਂ ਲੜੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਚੌਫੇਰੇ ਕਿਲ੍ਹੇ, ਦਰਵਾਜੇ, ਘਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਲਾਸਵੰਤ ਮਹਲਾਂ ਦੇ ਉੱਤਮ ਚੋਟੀਆਂ ਨਾਲ ਸਜਾਏ ਹੋਏ ਸਨ। ਅੰਗਣ, ਗਲੀਆਂ ਅਤੇ ਚੌਕ ਸਾਫ ਸੂਥਰੇ, ਚੰਦਨ ਦੀ ਮਲਮਲ ਨਾਲ ਛਿਟੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਹਰ ਥਾਂ ਭੁੰਨੇ ਚਾਵਲ, ਅਟੁੱਟ ਦਾਣੇ, ਫੁੱਲ, ਫਲ ਅਤੇ ਚਾਵਲ ਦੀਆਂ ਭੇਟਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਜਦ ਨਿਸ਼ਚਲ ਰਾਜਾ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਲੰਘਦਾ, ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਥਾਵਾਂ 'ਤੇ ਸ਼ੁਭ ਵਸਤੂਆਂ—ਚਾਵਲ, ਅਟੁੱਟ ਦਾਣੇ, ਦਹੀਂ, ਪਾਣੀ, ਕੁਸ਼ਾ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ—ਲੈ ਕੇ ਆਈਆਂ। ਭਾਲੀ ਔਰਤਾਂ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਅਸੀਸ ਦਿੱਤੇ, ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਮਹਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਿੱਠੇ, ਬਚਪਣੇ ਗੀਤ ਸੁਣਦਾ ਗਿਆ। ਉਹ ਮਹਲ, ਵੱਡੇ ਰਤਨਾਂ ਦੇ ਗੁੱਛਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਪਿਤਾ ਵਲੋਂ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਪਾਇਆ, ਤੇ ਉਹ ਉਥੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਵੱਸਦਾ ਸੀ। ਉਥੇ, ਸਫੈਦ ਦੁੱਧ ਦੇ ਝਾਗ ਵਾਂਗ ਕਮਲੀਆਂ, ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਨਾਲ, ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਆਸਣ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਸਨ। ਉਸ ਥਾਂ, ਕ੍ਰਿਸਟਲ ਦੀਆਂ ਕੰਧਾਂ ਤੇ ਵੱਡੇ ਪੰਨਿਆਂ ਉੱਤੇ, ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਲੰਬਾਂ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣਿਆਂ ਦੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ, ਚਮਕ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਥੇ ਸੁੰਦਰ ਬਾਗ ਸਨ, ਜਿੱਥੇ ਅਸਮਾਨੀ ਰੁੱਖ, ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਪੰਛੀਆਂ ਅਤੇ ਮਸਤ ਭੌਰਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਸੀ। ਉਥੇ ਪੋਖਰ ਸਨ, ਲੈਪੀਸ ਲਾਜੂਲੀ ਦੇ ਪੜਾਵਾਂ ਨਾਲ, ਜਿੱਥੇ ਕਮਲ, ਜਲ-ਕੁਮੁਦ ਅਤੇ ਕੁਮੁਦਾ ਫੁੱਲ ਖਿੜੇ ਹੋਏ, ਤੇ ਹੰਸ, ਸਾਰਸ ਅਤੇ ਚਕਰਵਾਕ ਪੰਛੀ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਰਾਜਾ ਉਤਤਾਨਪਾਦ, ਜੋ ਰਾਜ-ਰਿਸ਼ੀ ਸੀ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਅਸਧਾਰਣ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ ਕੇ ਅਤੇ ਵੇਖ ਕੇ, ਉੱਚਤਮ ਅਚੰਭੇ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ। ਜਦ ਉਸ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਪੁੱਤਰ ਵੱਡਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ, ਤੇ ਮੰਤਰੀਆਂ ਵਲੋਂ ਮਨਜ਼ੂਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਨੇ ਧ੍ਰੂਵ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਦਾ ਮਾਲਕ ਬਣਾਇਆ। ਆਪਣੀ ਵਧਦੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਸਮਝ ਕੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸਵਾਮੀ, ਵਿਰਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਆਤਮਾ ਦੇ ਮਾਰਗ 'ਤੇ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਜੰਗਲ ਵੱਲ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਫਿਰ, ਸ਼ੌਨਕ ਨੇ ਪੂਛਿਆ, “ਧਰਮਵਾਨੋ ਵਿੱਚ ਸਰਵੋਤਮ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਅਤੇ ਧਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਰੋਟੀ-ਰੁਜ਼ੀ ਸੁਚਿੱਤ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਫਿਰ ਕੀ ਕੀਤਾ? ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਵਧਿਆ?” ਸੂਤ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ: ਹਰਿ, ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਰਚੇਤਾ, ਨੇ ਕੁਰੁ ਵੰਸ਼, ਜੋ ਆਪਣੇ ਹੀ ਵੰਸ਼ਜਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਬਠਾ ਕੇ, ਹਰਿ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤੀ। ਭੀਸ਼ਮ ਅਤੇ ਅਚਯੁਤ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੇ ਸੱਚੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸੰਦੇਹ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਇੰਦ੍ਰਾ ਵਾਂਗ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਸਦੇ ਭਰਾਵਾਂ ਨੇ ਪੂਰਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ। ਬਦਲ ਜਿਵੇਂ ਚਾਹਿਆ ਵਰਸਦੇ, ਧਰਤੀ ਜਿਵੇਂ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦਿੰਦੀ, ਤੇ ਗਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਂਵਾਂ ਖੁਸ਼ੀ-ਖੁਸ਼ੀ ਵਧੇਰੇ ਦੁੱਧ ਵਗਾਉਂਦੀਆਂ। ਨਦੀਆਂ, ਸਮੁੰਦਰ, ਪਹਾੜ, ਜੰਗਲ, ਪੌਦੇ—ਸਭ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ—ਉਸ ਲਈ ਚਾਹੀਦੇ ਫਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ। ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਕੋਈ ਬੀਮਾਰੀ, ਰੋਗ ਜਾਂ ਦੁਖ—ਚਾਹੇ ਕਿਸਮਤ, ਹੋਰ ਜੀਵ ਜਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ—ਕਦੇ ਵੀ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਦੀ ਸ਼ਾਸਨ ਵਿੱਚ ਪੀੜਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਹਰਿ ਜੀ, ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇ, ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪਿਆਰੀ ਭੈਣ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਲਈ। ਫਿਰ, ਵਿਦਾ ਲੈ ਕੇ, ਅਗਿਆ ਲੈ ਕੇ, ਗਲ ਲਗਾ ਕੇ ਤੇ ਨਮਨ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਥ 'ਤੇ ਚੜ੍ਹੇ, ਕੁਝ ਵਲੋਂ ਅਲਿੰਗਨ ਤੇ ਆਦਰ ਪਾਇਆ। ਸਭ ਉਪਸਥਿਤ ਸਨ: ਸੁਭਦਰਾ, ਦ੍ਰੌਪਦੀ, ਕੁੰਤੀ, ਵੀਰਾਟਾ ਦੀ ਧੀ, ਗਾਂਧਾਰੀ, ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਯੁਯੁਤਸੁ, ਕ੍ਰਿਪਾ ਅਤੇ ਜੁੜਵੇ ਭਰਾ (ਨਕੁਲ ਤੇ ਸਹਦੇਵ)। ਵ੍ਰਿਕੋਦਰ, ਧੌਮਯ ਅਤੇ ਮਤਸਯ ਰਾਜਾ ਦੀ ਧੀ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਔਰਤਾਂ, ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਪੀੜ੍ਹਾ ਨਾਲ ਮਤਵਾਲੀ, ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਾਰੀ ਦੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀਆਂ। ਮੰਦ ਬਚਨ ਵਾਲੇ, ਜੋ ਸਤਸੰਗ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਟ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਛੁਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਇੱਕ ਵਾਰੀ ਉਸ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਦੇ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਪ੍ਰਿਥਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮਨ ਉਸ 'ਤੇ ਕੇਂਦਰਤ ਸੀ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਵਿਛੋੜਾ ਸਹਿ ਸਕਦੇ—ਜਦ ਉਹ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ, ਛੁਹਦੇ, ਗੱਲ ਕਰਦੇ, ਲੇਟਦੇ, ਬੈਠਦੇ, ਤੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਕਰਦੇ? ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਉਸ ਵੱਲ ਭੱਜਦੇ, ਤੇ ਉਹ ਅਟਲ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ, ਪਿਆਰ ਦੀ ਡੋਰੀ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹੇ, ਕਦੇ ਇੱਥੇ, ਕਦੇ ਉੱਥੇ, ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪੈਂਦੇ। ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ, ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਲਈ ਲੋਚ ਨਾਲ, ਅੰਸੂ ਰੋਕ ਲੈਂਦੀਆਂ, ਸੋਚਦੀਆਂ, “ਜਦ ਉਹ ਘਰ ਛੱਡਦਾ, ਕੋਈ ਅਸ਼ੁਭ ਨਾ ਹੋਵੇ।” ਮ੍ਰਿਦੰਗ, ਸ਼ੰਖ, ਭੇਰੀ, ਵੀਣਾ, ਪਣਵ, ਗੋਮੁਖ, ਧੁੰਧੁਰੀ, ਆਨਕ, ਘੰਟੀਆਂ ਅਤੇ ਦੁੰਦੁਭੀਆਂ ਵੱਜੀਆਂ, ਜੋ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਵਿਦਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ।