ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਸੁਣੋ, ਸੰਤੋ, ਇਕ ਵੱਡੀ ਅਨੋਖੀ ਕਹਾਣੀ। ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਵਿਦਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖੀ ਪੱਥਰ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਦੁਨੀਆਵੀ ਸੁਖ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕਲਪਵ੍ਰਿੱਛ ਜਿਹੜਾ ਸਵਰਗ ਦੇ ਧਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜੇ ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਵੈਕੁੰਠ ਵਰਗਾ ਅਮੋਲਕ ਧਾਮ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਯੋਗੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਵਿਰਲਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਸਮੇਂ, ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ੌਨਕ ਆਦਿਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਤੁਾਡੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪ੍ਰੇਮ ਜੱਗ ਪਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਉਹੀ ਗੱਲ ਦੱਸਾਂਗਾ ਜੋ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦਾ ਨਿਚੋੜ ਹੈ ਤੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹੀ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ ਜੋ ਭਗਤੀ ਦਾ ਵਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸਾਗਰ ਵਧਾ ਦੇਂਦੀ ਹੈ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣੋ।” ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਾਲ ਰੂਪੀ ਸੰਪੋਲੇ ਦੇ ਡਰ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ, ਕਲਿਯੁਗ ਵਿਚ “ਸ਼੍ਰੀਮਦ ਭਾਗਵਤ” ਨਾਮਕ ਮਹਾਨ ਸ਼ਾਸਤਰ ਕਪਿਲ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਉਚਾਰਿਆ ਸੀ। ਮਨ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਲਈ ਇਸ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਉਪਾਏ ਨਹੀਂ—ਜੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕੀਤੇ ਹੋਣ, ਤਾਂ ਉਹ ਭਾਗਵਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਪਰੀਕਸ਼ਿਤ ਮਹਾਰਾਜ ਸਭਾ ਵਿਚ ਕਥਾ ਸੁਣਨ ਵਾਸਤੇ ਬੈਠੇ ਤੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਉਥੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉਥੇ ਆ ਗਏ, ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਭਰਿਆ ਘੜਾ ਲੈ ਕੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ, “ਸਾਨੂੰ ਭੀ ਕਥਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੇਵੋ, ਅਸੀਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਹਾਂ।” ਜਦੋਂ ਇਹ ਵੱਟਾ-ਸੱਟੀ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪੀਣ ਲਈ ਮਿਲਿਆ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਤਾਂ ਭਾਗਵਤ ਦੀ ਕਥਾ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਹੀ ਪੀਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਸੋਚੋ, ਅਸਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ, ਅਸਲ ਕਹਾਣੀਆਂ, ਅਸਲ ਕਾਂਚ ਤੇ ਅਸਲ ਰਤਨ ਕਿੱਥੇ ਹਨ? ਬ੍ਰਹਮਰਾਤ (ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ) ਨੇ ਇਹ ਸੋਚ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਉੱਤੇ ਹੱਸ ਪਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਲੋਕ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਭਗਤ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਥਾ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ; ਭਾਗਵਤ ਦੀਆਂ ਕਥਾਵਾਂ ਤਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਵੀ ਵਿਰਲ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਮੁਕਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਬ੍ਰਹਮਾ ਜੀ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿ ਗਏ; ਸਤ੍ਯਲੋਕ ਵਿਚ ਤੋਲ ਕੇ, ਅਜਨਮਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਤੌਲਿਆ। ਹੋਰ ਜਿਹੜੇ ਗ੍ਰੰਥ ਬਣੇ ਹਨ, ਉਹ ਛੋਟੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਨ ਤੇ ਭਾਰੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ-ਮੁਨੀ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭਾਗਵਤ ਨੂੰ ਹੀ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਸਵਰੂਪ ਵਜੋਂ ਮੰਨ ਲਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿਚ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਜਾਂ ਸੁਣ ਕੇ ਤੁਰੰਤ ਵੈਕੁੰਠ ਦਾ ਫਲ ਮਿਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕਥਾ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮੁਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਦਇਆਲੂ ਸਨਕਾਦਿਕ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਇਹ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਪਰਮ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲੋਂ ਸੁਣੀ ਸੀ, ਪਰ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਕਿਵੇਂ ਸੁਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ। ਫਿਰ ਸ਼ੌਨਕ ਜੀ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਨਾਰਦ ਜੀ ਤਾਂ ਸੰਸਾਰਕ ਸੰਬੰਧ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸਦਾ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਯਜਨਾ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਜਾਂ ਸੰਬੰਧ ਜੋੜ ਸਕਦੇ ਹਨ?” ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਉਹ ਭਗਤੀ ਭਰੀ ਕਥਾ ਦੱਸਦਾ ਹਾਂ, ਜੋ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਗੁਪਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਮੰਨ ਕੇ ਸੁਣਾਈ ਸੀ।” ਇਕ ਵਾਰ ਵਿਸ਼ਾਲਾ ਨਗਰੀ ਵਿਚ ਚਾਰ ਪਵਿੱਤਰ ਰਿਸ਼ੀ ਸਾਧ-ਸੰਗਤ ਵਾਸਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ, ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਤੁਹਾਡਾ ਚਿਹਰਾ ਉਦਾਸ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਮਨ ਵਿਚ ਚਿੰਤਾ ਕਿਉਂ ਹੈ? ਤੁਸੀਂ ਕਿੱਥੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ, ਕਿੱਥੋਂ ਆ ਰਹੇ ਹੋ?” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਸੁੰਨੇ ਦਿਲ ਵਾਲੇ ਲੱਗਦੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਆਮ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਦੌਲਤ ਖੋ ਗਈ ਹੋਵੇ। ਇਹ ਅਸੰਗ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ੋਭਾ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ—ਸਾਨੂੰ ਕਾਰਨ ਦੱਸੋ।” ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ, “ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਘੁੰਮਿਆ, ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਹੈ। ਪੁਸ਼ਕਰ, ਪ੍ਰਯਾਗ, ਕਾਸ਼ੀ, ਤੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਆਦਿਕ ਪਵਿੱਤਰ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਗਿਆ। ਹਰਿਕਸ਼ੇਤਰ, ਕੁਰੁਕਸ਼ੇਤਰ, ਸ਼੍ਰੀਰੰਗ, ਸੇਤੁਬੰਧ ਆਦਿਕ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਗਿਆ। ਪਰ ਕਿਤੇ ਵੀ ਐਸਾ ਆਨੰਦ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਮਨ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟੀ ਦੇਵੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਧਰਤੀ ਕਲਿਯੁਗ ਦੀ ਮਾੜੀ ਛਾਂਹ ਹੇਠ ਪਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਸੱਚ, ਤਪ, ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ, ਦਇਆ ਤੇ ਦਾਨ—ਇਹ ਸਭ ਗੁੰਮ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸਿਰਫ਼ ਪੇਟ ਭਰਨ ਤੇ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਲਈ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਲੋਕ ਮੰਦਬੁੱਧੀ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਅਭਾਗੇ ਹਨ। ਚੰਗੇ ਲੋਕ ਵਿਰਲੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਪਖੰਡ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹਨ; ਸੰਨਿਆਸੀ ਵੀ ਘਰ-ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਚਲਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਵਾਨ ਕੁੜੀਆਂ ਘਰ ਦੇ ਕੰਮ-ਕਾਰ ਚਲਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਸਾਲੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਧੀਆਂ ਲਾਲਚ ਵਿਚ ਵੇਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ਵਿਚ ਝਗੜੇ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਿਦੇਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਆਸ਼ਰਮ ਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਦਰਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ ਹੈ, ਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੰਦਰ ਨਾਸਤਿਕਾਂ ਨੇ ਤਬਾਹ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਯੋਗੀ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਗਿਆਨੀ, ਨਾ ਹੀ ਕੋਈ ਚੰਗੇ ਚਾਲ-ਚਲਣ ਵਾਲਾ; ਕਲਿਯੁਗ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸਾਰੇ ਆਤਮਿਕ ਆਚਾਰ ਸੜ ਗਏ ਹਨ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਡਾਕੂਆਂ ਦਾ ਰਾਜ ਹੈ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਜੀ ਦੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ੂਲ ਨਾਲ ਤਕਲੀਫ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਵਾਲ ਖੁਲ੍ਹੇ ਕਰਕੇ ਕਲਿਯੁਗ ਵਿਚ ਕਾਮਿ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਕਲਿਯੁਗ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ। ਫਿਰ ਮੈਂ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਆਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਲੀਲਾਵਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉੱਥੇ ਮੈਂ ਇਕ ਵਿਲੱਖਣ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾਂਤ ਦੇਖਿਆ—ਇੱਕ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਬੈਠੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਥੱਕਿਆ ਤੇ ਦੁਖੀ ਸੀ। ਉਸਦੇ ਕੋਲ ਹੀ ਦੋ ਬੁੱਢੇ ਬੰਦੇ ਪਏ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਂਸ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਚੱਲ ਰਹੀ ਸੀ ਤੇ ਹੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਕੁੜੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਰੋ ਰਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਆਪਣੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਦਸੋਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖ ਰਹੀ ਸੀ, ਤੇ ਉਸਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲਈ ਸੈਂਕੜੇ ਔਰਤਾਂ ਉਸਦੇ ਚਰਨ ਚੁੰਮਦੀਆਂ ਤੇ ਉਸਨੂੰ ਜਗਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੀਆਂ। ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਦੂਰੋਂ ਵੇਖ ਕੇ, ਮੈਂ ਉਤਸੁਕਤਾ ਨਾਲ ਕੋਲ ਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਨੌਜਵਾਨ ਕੁੜੀ ਉੱਠੀ, ਘਬਰਾਈ ਹੋਈ, ਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, “ਹੇ ਮਹਾਤਮਾ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਰੁਕੋ ਤੇ ਮੇਰੀ ਚਿੰਤਾ ਦੂਰ ਕਰੋ; ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਤਾਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਨਾਸ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਬਹੁਤੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦੁਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ; ਜਦੋਂ ਵੱਡਾ ਭਾਗ ਉਗਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਦਰਸ਼ਨ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।” ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੂੰ ਕੌਣ ਹੈਂ? ਇਹ ਦੋ ਕੌਣ ਹਨ? ਇਹ ਕਮਲ-ਨੇਤ੍ਰ ਵਾਲੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਕੌਣ ਹਨ? ਹੇ ਦੇਵੀ, ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਮੈਨੂੰ ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਦੱਸ।” ਉਹ ਕੁੜੀ ਬੋਲੀ, “ਮੈਂ ਭਗਤੀ ਹਾਂ; ਇਹ ਦੋ ਮੇਰੇ ਪੁੱਤਰ ਹਨ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਗਿਆਨ ਤੇ ਵੈਰਾਗ ਹਨ, ਜੋ ਹੁਣ ਕਾਲ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਬੁੱਢੇ ਤੇ ਨਿੱਘੜੇ ਹੋ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ, ਗੰਗਾ ਆਦਿਕ, ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਆਈਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਤੱਕ ਕਿ ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਅਸਲ ਭਲਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਿਆ। ਹੁਣ, ਹੇ ਤਪਸ਼ੀਲ ਰਿਸ਼ੀ, ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣ, ਭਾਵੇਂ ਇਹ ਸਭ ਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ, ਪਰ ਸੁਣ ਕੇ ਤੁਹਾਨੂੰ ਆਨੰਦ ਮਿਲੇਗਾ।