ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਭੀਸ਼ਮ ਪਿਤਾਮਹ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ਯਾ ਤੇ ਲੇਟੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਬੈਠੇ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ, ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਜੀ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਹ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਦੀ ਜਾਣਨ ਵਾਲੀ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਰੂਪ ਵਾਲੀ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜਗਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਥੇ ਹਾਜ਼ਰ ਸੀ। ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਨਿਮਰਤਾ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਵਿਰਹ ਦੇ ਹੰਝੂ ਲਿਆਂਦੇ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਹਾਏ! ਕਿੰਨਾ ਦੁਖਦਾਈ ਤੇ ਅਨਿਆਈ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ, ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਸਦਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਚੂਤ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ) ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਹੋ, ਦੁੱਖ ਸਹਿਰਹੋ ਜਾਂ ਕਸਟ ਭੋਗੋ। ਪਿਤਾ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੁੰਤੀ ਜੀ, ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਤੇ ਵਿਧਵਾ ਸੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਕਈ ਵਾਰੀ, ਬੜਾ ਦੁੱਖ ਸਹਿੰਦੀ ਰਹੀ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਰਾ ਦੁੱਖ ਤੇ ਅਸੁਖ ਸਮਾਂ ਦੀ ਲੀਲਾ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ; ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਬਦਲਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਇਵੇਂ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿਚ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਧਰਮਪੁੱਤਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਭੀਮ ਗਦਾ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿਚ ਗਾਂਡੀਵ ਹੈ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੁਹਾਡਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਥੇ ਦੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਰਾਜੇ! ਕੋਈ ਵੀ ਉਸ ਪਰਮੇਸ਼ਵਰ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ; ਜਿਹੜੇ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਗਿਆਨੀ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਲੀਲਾ ਵਿਚ ਹੈਰਾਨ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸਰਵੋਤਮ, ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਰਚਨਾ ਮੰਨ, ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਕਰ। ਇਹ ਜੋ ਹਾਜ਼ਰ ਹੈ, ਇਹ ਆਪ ਹੀ ਮੁਢਲਾ ਨਾਰਾਇਣ, ਭਗਵਾਨ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਵਰਸ਼ਣੀਆਂ ਵਿਚ ਲੁਕ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਮੋਹਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਇਹ ਅਤਿ ਗੁਪਤ ਸ਼ਕਤੀ ਸਿਰਫ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ, ਮਹਾਨ ਸਾਜ਼ ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਕਪਿਲ ਨੂੰ ਹੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਤਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਮਾਮਾ, ਪਿਆਰਾ ਦੋਸਤ, ਭਲਾਈ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ, ਸਲਾਹਕਾਰ, ਦੂਤ, ਤੇ ਰਥੀ ਬਣਾਇਆ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਸਭ ਨੂੰ ਇਕਸਾਰ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਦ੍ਵੈਤ ਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿਚ ਭਿੰਨਤਾ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਦੇਖੋ, ਉਸਦੀ ਕਿਰਪਾ ਦੇਖੋ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਉਹ ਅਪਾਰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਦਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਮੇਰੀ ਆਖਰੀ ਘੜੀ ਤੇ ਆਪ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਖੜਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਜੋ ਯੋਗੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਮਨ ਲਾ ਕੇ, ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਸਰੀਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਭਗਵਾਨ, ਮੇਰੀ ਦੇਹ ਛੱਡਣ ਤੱਕ ਸਾਹਮਣੇ ਰਹੇ—ਉਹ ਹੱਸਦਾ ਚਿਹਰਾ, ਲਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਚਮਕਦਾਰ ਮੁਖੜਾ, ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ ਵਾਲਾ, ਮੇਰੇ ਧਿਆਨ ਦਾ ਮਾਰਗ ਬਣ ਕੇ ਖੜਾ ਹੈ। ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੀਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਯਾ ਉੱਤੇ ਪਏ ਭੀਸ਼ਮ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਤਵਿਆਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਜਦ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕੀਤਾ—ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵ, ਵਰਣ ਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਤਵ, ਵੈਰਾਗ ਤੇ ਸੰਸਾਰੀ ਲਗਾਵ ਦੇ ਲੱਛਣ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦਾਨ, ਰਾਜ ਕਰਨਾ, ਮੁਕਤੀ, ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਕਰਤਵ, ਭਗਵਦ-ਭਗਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਭਾਗਾਂ ਤੇ ਯੋਗਿਕ ਰੂਪਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਤਦ ਭੀਸ਼ਮ, ਜੋ ਸੱਚ ਦੇ ਗਿਆਨ ਵਾਲੇ ਸਨ, ਨੇ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਤੇ ਮੋਖ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਹਾਣੀਆਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਾਇਆ। ਜਦ ਉਹ ਧਰਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ—ਉਹੀ ਸਮਾਂ, ਜੋ ਯੋਗੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੌਤ ਲਈ ਚੁਣਦੇ ਹਨ, ਉੱਤਰੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਾਲਾ ਸਮਾਂ। ਫਿਰ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵਾਣੀ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਦੀਆਂ ਵਾਂਗ ਵਹਿ ਰਹੀ ਸੀ, ਵਾਪਸ ਖਿੱਚੀ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ, ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰੀ ਲਗਾਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੁਰਸ਼—ਸੋਨੇ ਦੇ ਰੰਗ ਦੇ ਪਹਿਰਾਵੇ, ਚਾਰ ਭੁਜਾਵਾਂ, ਅੱਖਾਂ ਅਡੋਲ, ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ ਲਿਆ। ਪੂਰੀ ਇਕਾਗ੍ਰਤਾ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਅਸ਼ੁਭ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ, ਜੰਗ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਉੱਤੇ ਸਿਰਫ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ; ਸਾਰੇ ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੀ ਕਿਰਿਆ ਰੁਕ ਗਈ। ਉਹ ਜਨਾਰਦਨ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦੇ ਰਚਨਹਾਰ, ਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਦਾ ਲੈਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹੋਏ। ਭੀਸ਼ਮ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: “ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਮਨ, ਪਿਆਸ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿਚ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿਚ ਵਿਆਪਕ, ਸਾਤਵਤਾਂ ਦਾ ਸਰਵੋਤਮ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਨੰਦ ਵਿਚ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਦੇ-ਕਦੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਥੋਂ ਜਨਮ ਮੌਤ ਦਾ ਚੱਕਰ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰੀਤ ਉਸ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਰਹੇ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਨੰਦ ਹੈ, ਤਮਾਲ ਦੇ ਰੁੱਖ ਵਰਗਾ ਨੀਲਾ, ਸੂਰਜ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਕਪੜੇ, ਘੁੰਘਰਾਲੂ ਕੇਸਾਂ ਨਾਲ, ਤੇ ਲਾਲ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਮੁਖੜਾ, ਜੋ ਅਰਜੁਨ ਦਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ। ਜੰਗ ਵਿਚ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਕੇਸ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲ ਭਰੇ ਹੋਏ, ਕਵਚ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਦ ਮੇਰੇ ਤੀਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਚਮੜੀ ਛਿਦਰ ਗਈ—ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਅਸਲੀ ਹਸਤੀ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਵੇ। ਜਦ ਜੰਗ ਵਿਚ ਆਪਣੇ ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਰਥ ਦੋ ਫੌਜਾਂ ਵਿਚ ਖੜਾ ਕੀਤਾ, ਤੇ ਵੈਰੀ ਸੈਣਿਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਮੇਰਾ ਮਨ ਪਾਰਥ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ, ਜਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਖੋਹ ਲਈ। ਜਦ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਵੈਰੀ ਪਾਸੇ ਦੀ ਫੌਜ ਵੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਿਚ ਹੇਠਾਪਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਆਤਮਾ ਦੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਮਤ ਭੁੱਲ ਦੂਰ ਕੀਤੀ—ਮੇਰੀ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਉਸਦੇ ਚਰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਰਹੇ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ, ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰ ਕੇ, ਚਾਦਰ ਡਿਗਾ ਕੇ, ਕੋੜਾ ਹੱਥ ਵਿਚ ਫੜ ਕੇ, ਹਰੀ ਵਾਂਗ ਜਿਉਂਹੀਂ ਹਾਥੀ ਮਾਰਨ ਨੂੰ ਦੌੜਿਆ। ਜਦ ਮੈਂ ਤੀਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛਿੱਦਰ, ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟਿਆ, ਸਰੀਰ ਖੂਨ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਤੇ ਵੈਰੀ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਨ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ—ਉਹ ਮੁਕੁੰਦ ਪ੍ਰਭੂ ਮੇਰਾ ਆਸਰਾ ਹੋਵੇ। ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ, ਮੌਤ ਵੇਲੇ, ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਰਹੇ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੋਭਾ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਰਥ ਉੱਤੇ, ਰਾਸ਼ ਤੇ ਕੋੜਾ ਫੜ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋਣ ਵਿਚ ਹੈ; ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸੈਣਿਕਾਂ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਤੇ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਸਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਗੋਪੀਆਂ, ਆਪਣੀ ਚਲਾਕੀ, ਹਾਸੇ, ਪਰੇਮੀ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਝੂਠੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਲੀਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪਾਗਲਪਨ ਤੇ ਮੋਹ ਵਿਚ ਡੁੱਬ ਕੇ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ, ਨਕਲ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯਜਨ ਵਿਚ, ਜਦ ਰਾਜਾ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ, ਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿਚ, ਉਹੀ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਪੂਜਾ ਜੋਗ ਹੋਇਆ ਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ—ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਅਜਨਮੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੀ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰੂਪ ਵਿਚ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਸੂਰਜ ਕਈ ਪਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਭ੍ਰਾਂਤੀ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੀਸ਼ਮ ਪਿਤਾਮਹ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ, ਬੋਲ ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ ਲਈ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਸਾਹ ਅੰਦਰ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਨਿਸ਼ਚਲ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਸਾਰੇ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਭੀਸ਼ਮ ਜੀ ਅਦਵੈਤ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਭ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਪੰਛੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਤੇ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਨਗਾਰੇ ਵੱਜੇ, ਧਰਮਾਤਮਾ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ। ਭੀਸ਼ਮ ਜੀ ਦੇ ਪਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਭਾਰਗਵ ਪੁੱਤਰ ਦੀ ਰੀਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਉਨਾਂ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤੇ, ਪਰ ਉਹ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਤੱਕ ਦੁਖੀ ਰਹੇ। ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ, ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਗੁਪਤ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਏ। ਫਿਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੇ ਨਾਲ, ਗਜਾਹਵਯਾ ਗਿਆ, ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਤਪਸਵੀ ਗਾਂਧਾਰੀ ਨੂੰ ਸੰਤੋਖ ਦਿੱਤਾ। ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗਿਆ ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀ ਸਹਿਮਤ ਨਾਲ, ਮਹਾਬਲੀ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਤੇ ਦਾਦਾ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨੂੰ ਧਰਮ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ।