ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਭਾਗਵਤ ਮਹਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ਇਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਭੀਸ਼ਮ ਪਿਤਾਮਹ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਸਯਿਆ ਉੱਤੇ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਮਹਾਨ ਭਾਗਸ਼ਾਲੀ ਮਹਾਤਮਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ। ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਅਤੇ ਥਾਂ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭੀਸ਼ਮ ਜੀ ਨੇ, ਵਸੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦੀ ਆਦਰ-ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਜੀ ਦੀ ਵੀ ਉੱਚੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਹਾਤਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ, ਜਗਤ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਰਾਹੀਂ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਭੀਸ਼ਮ ਜੀ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤੀ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਗਹਿਰੀ ਲਗਨ ਦੇ ਅੰਸੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, "ਹਾਏ! ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਦੁਖਦਾਈ ਤੇ ਅਨਿਆਇਕ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਚ੍ਯੁਤ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਦੇ ਭਗਤ ਹੋ, ਦੁੱਖ ਸਹਿ ਰਹੇ ਹੋ। ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਕਲੀਫਾਂ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਪਿਤਾ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੁੰਤੀ ਜੀ ਨੇ ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਬੜੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਸਹੀ, ਵਾਰ ਵਾਰ, ਮਾਂ ਵਾਂਗ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿੱਘਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਮਾਂ ਹੈ; ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਬਦਲਾਂ ਨੂੰ ਚਲਾਉਂਦੀ ਹੈ, ਇਉਂ ਹੀ ਇਹ ਸੰਸਾਰ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਰਾਜੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਧਰਮਪੁੱਤਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਰਾਜ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਭੀਮ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਅਰਜੁਨ ਗਾਂਡੀਵ ਧਾਰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੁਹਾਡੇ ਮਿੱਤਰ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਪਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਕੋਈ ਵੀ ਉਸਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ; ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਗਿਆਨੀ ਵੀ ਉਸਦੇ ਇਰਾਦੇ ਵਿਚ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ, ਇਸਨੂੰ ਭਾਗ ਦੇ ਨਿਯਮ ਵਜੋਂ ਸਮਝੋ; ਜਦੋਂ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਨਿਯਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ, ਰਾਜਾ ਹੋ ਕੇ, ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਭਗਵਾਨ ਆਪ ਹਨ, ਆਦਿ ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਵਿਚ ਲੁਕ ਕੇ, ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਭੁੱਲਾਵੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਗੁਪਤ ਸ਼ਕਤੀ ਕੇਵਲ ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ, ਮਹਾਨ ਨਾਰਦ ਰਿਸ਼ੀ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਕਪਿਲ ਨੂੰ ਹੀ ਪਤਾ ਹੈ। ਜਿਸਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਮਾਮਾ-ਪਿਆਰਾ, ਮਿੱਤਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਹਾਰਥੀ, ਮੰਤਰੀ, ਦੂਤ, ਤੇ ਸਰਥੀ ਬਣਾਇਆ, ਉਹ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਸਭ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਵੇਖਣ ਵਾਲਾ, ਅਦਵੈਤ, ਅਹੰਕਾਰ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਵ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਵੀ, ਦੇਖੋ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸਦੀ ਕਿਰਪਾ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ ਕਿਵੇਂ ਹੈ: ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ, ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਗਏ ਹਨ। ਜੋ ਯੋਗੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਮਨ ਉਸ ਉੱਤੇ ਲਾ ਕੇ, ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਇੱਛਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਭਗਵਾਨ, ਜਦ ਤਕ ਮੈਂ ਇਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡਾਂ, ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਹਿਣ; ਉਹ ਹੱਸਦੇ ਚਿਹਰੇ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਮੁਖ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਵਾਲੇ, ਮੇਰੇ ਧਿਆਨ ਦਾ ਮਾਰਗ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਸਯਿਆ ਉੱਤੇ ਲੈਂਦੇ ਭੀਸ਼ਮ ਪਿਤਾਮਹ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਤਵਿਆਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਜਦ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਵਰਣ, ਆਸ਼੍ਰਮ ਅਤੇ ਸੁਭਾਵ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਤਵ, ਵਿਰਾਗ ਅਤੇ ਆਸਕਤੀ ਦੇ ਲੱਛਣ, ਅਤੇ ਦਾਨ, ਰਾਜਧਰਮ, ਮੋਖ, ਸਤਰੀਆਂ ਅਤੇ ਭਗਵਤ ਭਗਤੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਭਾਗਾਂ, ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਸਾਰ-ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ। ਭੀਸ਼ਮ ਜੀ, ਜੋ ਸੱਚ ਦੇ ਗਿਆਤਾ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੋਖ ਦੇ ਲਕਸ਼ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨੂੰ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਾਇਆ। ਜਦ ਉਹ ਧਰਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਉਹ ਮੰਗਲਮਈ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ—ਉਹੀ ਸਮਾਂ, ਜਿਸਦੀ ਯੋਗੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਮਨ-ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਮੌਤ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਉੱਤਰੀ ਦਿਸਾ ਦਾ ਸਮਾਂ। ਫਿਰ, ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਨਦੀਆਂ ਵਾਂਗ ਵਹਿ ਰਹੀ ਸੀ, ਵਾਪਸ ਖਿੱਚ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰਕ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ, ਉਹ ਆਦਿ ਪੁਰਖ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉੱਤੇ ਲਾ ਲਿਆ, ਜੋ ਪੀਲੇ ਵਸਤਰ, ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ, ਅਡੋਲ ਨੈਤਰਾਂ ਵਾਲੇ, ਉਸਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਸਨ। ਪੂਰਨ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਅਸ਼ੁਭ ਨਾਸ ਹੋ ਗਏ, ਜੰਗ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਸਿਰਫ਼ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ; ਸਾਰੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਕਰਮ ਰੁਕ ਗਏ, ਅਤੇ ਭੀਸ਼ਮ ਜੀ ਨੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਕਰਤਾ, ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ, ਜਦ ਉਹ ਪ੍ਰਯਾਣ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਭੀਸ਼ਮ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਹੁਣ ਮੇਰਾ ਮਨ, ਸਾਰੀ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਾਤਵਤਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਪ੍ਰਭੂ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੋਂ ਜਨਮ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਪ੍ਰੇਮ ਸਦਾ ਉਸ ਉੱਤੇ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਨੰਦ ਦਾਤਾ, ਤਮਾਲ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਸ਼ਿਆਮ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਨਾਂ ਵਰਗੇ ਚਮਕਦੇ ਵਸਤਰ, ਘੁੰਘਰਾਲੂ ਵਾਲਾਂ, ਅਤੇ ਕਮਲ ਮੁਖ ਵਾਲੇ, ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਹਨ। ਜੰਗ ਵਿੱਚ, ਜਿਸਦਾ ਚਿਹਰਾ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਵਾਲਾਂ ਉੱਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਧੂੜ ਸੀ, ਕਵਚ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਚਮੜੀ ਛਿਦਰ ਗਈ ਸੀ—ਉਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਅਸਲ ਸੁਰਤ ਹਨ, ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਹਿਣ। ਜਦ ਮੇਰੇ ਮਿੱਤਰ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਬੋਲ ਸੁਣ ਕੇ, ਉਹ ਰਥ ਨੂੰ ਦੋ ਫੌਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਲੈ ਆਏ, ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਸੈਨਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਖਤਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪਾਰਥ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਉੱਤੇ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰੇਮ ਸਦਾ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ। ਜਦ ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਵੈਰੀ ਪਾਸੇ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਣ ਵਿੱਚ ਅਪਰਾਧ ਸਮਝ ਕੇ, ਮੂੰਹ ਮੋੜਿਆ, ਤਾਂ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਆਤਮਾ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਮੋਹ ਭੁੱਲਾ ਦਿੱਤੀ—ਮੈਨੂੰ ਉਸਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਭਗਤੀ ਮਿਲੇ। ਜਦ ਮੇਰੀ ਵਚਨ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ, ਉਸਨੇ ਆਪਣਾ ਵਚਨ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ, ਰਥ ਤੋਂ ਉੱਤਰੇ, ਉਪਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਡਿੱਗ ਗਿਆ, ਕੋੜਾ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ, ਹਰੀ ਹਾਥੀ ਮਾਰਨ ਲਈ ਵਧਦੇ ਹੋਏ ਵਾਂਗ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਤੁਰ ਪਏ। ਜਦ ਮੇਰਾ ਧਨੁਸ਼ ਟੁੱਟ ਗਿਆ, ਸਰੀਰ ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਦੌੜਿਆ, ਮੈਂ ਉਸ ਮੁਕੁੰਦ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਸਰਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹਾਂ। ਮੌਤ ਵੇਲੇ, ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਰਹੇ, ਜਿਸਦਾ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਰਥ ਉੱਤੇ, ਰਾਸ਼ ਅਤੇ ਕੋੜਾ ਫੜੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪਣੀ ਅਸਲਤਾ ਪਾਈ। ਗੋਪੀਆਂ, ਆਪਣੀ ਚਾਲ, ਹਾਸੇ, ਤਿਰਛੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ, ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਝੂਠੇ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ, ਉਸਦੇ ਲੀਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਸਤਿ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਚ ਮਗਨ ਹੋ ਕੇ, ਨਕਲ ਕਰਦੀਆਂ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸਦੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਵਿਚ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਰੇ ਰਾਜੇ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ ਇਕੱਠੇ ਸਨ, ਉਹ ਕੇਵਲ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਯੋਗ ਸਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਮੇਰੀ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ—ਉਹ ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੈਨੂੰ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਅਜਨਮੀ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਲਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵੱਸਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣੇ ਮਨ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਹੀ ਸੂਰਜ ਕਈ ਝੀਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਿਸਦਾ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਮੋਹ ਭੀ ਖਤਮ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇੰਝ, ਮਨ, ਬੋਲੀ ਅਤੇ ਨੈਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲਾ ਕੇ, ਉਹ ਸਾਹ ਅੰਦਰ ਖਿੱਚ ਕੇ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ। ਜਦ ਸਭ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਭੀਸ਼ਮ ਜੀ ਅਭੇਦ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਪੰਛੀ ਚੁੱਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਵੇਲੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੇ ਨਗਾਰੇ ਵਜਾਏ, ਧਰਮੀ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਹੋਈ। ਭੀਸ਼ਮ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਯਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ, ਭਾਰਗਵ ਪੁੱਤਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਚਿਤ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਪਿੰਡ-ਦਾਨ ਆਦਿਕ ਕਰਮ ਕੀਤੇ; ਪਰ ਉਹ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਤੱਕ ਅੰਦਰੋਂ ਦੁਖੀ ਰਹੇ। ਸੰਤੋਖੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਗੁਪਤ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਫਿਰ, ਆਪਣੇ ਮਨ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਨੂੰ ਪਰਤ ਗਏ। ਫਿਰ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਸ੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੇ ਨਾਲ, ਗਜਾਹ੍ਵਯਾ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਉਥੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਵ੍ਰਤਧਾਰੀ ਗਾਂਧਾਰੀ ਨੂੰ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਕੀਤਾ।