ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇਕ ਵਾਰ, ਭੀਸ਼ਮ ਪਿਤਾਮਾ ਦੇ ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਸੇਜ ਉੱਤੇ, ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰਯੋਗ ਮਹਾਪੁਰਸ਼ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ। ਉਥੇ ਪਰਵਤ, ਨਾਰਦ, ਧੌਮਯ, ਬਦਰਾਯਣ, ਬ੍ਰਿਹਦਾਸ਼ਵ, ਭਰਦਵਾਜ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਅਤੇ ਰੇਣੁਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਆਏ। ਵਸੀਸ਼ਠ, ਇੰਦਰਪ੍ਰਮਾਦ, ਤ੍ਰਿਤਾ, ਗ੍ਰਿਤਸਮਦ, ਅਸੀਤ, ਕਕਸ਼ਿਵਨ, ਗੌਤਮ, ਅਤ੍ਰਿ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਅਤੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਪਹੁੰਚੇ। ਪਵਿੱਤਰ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਰਿਸ਼ੀ—ਬ੍ਰਹਮਰਤ ਆਦਿ—ਕਸ਼ਯਪ, ਅੰਗੀਰਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਆਪਣੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਆਂ ਸਮੇਤ ਆਏ। ਜਦੋਂ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਇਹ ਸਭ ਮਹਾਨ, ਸ਼ੁਭ-ਭਾਗੀ ਜਨ ਇਕੱਠੇ ਦੇਖੇ, ਜੋ ਧਰਮ ਦੇ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਸਮੇਂ-ਸਥਾਨ ਦੀ ਪਛਾਣ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਚਿਤ ਸਤਿਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਂਯੋਗੀ, ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਜਗਤ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ, ਆਪਣੀ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਰੂਪ ਧਾਰਣ ਕਰਕੇ ਉਥੇ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ। ਫਿਰ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਬੈਠੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪਿਆਰ ਦੇ ਹੰਝੂਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ, ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, “ਹਾਏ, ਇਹ ਕਿੰਨਾ ਦੁਖਦਾਈ ਅਤੇ ਅਨਿਆਇਕ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ, ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਚੂਤ ਦੇ ਭਗਤ ਹੋ, ਦੁਖ ਜਾਂ ਕਲੇਸ਼ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੋ। ਪਾਂਡੁ ਦੇ ਅੰਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਕੁੰਤੀ, ਨੌਜਵਾਨ ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ, ਵਿਧਵਾ ਹੋ ਕੇ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਬਾਰ-ਬਾਰ ਵੱਡੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਝੱਲੀ, ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਲਈ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਜੋ ਕੁਝ ਅਸਹੀਤ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਜਗਤ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਸ਼ਾਸਕ ਵੀ ਉਸਦੇ ਅਧੀਨ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਦਲ ਹਵਾ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਧਰਮਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਭੀਮ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਰਜੁਨ ਗਾਂਡੀਵ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੁਹਾਡਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ—ਉਥੇ ਕਿਵੇਂ ਵਿਪਤਾ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਹੇ ਰਾਜਾ, ਕੋਈ ਵੀ ਉਸਦੇ ਮਨੋਰਥ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ; ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀ ਵੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਭਟਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਸ ਨੂੰ ਭਾਗ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਵਜੋਂ ਸਮਝੋ; ਜਿਵੇਂ ਇਹ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਤੁਸੀਂ, ਬਿਨਾ ਰੱਖਵਾਲੇ, ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ। ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਆਪ ਹੀ ਹਨ, ਮੂਲ ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਛੁਪਾ ਕੇ, ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਜਗਤ ਨੂੰ ਭਟਕਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀ ਗੁਪਤ ਸ਼ਕਤੀ, ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ, ਦਿਵਿਆ ਨਾਰਦ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਕਪਿਲ ਨੂੰ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਮਾਤਰੀ ਭਰਾ, ਪਿਆਰਾ ਦੋਸਤ, ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਸੁਹਰਦ, ਮੰਤਰੀ, ਦੂਤ ਅਤੇ ਰਥੀ ਬਣਾਇਆ—ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਅਦਵੈਤ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ-ਰਹਿਤ ਹੈ; ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਭੇਦ-ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਪਰ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਦੇਖੋ ਉਸ ਦੀ ਅਨਨ ਭਗਤੀ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਦਇਆ: ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਆਪ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ। ਜੋ ਯੋਗੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮਨ ਉਸ ਉੱਤੇ ਲਗਾ ਕੇ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਹ ਛੱਡਣ ਵੇਲੇ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰੀ ਅਰਦਾਸ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਭਗਵਾਨ, ਮੇਰੀ ਦੇਹ ਛੱਡਣ ਤਕ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਰਹਿਣ; ਉਹ ਚਮਕਦਾਰ, ਲਾਲੀਅਾਂ ਅੱਖਾਂ, ਹਾਸਾ-ਮੁਖ, ਚਤੁਰਭੁਜ, ਕੁੰਵਰ-ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਧਿਆਨ ਦਾ ਮਾਰਗ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਸੇਜ ਉੱਤੇ ਪਏ ਭੀਸ਼ਮ ਪਿਤਾਮਾ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਤਵਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਜਦ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸੁਭਾਵ, ਵਰਣ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਤਵਾਂ, ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ-ਵਿਰਾਗ ਦੇ ਲੱਛਣ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ, ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਦਾਨ, ਰਾਜ-ਧਰਮ, ਮੁਕਤੀ, ਨਾਰੀ-ਧਰਮ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ-ਭਗਤੀ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਅਤੇ ਯੋਗ-ਸੰਬੰਧੀ ਕਿਰਤਾਂ ਬਾਰੇ, ਸੰਖੇਪ ਅਤੇ ਵਿਸਥਾਰ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ। ਭੀਸ਼ਮ, ਜੋ ਤੱਤ-ਗਿਆਨ ਵਾਲਾ ਸੀ, ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਾਯ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਵਿਸਥਾਰ ਨਾਲ ਸਮਝਾਇਆ। ਜਦ ਉਹ ਧਰਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ—ਜੋ ਯੋਗੀ ਮਰਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੇ ਉੱਤਰ-ਯਾਨ ਲਈ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਪਣੀ ਵाणी, ਜੋ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਧਾਰਾਂ ਵਾਂਗ ਬਹਿ ਰਹੀ ਸੀ, ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਸਭ ਸੰਬੰਧਾਂ ਤੋਂ ਰਿਹਾ ਕਰਕੇ, ਆਦਿ-ਪੁਰਸ਼, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਉੱਤੇ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ—ਉਹ ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ, ਚਤੁਰਭੁਜ, ਅਟਲ ਨੈਣ, ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ, ਚਮਕਦਾਰ। ਸ਼ੁੱਧ ਧਿਆਨ ਨਾਲ, ਸਾਰੇ ਅਸ਼ੁਭ ਨਾਸ ਹੋ ਚੁੱਕੇ, ਯੁੱਧ ਦੀ ਥਕਾਵਟ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਰੁਕ ਗਏ; ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਜਨਾਰਦਨ, ਸਰਜਨਹਾਰ, ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕੀਤੀ, ਜਦ ਉਹ ਪਰਲੋਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਉੱਤੇ ਸੀ। ਭੀਸ਼ਮ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: "ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਮਨ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਸਾਤਵਤਾਂ ਦੇ ਅਗਰੇ, ਸਰਵ-ਵਿਆਪੀ ਭਗਵਾਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਆਨੰਦ-ਸਥਿਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਦੇ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੋਂ ਜਨਮ-ਮਰਣ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰੇਮ ਉਸ ਉੱਤੇ ਸਥਿਰ ਰਹੇ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਨੰਦ ਹਨ, ਤਮਾਲ ਰੁੱਖ ਵਾਂਗ ਗੂੜ੍ਹ ਰੰਗ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਕਿਰਣਾਂ ਵਾਂਗ ਚਮਕਦਾਰ ਵਸਤ੍ਰ, ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਲਟਾਂ, ਅਤੇ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਜਿਸਦਾ ਮੁਖ-ਕਮਲ ਮੇਰਾ ਸਹਾਰਾ ਹੈ। ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਉਸਦੇ ਮੁਖ ਤੇ ਮੇਰੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਪਸੀਨਾ, ਘੋੜਿਆਂ ਦੀ ਧੂੰਆਂ ਨਾਲ ਵਾਲ, ਕਵਚ ਚਮਕਦਾਰ, ਮੇਰੇ ਤੀਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਚਮੜੀ ਛਿਦ੍ਰ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ, ਮੇਰੇ ਅਸਲ ਆਤਮਾ, ਮੇਰੇ ਲਈ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹੇ। ਮਿੱਤਰ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਥ ਨੂੰ ਦੋਨਾਂ ਫੌਜਾਂ ਵਿਚ ਰੱਖਿਆ; ਵੈਰੀ ਸੈਨਿਕਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਪਾਰਥ ਦੇ ਮਿੱਤਰ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਕਤ ਖੋਹ ਲਏ, ਉੱਤੇ ਮੇਰਾ ਪ੍ਰੇਮ ਸਥਿਰ ਰਹੇ। ਵੈਰੀ-ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕੁਟੰਬ ਦੀ ਹਤਿਆ ਤੋਂ ਦੋਸ਼-ਭਾਵ ਨਾਲ ਮੁੜ ਕੇ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨੇ ਅਰਜੁਨ ਦੀ ਭਟਕਾਵਟ, ਆਤਮ-ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ—ਮੈਂ ਉਸਦੇ ਚਰਨਾਂ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਭਗਤੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ। ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਛੱਡ ਕੇ, ਮੇਰੀ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਲਈ, ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਰੇ, ਉਪਰਲਾ ਵਸਤ੍ਰ ਡਿੱਗਿਆ, ਚਾਬੁਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ, ਹਰੀ ਵਾਂਗ ਹਾਥੀ ਮਾਰਨ ਲਈ ਵਧੇ। ਤੀਖੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਛਿੱਦ, ਧਨੁ ਵਿਗੜਿਆ, ਰਕਤ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਵੈਰੀ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ—ਉਹ ਮੁਕੁੰਦ ਮੇਰਾ ਸਹਾਰਾ ਬਣੇ। ਮੌਤ ਵੇਲੇ, ਮੇਰੀ ਭਗਤੀ ਉਸ ਭਗਵਾਨ ਉੱਤੇ ਸਥਿਰ ਰਹੇ, ਜਿਸਦੀ ਸੋਭਾ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਰਥ ਉੱਤੇ, ਰਾਸ਼ ਅਤੇ ਚਾਬੁਕ ਫੜ ਕੇ, ਜਿਸਨੂੰ ਇੱਥੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਸੈਨਿਕਾਂ ਨੇ ਵੇਖ ਕੇ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ। ਗੋਪੀਆਂ, ਆਪਣੀ ਚਾਲ-ਢਾਲ, ਹਾਸਾ, ਪਿਆਰ-ਭਰੀਆਂ ਤਿਰਛੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਦੀਆਂ ਰਾਸ-ਲੀਲਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮੱਦ-ਮਸਤ ਹੋ ਕੇ, ਅੰਨ੍ਹ-ਮੱਦ ਵਿੱਚ ਨਕਲ ਕਰਦੀਆਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਉਸਦੇ ਸੁਭਾਵ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਸਨ। ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਦੇ ਰਾਜਸੂਯ ਯਗ ਵਿੱਚ, ਰਾਜ-ਸਭਾ ਵਿੱਚ, ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ, ਕੇਵਲ ਉਹ ਪੂਜਾ-ਯੋਗ ਸੀ, ਮੇਰੀ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਇਆ—ਉਹ ਜੋ ਆਪਣਾ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਉਸ ਅਜਨਮਾ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਹਰ ਕਿਸੇ ਵੱਲੋਂ ਆਪਣੇ ਮਨ ਅਨੁਸਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੋਚਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਇੱਕ ਸੂਰਜ ਕਈ ਝਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਲੱਗਦਾ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਭਿੰਨਤਾ ਦੀ ਭਟਕਾਵਟ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ। ਸੂਤ ਜੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ: ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ, ਵਾਣੀ, ਅਤੇ ਨੈਣ ਸ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਉੱਤੇ ਲਗਾ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਰਮ-ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰਕੇ, ਸਾਹ ਅੰਦਰ ਲੈ ਕੇ, ਨਿਸਚਲ ਹੋ ਗਿਆ। ਜਦ ਸਭ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਭੀਸ਼ਮ ਅਦਵੈਤ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਭ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਵੇਂ ਪੰਛੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ। ਉਹ ਸਮੇਂ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਡੰਗਰ ਵੱਜੇ, ਮਹਾਨ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਉਸਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਰਾਜਾ ਉੱਤੇ ਹੋਈ।