ਸ਼੍ਰੀਮਦ੍ਭਾਗਵਤਪੁਰਾਣਮ੍

ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਇੱਕ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਹਰੀ ਦੀ ਭਗਤੀ ਵਾਸਤੇ ਵੱਡੇ ਉਪਵਾਸ ਤੇ ਤਪੱਸਿਆ ਦੀ ਰਾਹ ਪਕੜੀ। ਹਰ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਅੰਤ 'ਤੇ, ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਬੈਲ ਅਤੇ ਬੇਰੀ ਦੇ ਫਲਾਂ ਉੱਤੇ ਜੀਊਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਆਪਣੀ ਸਮਰਥਾ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹੀਨਾ ਭਰ ਹਰੀ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ਦੂਜੇ ਮਹੀਨੇ, ਹਰ ਛੇਵੇਂ ਦਿਨ ਉਹ ਸੁੱਕੇ ਪੱਤਿਆਂ, ਘਾਹ ਆਦਿ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਭੋਜਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ। ਤੀਜੇ ਮਹੀਨੇ, ਹਰ ਨੌਵੇਂ ਦਿਨ ਉਹ ਕੇਵਲ ਪਾਣੀ 'ਤੇ ਜੀਊਂਦਾ, ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਕੇ ਮਹਿਮਾ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਜਾਂਦਾ। ਚੌਥੇ ਮਹੀਨੇ, ਹਰ ਬਾਰ੍ਹਵੇਂ ਦਿਨ ਉਹ ਸਿਰਫ਼ ਹਵਾ 'ਤੇ ਜੀਊਂਦਾ, ਆਪਣੇ ਸਾਹ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ। ਜਦੋਂ ਪੰਜਵਾਂ ਮਹੀਨਾ ਆਇਆ, ਉਸ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਾਹ ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਾਬੂ ਪਾ ਲਿਆ, ਇੱਕ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਡੋਲ ਹੋ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਨ ਲੱਗ ਪਿਆ, ਇੱਕ ਖੰਭੇ ਵਾਂਗ ਅਡਿੱਗ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਮਨ ਹਰ ਥਾਂ ਤੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਲਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਤੇ ਤੱਤ ਵੱਸਦੇ ਹਨ, ਤੇ ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਰੂਪ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕੀਤਾ, ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਪਰਮਾਤਮਾ, ਜੋ ਮੂਲ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਤੇ ਮਹਾਂਤੱਤਾਂ ਦਾ ਆਧਾਰ ਹੈ, ਦਾ ਆਸਰਾ ਬਣਿਆ, ਤਿੰਨੇ ਲੋਕ ਕੰਬਣ ਲੱਗ ਪਏ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਇੱਕ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਖੜਾ ਹੋਇਆ, ਧਰਤੀ ਉਸਦੇ ਵੱਡੇ ਅੰਗੂਠੇ ਹੇਠਾਂ ਝੁਕ ਗਈ, ਜਿਵੇਂ ਹਾਥੀ ਦੇ ਭਾਰ ਹੇਠਾਂ ਪਲੈਟਫਾਰਮ ਝੁਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਆਤਮਾ ਦਾ ਧਿਆਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਆਪਣੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਬੰਦ ਕਰ ਲਏ, ਅਡੋਲ ਚਿੱਤ ਨਾਲ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਦੁਖੀ ਤੇ ਸਾਹ ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਹਰੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆ ਪਏ। ਦੇਵਤੇ ਆਖਣ ਲੱਗੇ: "ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਜੀਵ ਵਿੱਚ, ਚਾਹੇ ਚਲਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਅਚਲ, ਐਸਾ ਪ੍ਰਾਣ ਸੰਜਮ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਆਸਰਾ ਤੁਸੀਂ ਹੋ। ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦਿਓ; ਅਸੀਂ ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲ ਆਏ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਆਖਰੀ ਆਸਰਾ ਹੋ।" ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸ਼ਵਾਸਨ ਦਿੱਤਾ: "ਡਰੋ ਨਾ। ਮੈਂ ਇਹ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਤਪੱਸਿਆ ਰੋਕ ਦਿਆਂਗਾ। ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ-ਆਪਣੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਾਪਸ ਜਾਓ। ਇਹ ਤੁਹਾਡੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਰੋਕਾਵਟ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਉਸਦੇ ਮਿਲਾਪ ਕਰਕੇ ਹੋਈ ਸੀ, ਹੇ ਉਤਤਾਨਪਾਦ ਦੇ ਪੁੱਤਰੋ।" ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਜਦ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਗਿਆਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੋਈ, ਉਹ ਉਸ ਥਾਂ ਗਿਆ ਜਿੱਥੇ ਦੇਵਵ੍ਰਤ (ਭੀਸ਼ਮ) ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਸੈਜ ਉੱਤੇ ਪਏ ਸਨ। ਉਸ ਸਮੇਂ, ਉਸਦੇ ਸਾਰੇ ਭਰਾ, ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸਜੀ ਹੋਈਆਂ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਰਥਾਂ 'ਚ, ਅਤੇ ਵਿਅਾਸ, ਧੌਮਯ ਆਦਿ ਮਹਾਨ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਗਏ। ਭਗਵਾਨ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਵੀ ਧਨੰਜਯ (ਅਰਜੁਨ) ਦੇ ਨਾਲ ਰਥ 'ਤੇ ਸਵਾਰ ਹੋ ਕੇ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਵਿਚ, ਰਾਜਾ ਐਸਾ ਚਮਕ ਰਿਹਾ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਯਕਸ਼ਾਂ ਵਿਚ ਕੂਬੇਰ। ਜਦ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੇ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ 'ਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਵੇਖਿਆ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਦੇਵਤਾ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪਏ ਹੋਣ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚਕਰ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਸਮੇਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਉਥੇ ਸਾਰੇ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਿਸ਼ੀ, ਦਿਵਿਆ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਅਗਵਾਨ ਤੇ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ ਭੀਸ਼ਮ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਆਏ ਸਨ। ਉਥੇ ਪਰਵਤ, ਨਾਰਦ, ਧੌਮਯ, ਬਦਰਾਯਣ, ਬ੍ਰਿਹਦਾਸ਼੍ਵ, ਭਰਦਵਾਜ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਤੇ ਰੇਣੁਕਾ ਪੁੱਤਰ ਵੀ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਵਸੀਸ਼ਠ, ਇੰਦਰਪ੍ਰਮਦ, ਤ੍ਰਿਤ, ਗ੍ਰਿਤਸਮਦ, ਅਸੀਤ, ਕਕਸ਼ੀਵਾਨ, ਗੌਤਮ, ਅਤ੍ਰਿ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਤੇ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਵੀ ਉਥੇ ਪਹੁੰਚੇ। ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹਿਰਦੇ ਵਾਲੇ ਰਿਸ਼ੀ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਸਮੇਤ, ਜਿਵੇਂ ਕਸ਼ਯਪ, ਅੰਗਿਰਸ ਆਦਿ, ਉਥੇ ਆਏ। ਭੀਸ਼ਮ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਵਸੂ ਸਨ, ਤੇ ਜੋ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਮਝ ਰੱਖਦੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਭ ਨੂੰ ਆਦਰ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਥੇ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਦੀ ਵੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਮਹੱਤਵ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਵਿਸ਼ਵ ਦੇ ਪ੍ਰਭੂ ਵਜੋਂ, ਆਪਣੇ ਹੀ ਮਾਇਆ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਹਰ ਹਿਰਦੇ ਵਿਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਨੂੰ, ਜੋ ਨਿਮਰਤਾ ਤੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਬੈਠੇ, ਤੇ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪਿਆਰ ਦੇ ਹੰਝੂ ਭਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ। ਉਹ ਆਖਣ ਲੱਗੇ: "ਹਾਏ! ਕਿੰਨਾ ਦੁਖਦਾਈ ਤੇ ਅਨਿਆਈ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ, ਧਰਮ ਦੇ ਪੁੱਤਰੋ, ਜੋ ਦੁਖੀ ਹੋ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਚੂਤ ਦੇ ਭਗਤ ਹੋ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਦੁੱਖ ਜਾਂ ਕਲੇਸ਼ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਵੱਡੇ ਯੋਧਾ ਪਾਂਡੂ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ 'ਤੇ, ਕੁੰਤੀ, ਜੋ ਨੌਜਵਾਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮਾਂ ਤੇ ਵਿਧਵਾ ਸੀ, ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਵਾਰੀ-ਵਾਰੀ ਵੱਡੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਸਹੀ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਲਈ ਸਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਸਮਝਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਅਚੰਗਾ ਹੋਇਆ, ਉਹ ਸਭ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਾਰਨ ਹੈ; ਸੰਸਾਰ ਆਪਣੇ ਰਾਜਿਆਂ ਸਮੇਤ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਵੱਸ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੱਦਲ ਹਵਾ ਨਾਲ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਜਿਥੇ ਧਰਮਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਹੈ, ਭੀਮ ਗਦਾ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਰਜੁਨ ਗਾਂਡੀਵ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਤੁਹਾਡਾ ਮਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਥੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਕਿਵੇਂ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਹੇ ਰਾਜਾ, ਕੋਈ ਵੀ ਉਸਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ; ਜਿਹੜੇ ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹਨ, ਉਹ ਵੀ ਭੁੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਾਰਤਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇਹ ਨਿਯਤੀ ਦਾ ਨਿਯਮ ਸਮਝੋ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਅਨਾਥ, ਤੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ। ਇਹ ਭਗਵਾਨ ਆਪ ਹੀ ਹਨ, ਮੂਲ ਨਾਰਾਇਣ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵ੍ਰਿਸ਼ਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਾ ਕੇ, ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਭੁਲਾਵਾ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਗਵਾਨ ਸ਼ਿਵ, ਦਿਵਯ ਰਿਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਕਪਿਲ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਪਤ ਸ਼ਕਤੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਜਿਸਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣਾ ਮਾਮਾ, ਪਿਆਰਾ ਮਿੱਤਰ, ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਭਲਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ, ਮੰਤਰੀ, ਦੂਤ ਅਤੇ ਸਾਰਥੀ ਬਣਾਇਆ, ਉਹ ਸਭ ਦਾ ਆਤਮਾ ਹੈ, ਸਭ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਅਦਵੈਤ ਹੈ, ਅਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ, ਉਸਦੇ ਵਲੋਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭੇਦ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ। ਫਿਰ ਵੀ ਵੇਖੋ, ਹੇ ਰਾਜਾ, ਉਸਦੀ ਵੱਡੀ ਕਿਰਪਾ ਭਗਤਾਂ ਉੱਤੇ: ਜਦ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਛੱਡ ਰਿਹਾ ਹਾਂ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਆਪ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ। ਜੋ ਯੋਗੀ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਮਨ ਉਸ ਉੱਤੇ ਟਿਕਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਉਸਦਾ ਨਾਮ ਉਚਾਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ ਵੇਲੇ ਸਭ ਵਾਸਨਾਵਾਂ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਭਗਵਾਨ, ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ ਤੱਕ ਉਡੀਕ ਕਰਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਹਾਸਾ, ਲਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ, ਚਮਕਦਾਰ ਕਮਲ ਵਰਗਾ ਚਿਹਰਾ, ਤੇ ਚਾਰ ਬਾਂਹਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਣੇ ਖੜੇ ਹਨ, ਜੋ ਮੇਰੀ ਸਮਾਧੀ ਦਾ ਰਾਹ ਹਨ। ਸੂਤ ਜੀ ਆਖਦੇ ਹਨ: ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਤੀਰਾਂ ਦੇ ਸੈਜ ਉੱਤੇ ਪਏ ਭੀਸ਼ਮ ਪਿਤਾਮਾ ਕੋਲੋ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਰਤਵਿਆਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਜਦ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ੀ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਸ ਨੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਸੁਭਾਵ, ਵਰਣ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਤਵਿਆਂ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਅਸਕਤੀ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਦਾਨ, ਰਾਜਧਰਮ, ਮੋਖ, ਨਾਰੀ ਧਰਮ ਅਤੇ ਭਗਵਤ ਭਗਤੀ ਦੇ ਕਰਤਵਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵਿਭਾਗਾਂ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦੇ ਪੱਖਾਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਵਿਸਥਾਰ ਤੇ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਪੁੱਛਿਆ। ਜਿਸ ਭੀਸ਼ਮ ਨੇ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਧਰਮ, ਅਰਥ, ਕਾਮ ਤੇ ਮੋਖ ਦੇ ਲਕਸ਼ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਉਪਾਏ, ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਥਾਵਾਂ ਤੇ ਇਤਿਹਾਸਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸਮਝਾਏ। ਜਦ ਉਹ ਧਰਮ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਸ਼ੁਭ ਘੜੀ ਆ ਗਈ—ਉਹੀ ਸਮਾਂ ਜੋ ਯੋਗੀ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੌਤ ਵਾਸਤੇ ਚੁਣਦੇ ਹਨ, ਉੱਤਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾ ਦੀ ਯਾਤਰਾ।